Parva.Adhyaya 14.91

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शमयित्वा पशूनन्यान्विधिवद्द्विजसत्तमाःतुरगं तं यथाशास्त्रमालभन्त द्विजातयः

śamayitvā paśūnanyānvidhivaddvijasattamāḥturagaṃ taṃ yathāśāstramālabhanta dvijātayaḥ

ततः संज्ञाप्य तुरगं विधिवद्याजकर्षभाःउपसंवेशयन्राजंस्ततस्तां द्रुपदात्मजाम्कलाभिस्तिसृभी राजन्यथाविधि मनस्विनीम्

tataḥ saṃjñāpya turagaṃ vidhivadyājakarṣabhāḥupasaṃveśayanrājaṃstatastāṃ drupadātmajāmkalābhistisṛbhī rājanyathāvidhi manasvinīm

उद्धृत्य तु वपां तस्य यथाशास्त्रं द्विजर्षभाःश्रपयामासुरव्यग्राः शास्त्रवद्भरतर्षभ

uddhṛtya tu vapāṃ tasya yathāśāstraṃ dvijarṣabhāḥśrapayāmāsuravyagrāḥ śāstravadbharatarṣabha

तं वपाधूमगन्धं तु धर्मराजः सहानुजःउपाजिघ्रद्यथान्यायं सर्वपाप्मापहं तदा

taṃ vapādhūmagandhaṃ tu dharmarājaḥ sahānujaḥupājighradyathānyāyaṃ sarvapāpmāpahaṃ tadā

शिष्टान्यङ्गानि यान्यासंस्तस्याश्वस्य नराधिपतान्यग्नौ जुहुवुर्धीराः समस्ताः षोडशर्त्विजः

śiṣṭānyaṅgāni yānyāsaṃstasyāśvasya narādhipatānyagnau juhuvurdhīrāḥ samastāḥ ṣoḍaśartvijaḥ

संस्थाप्यैवं तस्य राज्ञस्तं क्रतुं शक्रतेजसःव्यासः सशिष्यो भगवान्वर्धयामास तं नृपम्

saṃsthāpyaivaṃ tasya rājñastaṃ kratuṃ śakratejasaḥvyāsaḥ saśiṣyo bhagavānvardhayāmāsa taṃ nṛpam

ततो युधिष्ठिरः प्रादात्सदस्येभ्यो यथाविधिकोटीसहस्रं निष्काणां व्यासाय तु वसुंधराम्

tato yudhiṣṭhiraḥ prādātsadasyebhyo yathāvidhikoṭīsahasraṃ niṣkāṇāṃ vyāsāya tu vasuṃdharām

प्रतिगृह्य धरां राजन्व्यासः सत्यवतीसुतःअब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्

pratigṛhya dharāṃ rājanvyāsaḥ satyavatīsutaḥabravīdbharataśreṣṭhaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram

पृथिवी भवतस्त्वेषा संन्यस्ता राजसत्तमनिष्क्रयो दीयतां मह्यं ब्राह्मणा हि धनार्थिनः

pṛthivī bhavatastveṣā saṃnyastā rājasattamaniṣkrayo dīyatāṃ mahyaṃ brāhmaṇā hi dhanārthinaḥ

युधिष्ठिरस्तु तान्विप्रान्प्रत्युवाच महामनाःभ्रातृभिः सहितो धीमान्मध्ये राज्ञां महात्मनाम्

yudhiṣṭhirastu tānviprānpratyuvāca mahāmanāḥbhrātṛbhiḥ sahito dhīmānmadhye rājñāṃ mahātmanām

अश्वमेधे महायज्ञे पृथिवी दक्षिणा स्मृताअर्जुनेन जिता सेयमृत्विग्भ्यः प्रापिता मया

aśvamedhe mahāyajñe pṛthivī dakṣiṇā smṛtāarjunena jitā seyamṛtvigbhyaḥ prāpitā mayā

वनं प्रवेक्ष्ये विप्रेन्द्रा विभजध्वं महीमिमाम्चतुर्धा पृथिवीं कृत्वा चातुर्होत्रप्रमाणतः

vanaṃ pravekṣye viprendrā vibhajadhvaṃ mahīmimāmcaturdhā pṛthivīṃ kṛtvā cāturhotrapramāṇataḥ

नाहमादातुमिच्छामि ब्रह्मस्वं मुनिसत्तमाःइदं हि मे मतं नित्यं भ्रातॄणां च ममानघाः

nāhamādātumicchāmi brahmasvaṃ munisattamāḥidaṃ hi me mataṃ nityaṃ bhrātṝṇāṃ ca mamānaghāḥ

इत्युक्तवति तस्मिंस्ते भ्रातरो द्रौपदी च साएवमेतदिति प्राहुस्तदभूद्रोमहर्षणम्

ityuktavati tasmiṃste bhrātaro draupadī ca sāevametaditi prāhustadabhūdromaharṣaṇam

ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्साधु साध्विति भारततथैव द्विजसंघानां शंसतां विबभौ स्वनः

tato'ntarikṣe vāgāsītsādhu sādhviti bhāratatathaiva dvijasaṃghānāṃ śaṃsatāṃ vibabhau svanaḥ

द्वैपायनस्तथोक्तस्तु पुनरेव युधिष्ठिरम्उवाच मध्ये विप्राणामिदं संपूजयन्मुनिः

dvaipāyanastathoktastu punareva yudhiṣṭhiramuvāca madhye viprāṇāmidaṃ saṃpūjayanmuniḥ

दत्तैषा भवता मह्यं तां ते प्रतिददाम्यहम्हिरण्यं दीयतामेभ्यो द्विजातिभ्यो धरास्तु ते

dattaiṣā bhavatā mahyaṃ tāṃ te pratidadāmyahamhiraṇyaṃ dīyatāmebhyo dvijātibhyo dharāstu te

ततोऽब्रवीद्वासुदेवो धर्मराजं युधिष्ठिरम्यथाह भगवान्व्यासस्तथा तत्कर्तुमर्हसि

tato'bravīdvāsudevo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiramyathāha bhagavānvyāsastathā tatkartumarhasi

इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठः प्रीतात्मा भ्रातृभिः सहकोटिकोटिकृतां प्रादाद्दक्षिणां त्रिगुणां क्रतोः

ityuktaḥ sa kuruśreṣṭhaḥ prītātmā bhrātṛbhiḥ sahakoṭikoṭikṛtāṃ prādāddakṣiṇāṃ triguṇāṃ kratoḥ

न करिष्यति तल्लोके कश्चिदन्यो नराधिपःयत्कृतं कुरुसिंहेन मरुत्तस्यानुकुर्वता

na kariṣyati talloke kaścidanyo narādhipaḥyatkṛtaṃ kurusiṃhena maruttasyānukurvatā

प्रतिगृह्य तु तद्द्रव्यं कृष्णद्वैपायनः प्रभुःऋत्विग्भ्यः प्रददौ विद्वांश्चतुर्धा व्यभजंश्च ते

pratigṛhya tu taddravyaṃ kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥṛtvigbhyaḥ pradadau vidvāṃścaturdhā vyabhajaṃśca te

पृथिव्या निष्क्रयं दत्त्वा तद्धिरण्यं युधिष्ठिरःधूतपाप्मा जितस्वर्गो मुमुदे भ्रातृभिः सह

pṛthivyā niṣkrayaṃ dattvā taddhiraṇyaṃ yudhiṣṭhiraḥdhūtapāpmā jitasvargo mumude bhrātṛbhiḥ saha

ऋत्विजस्तमपर्यन्तं सुवर्णनिचयं तदाव्यभजन्त द्विजातिभ्यो यथोत्साहं यथाबलम्

ṛtvijastamaparyantaṃ suvarṇanicayaṃ tadāvyabhajanta dvijātibhyo yathotsāhaṃ yathābalam

यज्ञवाटे तु यत्किंचिद्धिरण्यमपि भूषणम्तोरणानि च यूपांश्च घटाः पात्रीस्तथेष्टकाःयुधिष्ठिराभ्यनुज्ञाताः सर्वं तद्व्यभजन्द्विजाः

yajñavāṭe tu yatkiṃciddhiraṇyamapi bhūṣaṇamtoraṇāni ca yūpāṃśca ghaṭāḥ pātrīstatheṣṭakāḥyudhiṣṭhirābhyanujñātāḥ sarvaṃ tadvyabhajandvijāḥ

अनन्तरं ब्राह्मणेभ्यः क्षत्रिया जह्रिरे वसुतथा विट्शूद्रसंघाश्च तथान्ये म्लेच्छजातयःकालेन महता जह्रुस्तत्सुवर्णं ततस्ततः

anantaraṃ brāhmaṇebhyaḥ kṣatriyā jahrire vasutathā viṭśūdrasaṃghāśca tathānye mlecchajātayaḥkālena mahatā jahrustatsuvarṇaṃ tatastataḥ

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे मुदिता जग्मुरालयान्तर्पिता वसुना तेन धर्मराज्ञा महात्मना

tataste brāhmaṇāḥ sarve muditā jagmurālayāntarpitā vasunā tena dharmarājñā mahātmanā

स्वमंशं भगवान्व्यासः कुन्त्यै पादाभिवादनात्प्रददौ तस्य महतो हिरण्यस्य महाद्युतिः

svamaṃśaṃ bhagavānvyāsaḥ kuntyai pādābhivādanātpradadau tasya mahato hiraṇyasya mahādyutiḥ

श्वशुरात्प्रीतिदायं तं प्राप्य सा प्रीतमानसाचकार पुण्यं लोके तु सुमहान्तं पृथा तदा

śvaśurātprītidāyaṃ taṃ prāpya sā prītamānasācakāra puṇyaṃ loke tu sumahāntaṃ pṛthā tadā

गत्वा त्ववभृथं राजा विपाप्मा भ्रातृभिः सहसभाज्यमानः शुशुभे महेन्द्रो दैवतैरिव

gatvā tvavabhṛthaṃ rājā vipāpmā bhrātṛbhiḥ sahasabhājyamānaḥ śuśubhe mahendro daivatairiva

पाण्डवाश्च महीपालैः समेतैः संवृतास्तदाअशोभन्त महाराज ग्रहास्तारागणैरिव

pāṇḍavāśca mahīpālaiḥ sametaiḥ saṃvṛtāstadāaśobhanta mahārāja grahāstārāgaṇairiva

राजभ्योऽपि ततः प्रादाद्रत्नानि विविधानि चगजानश्वानलंकारान्स्त्रियो वस्त्राणि काञ्चनम्

rājabhyo'pi tataḥ prādādratnāni vividhāni cagajānaśvānalaṃkārānstriyo vastrāṇi kāñcanam

तद्धनौघमपर्यन्तं पार्थः पार्थिवमण्डलेविसृजञ्शुशुभे राजा यथा वैश्रवणस्तथा

taddhanaughamaparyantaṃ pārthaḥ pārthivamaṇḍalevisṛjañśuśubhe rājā yathā vaiśravaṇastathā

आनाय्य च तथा वीरं राजानं बभ्रुवाहनम्प्रदाय विपुलं वित्तं गृहान्प्रास्थापयत्तदा

ānāyya ca tathā vīraṃ rājānaṃ babhruvāhanampradāya vipulaṃ vittaṃ gṛhānprāsthāpayattadā

दुःशलायाश्च तं पौत्रं बालकं पार्थिवर्षभस्वराज्ये पितृभिर्गुप्ते प्रीत्या समभिषेचयत्

duḥśalāyāśca taṃ pautraṃ bālakaṃ pārthivarṣabhasvarājye pitṛbhirgupte prītyā samabhiṣecayat

राज्ञश्चैवापि तान्सर्वान्सुविभक्तान्सुपूजितान्प्रस्थापयामास वशी कुरुराजो युधिष्ठिरः

rājñaścaivāpi tānsarvānsuvibhaktānsupūjitānprasthāpayāmāsa vaśī kururājo yudhiṣṭhiraḥ

एवं बभूव यज्ञः स धर्मराजस्य धीमतःबह्वन्नधनरत्नौघः सुरामैरेयसागरः

evaṃ babhūva yajñaḥ sa dharmarājasya dhīmataḥbahvannadhanaratnaughaḥ surāmaireyasāgaraḥ

सर्पिःपङ्का ह्रदा यत्र बहवश्चान्नपर्वताःरसालाकर्दमाः कुल्या बभूवुर्भरतर्षभ

sarpiḥpaṅkā hradā yatra bahavaścānnaparvatāḥrasālākardamāḥ kulyā babhūvurbharatarṣabha

भक्ष्यषाण्डवरागाणां क्रियतां भुज्यतामितिपशूनां वध्यतां चापि नान्तस्तत्र स्म दृश्यते

bhakṣyaṣāṇḍavarāgāṇāṃ kriyatāṃ bhujyatāmitipaśūnāṃ vadhyatāṃ cāpi nāntastatra sma dṛśyate

मत्तोन्मत्तप्रमुदितं प्रगीतयुवतीजनम्मृदङ्गशङ्खशब्दैश्च मनोरममभूत्तदा

mattonmattapramuditaṃ pragītayuvatījanammṛdaṅgaśaṅkhaśabdaiśca manoramamabhūttadā

दीयतां भुज्यतां चेति दिवारात्रमवारितम्तं महोत्सवसंकाशमतिहृष्टजनाकुलम्कथयन्ति स्म पुरुषा नानादेशनिवासिनः

dīyatāṃ bhujyatāṃ ceti divārātramavāritamtaṃ mahotsavasaṃkāśamatihṛṣṭajanākulamkathayanti sma puruṣā nānādeśanivāsinaḥ

वर्षित्वा धनधाराभिः कामै रत्नैर्धनैस्तथाविपाप्मा भरतश्रेष्ठः कृतार्थः प्राविशत्पुरम्

varṣitvā dhanadhārābhiḥ kāmai ratnairdhanaistathāvipāpmā bharataśreṣṭhaḥ kṛtārthaḥ prāviśatpuram