Parva.Adhyaya 15.12

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

संधिविग्रहमप्यत्र पश्येथा राजसत्तमद्वियोनिं त्रिविधोपायं बहुकल्पं युधिष्ठिर

saṃdhivigrahamapyatra paśyethā rājasattamadviyoniṃ trividhopāyaṃ bahukalpaṃ yudhiṣṭhira

राजेन्द्र पर्युपासीथाश्छित्त्वा द्वैविध्यमात्मनःतुष्टपुष्टबलः शत्रुरात्मवानिति च स्मरेत्

rājendra paryupāsīthāśchittvā dvaividhyamātmanaḥtuṣṭapuṣṭabalaḥ śatrurātmavāniti ca smaret

पर्युपासनकाले तु विपरीतं विधीयतेआमर्दकाले राजेन्द्र व्यपसर्पस्ततो वरः

paryupāsanakāle tu viparītaṃ vidhīyateāmardakāle rājendra vyapasarpastato varaḥ

व्यसनं भेदनं चैव शत्रूणां कारयेत्ततःकर्शनं भीषणं चैव युद्धे चापि बहुक्षयम्

vyasanaṃ bhedanaṃ caiva śatrūṇāṃ kārayettataḥkarśanaṃ bhīṣaṇaṃ caiva yuddhe cāpi bahukṣayam

प्रयास्यमानो नृपतिस्त्रिविधं परिचिन्तयेत्आत्मनश्चैव शत्रोश्च शक्तिं शास्त्रविशारदः

prayāsyamāno nṛpatistrividhaṃ paricintayetātmanaścaiva śatrośca śaktiṃ śāstraviśāradaḥ

उत्साहप्रभुशक्तिभ्यां मन्त्रशक्त्या च भारतउपपन्नो नरो यायाद्विपरीतमतोऽन्यथा

utsāhaprabhuśaktibhyāṃ mantraśaktyā ca bhārataupapanno naro yāyādviparītamato'nyathā

आददीत बलं राजा मौलं मित्रबलं तथाअटवीबलं भृतं चैव तथा श्रेणीबलं च यत्

ādadīta balaṃ rājā maulaṃ mitrabalaṃ tathāaṭavībalaṃ bhṛtaṃ caiva tathā śreṇībalaṃ ca yat

तत्र मित्रबलं राजन्मौलेन न विशिष्यतेश्रेणीबलं भृतं चैव तुल्य एवेति मे मतिः

tatra mitrabalaṃ rājanmaulena na viśiṣyateśreṇībalaṃ bhṛtaṃ caiva tulya eveti me matiḥ

तथा चारबलं चैव परस्परसमं नृपविज्ञेयं बलकालेषु राज्ञा काल उपस्थिते

tathā cārabalaṃ caiva parasparasamaṃ nṛpavijñeyaṃ balakāleṣu rājñā kāla upasthite

आपदश्चापि बोद्धव्या बहुरूपा नराधिपभवन्ति राज्ञां कौरव्य यास्ताः पृथगतः शृणु

āpadaścāpi boddhavyā bahurūpā narādhipabhavanti rājñāṃ kauravya yāstāḥ pṛthagataḥ śṛṇu

विकल्पा बहवो राजन्नापदां पाण्डुनन्दनसामादिभिरुपन्यस्य शमयेत्तान्नृपः सदा

vikalpā bahavo rājannāpadāṃ pāṇḍunandanasāmādibhirupanyasya śamayettānnṛpaḥ sadā

यात्रां यायाद्बलैर्युक्तो राजा षड्भिः परंतपसंयुक्तो देशकालाभ्यां बलैरात्मगुणैस्तथा

yātrāṃ yāyādbalairyukto rājā ṣaḍbhiḥ paraṃtapasaṃyukto deśakālābhyāṃ balairātmaguṇaistathā

तुष्टपुष्टबलो यायाद्राजा वृद्ध्युदये रतःआहूतश्चाप्यथो यायादनृतावपि पार्थिवः

tuṣṭapuṣṭabalo yāyādrājā vṛddhyudaye rataḥāhūtaścāpyatho yāyādanṛtāvapi pārthivaḥ

स्थूणाश्मानं वाजिरथप्रधानां; ध्वजद्रुमैः संवृतकूलरोधसम्पदातिनागैर्बहुकर्दमां नदीं; सपत्ननाशे नृपतिः प्रयायात्

sthūṇāśmānaṃ vājirathapradhānāṃ; dhvajadrumaiḥ saṃvṛtakūlarodhasampadātināgairbahukardamāṃ nadīṃ; sapatnanāśe nṛpatiḥ prayāyāt

अथोपपत्त्या शकटं पद्मं वज्रं च भारतउशना वेद यच्छास्त्रं तत्रैतद्विहितं विभो

athopapattyā śakaṭaṃ padmaṃ vajraṃ ca bhāratauśanā veda yacchāstraṃ tatraitadvihitaṃ vibho

सादयित्वा परबलं कृत्वा च बलहर्षणम्स्वभूमौ योजयेद्युद्धं परभूमौ तथैव च

sādayitvā parabalaṃ kṛtvā ca balaharṣaṇamsvabhūmau yojayedyuddhaṃ parabhūmau tathaiva ca

लब्धं प्रशमयेद्राजा निक्षिपेद्धनिनो नरान्ज्ञात्वा स्वविषयं तं च सामादिभिरुपक्रमेत्

labdhaṃ praśamayedrājā nikṣipeddhanino narānjñātvā svaviṣayaṃ taṃ ca sāmādibhirupakramet

सर्वथैव महाराज शरीरं धारयेदिहप्रेत्येह चैव कर्तव्यमात्मनिःश्रेयसं परम्

sarvathaiva mahārāja śarīraṃ dhārayedihapretyeha caiva kartavyamātmaniḥśreyasaṃ param

एवं कुर्वञ्शुभा वाचो लोकेऽस्मिञ्शृणुते नृपःप्रेत्य स्वर्गं तथाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन्

evaṃ kurvañśubhā vāco loke'smiñśṛṇute nṛpaḥpretya svargaṃ tathāpnoti prajā dharmeṇa pālayan

एवं त्वया कुरुश्रेष्ठ वर्तितव्यं प्रजाहितम्उभयोर्लोकयोस्तात प्राप्तये नित्यमेव च

evaṃ tvayā kuruśreṣṭha vartitavyaṃ prajāhitamubhayorlokayostāta prāptaye nityameva ca

भीष्मेण पूर्वमुक्तोऽसि कृष्णेन विदुरेण चमयाप्यवश्यं वक्तव्यं प्रीत्या ते नृपसत्तम

bhīṣmeṇa pūrvamukto'si kṛṣṇena vidureṇa camayāpyavaśyaṃ vaktavyaṃ prītyā te nṛpasattama

एतत्सर्वं यथान्यायं कुर्वीथा भूरिदक्षिणप्रियस्तथा प्रजानां त्वं स्वर्गे सुखमवाप्स्यसि

etatsarvaṃ yathānyāyaṃ kurvīthā bhūridakṣiṇapriyastathā prajānāṃ tvaṃ svarge sukhamavāpsyasi

अश्वमेधसहस्रेण यो यजेत्पृथिवीपतिःपालयेद्वापि धर्मेण प्रजास्तुल्यं फलं लभेत्

aśvamedhasahasreṇa yo yajetpṛthivīpatiḥpālayedvāpi dharmeṇa prajāstulyaṃ phalaṃ labhet