Parva.Adhyaya 17.2

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्ते नियतात्मान उदीचीं दिशमास्थिताःददृशुर्योगयुक्ताश्च हिमवन्तं महागिरिम्

tataste niyatātmāna udīcīṃ diśamāsthitāḥdadṛśuryogayuktāśca himavantaṃ mahāgirim

तं चाप्यतिक्रमन्तस्ते ददृशुर्वालुकार्णवम्अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम्

taṃ cāpyatikramantaste dadṛśurvālukārṇavamavaikṣanta mahāśailaṃ meruṃ śikhariṇāṃ varam

तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधर्मिणाम्याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले

teṣāṃ tu gacchatāṃ śīghraṃ sarveṣāṃ yogadharmiṇāmyājñasenī bhraṣṭayogā nipapāta mahītale

तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलःउवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीमवेक्ष्य ह

tāṃ tu prapatitāṃ dṛṣṭvā bhīmaseno mahābalaḥuvāca dharmarājānaṃ yājñasenīmavekṣya ha

नाधर्मश्चरितः कश्चिद्राजपुत्र्या परंतपकारणं किं नु तद्राजन्यत्कृष्णा पतिता भुवि

nādharmaścaritaḥ kaścidrājaputryā paraṃtapakāraṇaṃ kiṃ nu tadrājanyatkṛṣṇā patitā bhuvi

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

पक्षपातो महानस्या विशेषेण धनंजयेतस्यैतत्फलमद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम

pakṣapāto mahānasyā viśeṣeṇa dhanaṃjayetasyaitatphalamadyaiṣā bhuṅkte puruṣasattama

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वानवेक्ष्यैनां ययौ धर्मसुतो नृपःसमाधाय मनो धीमान्धर्मात्मा पुरुषर्षभः

evamuktvānavekṣyaināṃ yayau dharmasuto nṛpaḥsamādhāya mano dhīmāndharmātmā puruṣarṣabhaḥ

सहदेवस्ततो धीमान्निपपात महीतलेतं चापि पतितं दृष्ट्वा भीमो राजानमब्रवीत्

sahadevastato dhīmānnipapāta mahītaletaṃ cāpi patitaṃ dṛṣṭvā bhīmo rājānamabravīt

योऽयमस्मासु सर्वेषु शुश्रूषुरनहंकृतःसोऽयं माद्रवतीपुत्रः कस्मान्निपतितो भुवि

yo'yamasmāsu sarveṣu śuśrūṣuranahaṃkṛtaḥso'yaṃ mādravatīputraḥ kasmānnipatito bhuvi

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

आत्मनः सदृशं प्राज्ञं नैषोऽमन्यत कंचनतेन दोषेण पतितस्तस्मादेष नृपात्मजः

ātmanaḥ sadṛśaṃ prājñaṃ naiṣo'manyata kaṃcanatena doṣeṇa patitastasmādeṣa nṛpātmajaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा तु समुत्सृज्य सहदेवं ययौ तदाभ्रातृभिः सह कौन्तेयः शुना चैव युधिष्ठिरः

ityuktvā tu samutsṛjya sahadevaṃ yayau tadābhrātṛbhiḥ saha kaunteyaḥ śunā caiva yudhiṣṭhiraḥ

कृष्णां निपतितां दृष्ट्वा सहदेवं च पाण्डवम्आर्तो बन्धुप्रियः शूरो नकुलो निपपात ह

kṛṣṇāṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ ca pāṇḍavamārto bandhupriyaḥ śūro nakulo nipapāta ha

तस्मिन्निपतिते वीरे नकुले चारुदर्शनेपुनरेव तदा भीमो राजानमिदमब्रवीत्

tasminnipatite vīre nakule cārudarśanepunareva tadā bhīmo rājānamidamabravīt

योऽयमक्षतधर्मात्मा भ्राता वचनकारकःरूपेणाप्रतिमो लोके नकुलः पतितो भुवि

yo'yamakṣatadharmātmā bhrātā vacanakārakaḥrūpeṇāpratimo loke nakulaḥ patito bhuvi

इत्युक्तो भीमसेनेन प्रत्युवाच युधिष्ठिरःनकुलं प्रति धर्मात्मा सर्वबुद्धिमतां वरः

ityukto bhīmasenena pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥnakulaṃ prati dharmātmā sarvabuddhimatāṃ varaḥ

रूपेण मत्समो नास्ति कश्चिदित्यस्य दर्शनम्अधिकश्चाहमेवैक इत्यस्य मनसि स्थितम्

rūpeṇa matsamo nāsti kaścidityasya darśanamadhikaścāhamevaika ityasya manasi sthitam

नकुलः पतितस्तस्मादागच्छ त्वं वृकोदरयस्य यद्विहितं वीर सोऽवश्यं तदुपाश्नुते

nakulaḥ patitastasmādāgaccha tvaṃ vṛkodarayasya yadvihitaṃ vīra so'vaśyaṃ tadupāśnute

तांस्तु प्रपतितान्दृष्ट्वा पाण्डवः श्वेतवाहनःपपात शोकसंतप्तस्ततोऽनु परवीरहा

tāṃstu prapatitāndṛṣṭvā pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥpapāta śokasaṃtaptastato'nu paravīrahā

तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे पतिते शक्रतेजसिम्रियमाणे दुराधर्षे भीमो राजानमब्रवीत्

tasmiṃstu puruṣavyāghre patite śakratejasimriyamāṇe durādharṣe bhīmo rājānamabravīt

अनृतं न स्मराम्यस्य स्वैरेष्वपि महात्मनःअथ कस्य विकारोऽयं येनायं पतितो भुवि

anṛtaṃ na smarāmyasya svaireṣvapi mahātmanaḥatha kasya vikāro'yaṃ yenāyaṃ patito bhuvi

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

एकाह्ना निर्दहेयं वै शत्रूनित्यर्जुनोऽब्रवीत्न च तत्कृतवानेष शूरमानी ततोऽपतत्

ekāhnā nirdaheyaṃ vai śatrūnityarjuno'bravītna ca tatkṛtavāneṣa śūramānī tato'patat

अवमेने धनुर्ग्राहानेष सर्वांश्च फल्गुनःयथा चोक्तं तथा चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता

avamene dhanurgrāhāneṣa sarvāṃśca phalgunaḥyathā coktaṃ tathā caiva kartavyaṃ bhūtimicchatā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा प्रस्थितो राजा भीमोऽथ निपपात हपतितश्चाब्रवीद्भीमो धर्मराजं युधिष्ठिरम्

ityuktvā prasthito rājā bhīmo'tha nipapāta hapatitaścābravīdbhīmo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram

भो भो राजन्नवेक्षस्व पतितोऽहं प्रियस्तवकिंनिमित्तं च पतनं ब्रूहि मे यदि वेत्थ ह

bho bho rājannavekṣasva patito'haṃ priyastavakiṃnimittaṃ ca patanaṃ brūhi me yadi vettha ha

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अतिभुक्तं च भवता प्राणेन च विकत्थसेअनवेक्ष्य परं पार्थ तेनासि पतितः क्षितौ

atibhuktaṃ ca bhavatā prāṇena ca vikatthaseanavekṣya paraṃ pārtha tenāsi patitaḥ kṣitau

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्जगामानवलोकयन्श्वा त्वेकोऽनुययौ यस्ते बहुशः कीर्तितो मया

ityuktvā taṃ mahābāhurjagāmānavalokayanśvā tveko'nuyayau yaste bahuśaḥ kīrtito mayā