Parva.Adhyaya 16.4

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

काली स्त्री पाण्डुरैर्दन्तैः प्रविश्य हसती निशिस्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां परिधावति

kālī strī pāṇḍurairdantaiḥ praviśya hasatī niśistriyaḥ svapneṣu muṣṇantī dvārakāṃ paridhāvati

अलंकाराश्च छत्रं च ध्वजाश्च कवचानि चह्रियमाणान्यदृश्यन्त रक्षोभिः सुभयानकैः

alaṃkārāśca chatraṃ ca dhvajāśca kavacāni cahriyamāṇānyadṛśyanta rakṣobhiḥ subhayānakaiḥ

तच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयस्मयम्दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा

taccāgnidattaṃ kṛṣṇasya vajranābhamayasmayamdivamācakrame cakraṃ vṛṣṇīnāṃ paśyatāṃ tadā

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं; हयाहरन्पश्यतो दारुकस्यते सागरस्योपरिष्टादवर्त;न्मनोजवाश्चतुरो वाजिमुख्याः

yuktaṃ rathaṃ divyamādityavarṇaṃ; hayāharanpaśyato dārukasyate sāgarasyopariṣṭādavarta;nmanojavāścaturo vājimukhyāḥ

तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ; सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम्उच्चैर्जह्रुरप्सरसो दिवानिशं; वाचश्चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्रा

tālaḥ suparṇaśca mahādhvajau tau; supūjitau rāmajanārdanābhyāmuccairjahrurapsaraso divāniśaṃ; vācaścocurgamyatāṃ tīrthayātrā

ततो जिगमिषन्तस्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाःसान्तःपुरास्तदा तीर्थयात्रामैच्छन्नरर्षभाः

tato jigamiṣantaste vṛṣṇyandhakamahārathāḥsāntaḥpurāstadā tīrthayātrāmaicchannararṣabhāḥ

ततो भोज्यं च भक्ष्यं च पेयं चान्धकवृष्णयःबहु नानाविधं चक्रुर्मद्यं मांसमनेकशः

tato bhojyaṃ ca bhakṣyaṃ ca peyaṃ cāndhakavṛṣṇayaḥbahu nānāvidhaṃ cakrurmadyaṃ māṃsamanekaśaḥ

ततः सीधुषु सक्ताश्च निर्ययुर्नगराद्बहिःयानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमन्तस्तिग्मतेजसः

tataḥ sīdhuṣu saktāśca niryayurnagarādbahiḥyānairaśvairgajaiścaiva śrīmantastigmatejasaḥ

ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम्प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा

tataḥ prabhāse nyavasanyathoddeśaṃ yathāgṛhamprabhūtabhakṣyapeyāste sadārā yādavāstadā

निविष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रान्ते स योगवित्जगामामन्त्र्य तान्वीरानुद्धवोऽर्थविशारदः

niviṣṭāṃstānniśamyātha samudrānte sa yogavitjagāmāmantrya tānvīrānuddhavo'rthaviśāradaḥ

तं प्रस्थितं महात्मानमभिवाद्य कृताञ्जलिम्जानन्विनाशं वृष्णीनां नैच्छद्वारयितुं हरिः

taṃ prasthitaṃ mahātmānamabhivādya kṛtāñjalimjānanvināśaṃ vṛṣṇīnāṃ naicchadvārayituṃ hariḥ

ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाःअपश्यन्नुद्धवं यान्तं तेजसावृत्य रोदसी

tataḥ kālaparītāste vṛṣṇyandhakamahārathāḥapaśyannuddhavaṃ yāntaṃ tejasāvṛtya rodasī

ब्राह्मणार्थेषु यत्सिद्धमन्नं तेषां महात्मनाम्तद्वानरेभ्यः प्रददुः सुरागन्धसमन्वितम्

brāhmaṇārtheṣu yatsiddhamannaṃ teṣāṃ mahātmanāmtadvānarebhyaḥ pradaduḥ surāgandhasamanvitam

ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्तकसंकुलम्प्रावर्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्

tatastūryaśatākīrṇaṃ naṭanartakasaṃkulamprāvartata mahāpānaṃ prabhāse tigmatejasām

कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणाअपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च

kṛṣṇasya saṃnidhau rāmaḥ sahitaḥ kṛtavarmaṇāapibadyuyudhānaśca gado babhrustathaiva ca

ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटःअब्रवीत्कृतवर्माणमवहस्यावमन्य च

tataḥ pariṣado madhye yuyudhāno madotkaṭaḥabravītkṛtavarmāṇamavahasyāvamanya ca

कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिवन तन्मृष्यन्ति हार्दिक्य यादवा यत्त्वया कृतम्

kaḥ kṣatriyo manyamānaḥ suptānhanyānmṛtānivana tanmṛṣyanti hārdikya yādavā yattvayā kṛtam

इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचःप्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यमवमन्य च

ityukte yuyudhānena pūjayāmāsa tadvacaḥpradyumno rathināṃ śreṣṭho hārdikyamavamanya ca

ततः परमसंक्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत्निर्दिशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना

tataḥ paramasaṃkruddhaḥ kṛtavarmā tamabravītnirdiśanniva sāvajñaṃ tadā savyena pāṇinā

भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायगतस्त्वयावधेन सुनृशंसेन कथं वीरेण पातितः

bhūriśravāśchinnabāhuryuddhe prāyagatastvayāvadhena sunṛśaṃsena kathaṃ vīreṇa pātitaḥ

इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहातिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षां चक्रे स मन्युमान्

iti tasya vacaḥ śrutvā keśavaḥ paravīrahātiryaksaroṣayā dṛṣṭyā vīkṣāṃ cakre sa manyumān

मणिः स्यमन्तकश्चैव यः स सत्राजितोऽभवत्तां कथां स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्

maṇiḥ syamantakaścaiva yaḥ sa satrājito'bhavattāṃ kathāṃ smārayāmāsa sātyakirmadhusūdanam

तच्छ्रुत्वा केशवस्याङ्कमगमद्रुदती तदासत्यभामा प्रकुपिता कोपयन्ती जनार्दनम्

tacchrutvā keśavasyāṅkamagamadrudatī tadāsatyabhāmā prakupitā kopayantī janārdanam

तत उत्थाय सक्रोधः सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत्पञ्चानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखण्डिनोः

tata utthāya sakrodhaḥ sātyakirvākyamabravītpañcānāṃ draupadeyānāṃ dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinoḥ

एष गच्छामि पदवीं सत्येन च तथा शपेसौप्तिके ये च निहताः सुप्तानेन दुरात्मना

eṣa gacchāmi padavīṃ satyena ca tathā śapesauptike ye ca nihatāḥ suptānena durātmanā

द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणासमाप्तमायुरस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे

droṇaputrasahāyena pāpena kṛtavarmaṇāsamāptamāyurasyādya yaśaścāpi sumadhyame

इतीदमुक्त्वा खड्गेन केशवस्य समीपतःअभिद्रुत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः

itīdamuktvā khaḍgena keśavasya samīpataḥabhidrutya śiraḥ kruddhaściccheda kṛtavarmaṇaḥ

तथान्यानपि निघ्नन्तं युयुधानं समन्ततःअभ्यधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तदा

tathānyānapi nighnantaṃ yuyudhānaṃ samantataḥabhyadhāvaddhṛṣīkeśo vinivārayiṣustadā

एकीभूतास्ततः सर्वे कालपर्यायचोदिताःभोजान्धका महाराज शैनेयं पर्यवारयन्

ekībhūtāstataḥ sarve kālaparyāyacoditāḥbhojāndhakā mahārāja śaineyaṃ paryavārayan

तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्दनःन चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्

tāndṛṣṭvā patatastūrṇamabhikruddhāñjanārdanaḥna cukrodha mahātejā jānankālasya paryayam

ते तु पानमदाविष्टाश्चोदिताश्चैव मन्युनायुयुधानमथाभ्यघ्नन्नुच्छिष्टैर्भाजनैस्तदा

te tu pānamadāviṣṭāścoditāścaiva manyunāyuyudhānamathābhyaghnannucchiṣṭairbhājanaistadā

हन्यमाने तु शैनेये क्रुद्धो रुक्मिणिनन्दनःतदन्तरमुपाधावन्मोक्षयिष्यञ्शिनेः सुतम्

hanyamāne tu śaineye kruddho rukmiṇinandanaḥtadantaramupādhāvanmokṣayiṣyañśineḥ sutam

स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चान्धकैः सहबहुत्वान्निहतौ तत्र उभौ कृष्णस्य पश्यतः

sa bhojaiḥ saha saṃyuktaḥ sātyakiścāndhakaiḥ sahabahutvānnihatau tatra ubhau kṛṣṇasya paśyataḥ

हतं दृष्ट्वा तु शैनेयं पुत्रं च यदुनन्दनःएरकाणां तदा मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः

hataṃ dṛṣṭvā tu śaineyaṃ putraṃ ca yadunandanaḥerakāṇāṃ tadā muṣṭiṃ kopājjagrāha keśavaḥ

तदभून्मुसलं घोरं वज्रकल्पमयोमयम्जघान तेन कृष्णस्तान्येऽस्य प्रमुखतोऽभवन्

tadabhūnmusalaṃ ghoraṃ vajrakalpamayomayamjaghāna tena kṛṣṇastānye'sya pramukhato'bhavan

ततोऽन्धकाश्च भोजाश्च शैनेया वृष्णयस्तथाजघ्नुरन्योन्यमाक्रन्दे मुसलैः कालचोदिताः

tato'ndhakāśca bhojāśca śaineyā vṛṣṇayastathājaghnuranyonyamākrande musalaiḥ kālacoditāḥ

यस्तेषामेरकां कश्चिज्जग्राह रुषितो नृपवज्रभूतेव सा राजन्नदृश्यत तदा विभो

yasteṣāmerakāṃ kaścijjagrāha ruṣito nṛpavajrabhūteva sā rājannadṛśyata tadā vibho

तृणं च मुसलीभूतमपि तत्र व्यदृश्यतब्रह्मदण्डकृतं सर्वमिति तद्विद्धि पार्थिव

tṛṇaṃ ca musalībhūtamapi tatra vyadṛśyatabrahmadaṇḍakṛtaṃ sarvamiti tadviddhi pārthiva

आविध्याविध्य ते राजन्प्रक्षिपन्ति स्म यत्तृणम्तद्वज्रभूतं मुसलं व्यदृश्यत तदा दृढम्

āvidhyāvidhya te rājanprakṣipanti sma yattṛṇamtadvajrabhūtaṃ musalaṃ vyadṛśyata tadā dṛḍham

अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भारतमत्ताः परिपतन्ति स्म पोथयन्तः परस्परम्

avadhītpitaraṃ putraḥ pitā putraṃ ca bhāratamattāḥ paripatanti sma pothayantaḥ parasparam

पतंगा इव चाग्नौ ते न्यपतन्कुकुरान्धकाःनासीत्पलायने बुद्धिर्वध्यमानस्य कस्यचित्

pataṃgā iva cāgnau te nyapatankukurāndhakāḥnāsītpalāyane buddhirvadhyamānasya kasyacit

तं तु पश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्य पर्ययम्मुसलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः

taṃ tu paśyanmahābāhurjānankālasya paryayammusalaṃ samavaṣṭabhya tasthau sa madhusūdanaḥ

साम्बं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवःप्रद्युम्नं चानिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भारत

sāmbaṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā cārudeṣṇaṃ ca mādhavaḥpradyumnaṃ cāniruddhaṃ ca tataścukrodha bhārata

गदं वीक्ष्य शयानं च भृशं कोपसमन्वितःस निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगदाधरः

gadaṃ vīkṣya śayānaṃ ca bhṛśaṃ kopasamanvitaḥsa niḥśeṣaṃ tadā cakre śārṅgacakragadādharaḥ

तं निघ्नन्तं महातेजा बभ्रुः परपुरंजयःदारुकश्चैव दाशार्हमूचतुर्यन्निबोध तत्

taṃ nighnantaṃ mahātejā babhruḥ parapuraṃjayaḥdārukaścaiva dāśārhamūcaturyannibodha tat

भगवन्संहृतं सर्वं त्वया भूयिष्ठमच्युतरामस्य पदमन्विच्छ तत्र गच्छाम यत्र सः

bhagavansaṃhṛtaṃ sarvaṃ tvayā bhūyiṣṭhamacyutarāmasya padamanviccha tatra gacchāma yatra saḥ