Parva.Adhyaya 15.9

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रः प्रतापवान्ययौ स्वभवनं राजा गान्धार्यानुगतस्तदा

tato rājñābhyanujñāto dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavānyayau svabhavanaṃ rājā gāndhāryānugatastadā

मन्दप्राणगतिर्धीमान्कृच्छ्रादिव समुद्धरन्पदातिः स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा

mandaprāṇagatirdhīmānkṛcchrādiva samuddharanpadātiḥ sa mahīpālo jīrṇo gajapatiryathā

तमन्वगच्छद्विदुरो विद्वान्सूतश्च संजयःस चापि परमेष्वासः कृपः शारद्वतस्तथा

tamanvagacchadviduro vidvānsūtaśca saṃjayaḥsa cāpi parameṣvāsaḥ kṛpaḥ śāradvatastathā

स प्रविश्य गृहं राजा कृतपूर्वाह्णिकक्रियःतर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठानाहारमकरोत्तदा

sa praviśya gṛhaṃ rājā kṛtapūrvāhṇikakriyaḥtarpayitvā dvijaśreṣṭhānāhāramakarottadā

गान्धारी चैव धर्मज्ञा कुन्त्या सह मनस्विनीवधूभिरुपचारेण पूजिताभुङ्क्त भारत

gāndhārī caiva dharmajñā kuntyā saha manasvinīvadhūbhirupacāreṇa pūjitābhuṅkta bhārata

कृताहारं कृताहाराः सर्वे ते विदुरादयःपाण्डवाश्च कुरुश्रेष्ठमुपातिष्ठन्त तं नृपम्

kṛtāhāraṃ kṛtāhārāḥ sarve te vidurādayaḥpāṇḍavāśca kuruśreṣṭhamupātiṣṭhanta taṃ nṛpam

ततोऽब्रवीन्महाराज कुन्तीपुत्रमुपह्वरेनिषण्णं पाणिना पृष्ठे संस्पृशन्नम्बिकासुतः

tato'bravīnmahārāja kuntīputramupahvareniṣaṇṇaṃ pāṇinā pṛṣṭhe saṃspṛśannambikāsutaḥ

अप्रमादस्त्वया कार्यः सर्वथा कुरुनन्दनअष्टाङ्गे राजशार्दूल राज्ये धर्मपुरस्कृते

apramādastvayā kāryaḥ sarvathā kurunandanaaṣṭāṅge rājaśārdūla rājye dharmapuraskṛte

तत्तु शक्यं यथा तात रक्षितुं पाण्डुनन्दनराज्यं धर्मं च कौन्तेय विद्वानसि निबोध तत्

tattu śakyaṃ yathā tāta rakṣituṃ pāṇḍunandanarājyaṃ dharmaṃ ca kaunteya vidvānasi nibodha tat

विद्यावृद्धान्सदैव त्वमुपासीथा युधिष्ठिरशृणुयास्ते च यद्ब्रूयुः कुर्याश्चैवाविचारयन्

vidyāvṛddhānsadaiva tvamupāsīthā yudhiṣṭhiraśṛṇuyāste ca yadbrūyuḥ kuryāścaivāvicārayan

प्रातरुत्थाय तान्राजन्पूजयित्वा यथाविधिकृत्यकाले समुत्पन्ने पृच्छेथाः कार्यमात्मनः

prātarutthāya tānrājanpūjayitvā yathāvidhikṛtyakāle samutpanne pṛcchethāḥ kāryamātmanaḥ

ते तु संमानिता राजंस्त्वया राज्यहितार्थिनाप्रवक्ष्यन्ति हितं तात सर्वं कौरवनन्दन

te tu saṃmānitā rājaṃstvayā rājyahitārthināpravakṣyanti hitaṃ tāta sarvaṃ kauravanandana

इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत्परिपालयहिताय वै भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा

indriyāṇi ca sarvāṇi vājivatparipālayahitāya vai bhaviṣyanti rakṣitaṃ draviṇaṃ yathā

अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन्दान्तान्कर्मसु सर्वेषु मुख्यान्मुख्येषु योजयेः

amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñśucīndāntānkarmasu sarveṣu mukhyānmukhyeṣu yojayeḥ

चारयेथाश्च सततं चारैरविदितैः परान्परीक्षितैर्बहुविधं स्वराष्ट्रेषु परेषु च

cārayethāśca satataṃ cārairaviditaiḥ parānparīkṣitairbahuvidhaṃ svarāṣṭreṣu pareṣu ca

पुरं च ते सुगुप्तं स्याद्दृढप्राकारतोरणम्अट्टाट्टालकसंबाधं षट्पथं सर्वतोदिशम्

puraṃ ca te suguptaṃ syāddṛḍhaprākāratoraṇamaṭṭāṭṭālakasaṃbādhaṃ ṣaṭpathaṃ sarvatodiśam

तस्य द्वाराणि कार्याणि पर्याप्तानि बृहन्ति चसर्वतः सुविभक्तानि यन्त्रैरारक्षितानि च

tasya dvārāṇi kāryāṇi paryāptāni bṛhanti casarvataḥ suvibhaktāni yantrairārakṣitāni ca

पुरुषैरलमर्थज्ञैर्विदितैः कुलशीलतःआत्मा च रक्ष्यः सततं भोजनादिषु भारत

puruṣairalamarthajñairviditaiḥ kulaśīlataḥātmā ca rakṣyaḥ satataṃ bhojanādiṣu bhārata

विहाराहारकालेषु माल्यशय्यासनेषु चस्त्रियश्च ते सुगुप्ताः स्युर्वृद्धैराप्तैरधिष्ठिताःशीलवद्भिः कुलीनैश्च विद्वद्भिश्च युधिष्ठिर

vihārāhārakāleṣu mālyaśayyāsaneṣu castriyaśca te suguptāḥ syurvṛddhairāptairadhiṣṭhitāḥśīlavadbhiḥ kulīnaiśca vidvadbhiśca yudhiṣṭhira

मन्त्रिणश्चैव कुर्वीथा द्विजान्विद्याविशारदान्विनीतांश्च कुलीनांश्च धर्मार्थकुशलानृजून्

mantriṇaścaiva kurvīthā dvijānvidyāviśāradānvinītāṃśca kulīnāṃśca dharmārthakuśalānṛjūn

तैः सार्धं मन्त्रयेथास्त्वं नात्यर्थं बहुभिः सहसमस्तैरपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित्

taiḥ sārdhaṃ mantrayethāstvaṃ nātyarthaṃ bahubhiḥ sahasamastairapi ca vyastairvyapadeśena kenacit

सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्य मन्त्रयेःअरण्ये निःशलाके वा न च रात्रौ कथंचन

susaṃvṛtaṃ mantragṛhaṃ sthalaṃ cāruhya mantrayeḥaraṇye niḥśalāke vā na ca rātrau kathaṃcana

वानराः पक्षिणश्चैव ये मनुष्यानुकारिणःसर्वे मन्त्रगृहे वर्ज्या ये चापि जडपङ्गुकाः

vānarāḥ pakṣiṇaścaiva ye manuṣyānukāriṇaḥsarve mantragṛhe varjyā ye cāpi jaḍapaṅgukāḥ

मन्त्रभेदे हि ये दोषा भवन्ति पृथिवीक्षिताम्न ते शक्याः समाधातुं कथंचिदिति मे मतिः

mantrabhede hi ye doṣā bhavanti pṛthivīkṣitāmna te śakyāḥ samādhātuṃ kathaṃciditi me matiḥ

दोषांश्च मन्त्रभेदेषु ब्रूयास्त्वं मन्त्रिमण्डलेअभेदे च गुणान्राजन्पुनः पुनररिंदम

doṣāṃśca mantrabhedeṣu brūyāstvaṃ mantrimaṇḍaleabhede ca guṇānrājanpunaḥ punarariṃdama

पौरजानपदानां च शौचाशौचं युधिष्ठिरयथा स्याद्विदितं राजंस्तथा कार्यमरिंदम

paurajānapadānāṃ ca śaucāśaucaṃ yudhiṣṭhirayathā syādviditaṃ rājaṃstathā kāryamariṃdama