Parva.Adhyaya 18.3

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स्थिते मुहूर्तं पार्थे तु धर्मराजे युधिष्ठिरेआजग्मुस्तत्र कौरव्य देवाः शक्रपुरोगमाः

sthite muhūrtaṃ pārthe tu dharmarāje yudhiṣṭhireājagmustatra kauravya devāḥ śakrapurogamāḥ

स्वयं विग्रहवान्धर्मो राजानं प्रसमीक्षितुम्तत्राजगाम यत्रासौ कुरुराजो युधिष्ठिरः

svayaṃ vigrahavāndharmo rājānaṃ prasamīkṣitumtatrājagāma yatrāsau kururājo yudhiṣṭhiraḥ

तेषु भास्वरदेहेषु पुण्याभिजनकर्मसुसमागतेषु देवेषु व्यगमत्तत्तमो नृप

teṣu bhāsvaradeheṣu puṇyābhijanakarmasusamāgateṣu deveṣu vyagamattattamo nṛpa

नादृश्यन्त च तास्तत्र यातनाः पापकर्मिणाम्नदी वैतरणी चैव कूटशाल्मलिना सह

nādṛśyanta ca tāstatra yātanāḥ pāpakarmiṇāmnadī vaitaraṇī caiva kūṭaśālmalinā saha

लोहकुम्भ्यः शिलाश्चैव नादृश्यन्त भयानकाःविकृतानि शरीराणि यानि तत्र समन्ततःददर्श राजा कौन्तेयस्तान्यदृश्यानि चाभवन्

lohakumbhyaḥ śilāścaiva nādṛśyanta bhayānakāḥvikṛtāni śarīrāṇi yāni tatra samantataḥdadarśa rājā kaunteyastānyadṛśyāni cābhavan

ततो वायुः सुखस्पर्शः पुण्यगन्धवहः शिवःववौ देवसमीपस्थः शीतलोऽतीव भारत

tato vāyuḥ sukhasparśaḥ puṇyagandhavahaḥ śivaḥvavau devasamīpasthaḥ śītalo'tīva bhārata

मरुतः सह शक्रेण वसवश्चाश्विनौ सहसाध्या रुद्रास्तथादित्या ये चान्येऽपि दिवौकसः

marutaḥ saha śakreṇa vasavaścāśvinau sahasādhyā rudrāstathādityā ye cānye'pi divaukasaḥ

सर्वे तत्र समाजग्मुः सिद्धाश्च परमर्षयःयत्र राजा महातेजा धर्मपुत्रः स्थितोऽभवत्

sarve tatra samājagmuḥ siddhāśca paramarṣayaḥyatra rājā mahātejā dharmaputraḥ sthito'bhavat

ततः शक्रः सुरपतिः श्रिया परमया युतःयुधिष्ठिरमुवाचेदं सान्त्वपूर्वमिदं वचः

tataḥ śakraḥ surapatiḥ śriyā paramayā yutaḥyudhiṣṭhiramuvācedaṃ sāntvapūrvamidaṃ vacaḥ

युधिष्ठिर महाबाहो प्रीता देवगणास्तवएह्येहि पुरुषव्याघ्र कृतमेतावता विभोसिद्धिः प्राप्ता त्वया राजँल्लोकाश्चाप्यक्षयास्तव

yudhiṣṭhira mahābāho prītā devagaṇāstavaehyehi puruṣavyāghra kṛtametāvatā vibhosiddhiḥ prāptā tvayā rājam̐llokāścāpyakṣayāstava

न च मन्युस्त्वया कार्यः शृणु चेदं वचो ममअवश्यं नरकस्तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिः

na ca manyustvayā kāryaḥ śṛṇu cedaṃ vaco mamaavaśyaṃ narakastāta draṣṭavyaḥ sarvarājabhiḥ

शुभानामशुभानां च द्वौ राशी पुरुषर्षभयः पूर्वं सुकृतं भुङ्क्ते पश्चान्निरयमेति सःपूर्वं नरकभाग्यस्तु पश्चात्स्वर्गमुपैति सः

śubhānāmaśubhānāṃ ca dvau rāśī puruṣarṣabhayaḥ pūrvaṃ sukṛtaṃ bhuṅkte paścānnirayameti saḥpūrvaṃ narakabhāgyastu paścātsvargamupaiti saḥ

भूयिष्ठं पापकर्मा यः स पूर्वं स्वर्गमश्नुतेतेन त्वमेवं गमितो मया श्रेयोर्थिना नृप

bhūyiṣṭhaṃ pāpakarmā yaḥ sa pūrvaṃ svargamaśnutetena tvamevaṃ gamito mayā śreyorthinā nṛpa

व्याजेन हि त्वया द्रोण उपचीर्णः सुतं प्रतिव्याजेनैव ततो राजन्दर्शितो नरकस्तव

vyājena hi tvayā droṇa upacīrṇaḥ sutaṃ prativyājenaiva tato rājandarśito narakastava

यथैव त्वं तथा भीमस्तथा पार्थो यमौ तथाद्रौपदी च तथा कृष्णा व्याजेन नरकं गताः

yathaiva tvaṃ tathā bhīmastathā pārtho yamau tathādraupadī ca tathā kṛṣṇā vyājena narakaṃ gatāḥ

आगच्छ नरशार्दूल मुक्तास्ते चैव किल्बिषात्स्वपक्षाश्चैव ये तुभ्यं पार्थिवा निहता रणेसर्वे स्वर्गमनुप्राप्तास्तान्पश्य पुरुषर्षभ

āgaccha naraśārdūla muktāste caiva kilbiṣātsvapakṣāścaiva ye tubhyaṃ pārthivā nihatā raṇesarve svargamanuprāptāstānpaśya puruṣarṣabha

कर्णश्चैव महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतां वरःस गतः परमां सिद्धिं यदर्थं परितप्यसे

karṇaścaiva maheṣvāsaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥsa gataḥ paramāṃ siddhiṃ yadarthaṃ paritapyase

तं पश्य पुरुषव्याघ्रमादित्यतनयं विभोस्वस्थानस्थं महाबाहो जहि शोकं नरर्षभ

taṃ paśya puruṣavyāghramādityatanayaṃ vibhosvasthānasthaṃ mahābāho jahi śokaṃ nararṣabha

भ्रातॄंश्चान्यांस्तथा पश्य स्वपक्षांश्चैव पार्थिवान्स्वं स्वं स्थानमनुप्राप्तान्व्येतु ते मानसो ज्वरः

bhrātṝṃścānyāṃstathā paśya svapakṣāṃścaiva pārthivānsvaṃ svaṃ sthānamanuprāptānvyetu te mānaso jvaraḥ

अनुभूय पूर्वं त्वं कृच्छ्रमितः प्रभृति कौरवविहरस्व मया सार्धं गतशोको निरामयः

anubhūya pūrvaṃ tvaṃ kṛcchramitaḥ prabhṛti kauravaviharasva mayā sārdhaṃ gataśoko nirāmayaḥ

कर्मणां तात पुण्यानां जितानां तपसा स्वयम्दानानां च महाबाहो फलं प्राप्नुहि पाण्डव

karmaṇāṃ tāta puṇyānāṃ jitānāṃ tapasā svayamdānānāṃ ca mahābāho phalaṃ prāpnuhi pāṇḍava

अद्य त्वां देवगन्धर्वा दिव्याश्चाप्सरसो दिविउपसेवन्तु कल्याणं विरजोम्बरवाससः

adya tvāṃ devagandharvā divyāścāpsaraso diviupasevantu kalyāṇaṃ virajombaravāsasaḥ

राजसूयजिताँल्लोकानश्वमेधाभिवर्धितान्प्राप्नुहि त्वं महाबाहो तपसश्च फलं महत्

rājasūyajitām̐llokānaśvamedhābhivardhitānprāpnuhi tvaṃ mahābāho tapasaśca phalaṃ mahat

उपर्युपरि राज्ञां हि तव लोका युधिष्ठिरहरिश्चन्द्रसमाः पार्थ येषु त्वं विहरिष्यसि

uparyupari rājñāṃ hi tava lokā yudhiṣṭhirahariścandrasamāḥ pārtha yeṣu tvaṃ vihariṣyasi

मान्धाता यत्र राजर्षिर्यत्र राजा भगीरथःदौःषन्तिर्यत्र भरतस्तत्र त्वं विहरिष्यसि

māndhātā yatra rājarṣiryatra rājā bhagīrathaḥdauḥṣantiryatra bharatastatra tvaṃ vihariṣyasi

एषा देवनदी पुण्या पार्थ त्रैलोक्यपावनीआकाशगङ्गा राजेन्द्र तत्राप्लुत्य गमिष्यसि

eṣā devanadī puṇyā pārtha trailokyapāvanīākāśagaṅgā rājendra tatrāplutya gamiṣyasi

अत्र स्नातस्य ते भावो मानुषो विगमिष्यतिगतशोको निरायासो मुक्तवैरो भविष्यसि

atra snātasya te bhāvo mānuṣo vigamiṣyatigataśoko nirāyāso muktavairo bhaviṣyasi

एवं ब्रुवति देवेन्द्रे कौरवेन्द्रं युधिष्ठिरम्धर्मो विग्रहवान्साक्षादुवाच सुतमात्मनः

evaṃ bruvati devendre kauravendraṃ yudhiṣṭhiramdharmo vigrahavānsākṣāduvāca sutamātmanaḥ

भो भो राजन्महाप्राज्ञ प्रीतोऽस्मि तव पुत्रकमद्भक्त्या सत्यवाक्येन क्षमया च दमेन च

bho bho rājanmahāprājña prīto'smi tava putrakamadbhaktyā satyavākyena kṣamayā ca damena ca

एषा तृतीया जिज्ञासा तव राजन्कृता मयान शक्यसे चालयितुं स्वभावात्पार्थ हेतुभिः

eṣā tṛtīyā jijñāsā tava rājankṛtā mayāna śakyase cālayituṃ svabhāvātpārtha hetubhiḥ

पूर्वं परीक्षितो हि त्वमासीर्द्वैतवनं प्रतिअरणीसहितस्यार्थे तच्च निस्तीर्णवानसि

pūrvaṃ parīkṣito hi tvamāsīrdvaitavanaṃ pratiaraṇīsahitasyārthe tacca nistīrṇavānasi

सोदर्येषु विनष्टेषु द्रौपद्यां तत्र भारतश्वरूपधारिणा पुत्र पुनस्त्वं मे परीक्षितः

sodaryeṣu vinaṣṭeṣu draupadyāṃ tatra bhārataśvarūpadhāriṇā putra punastvaṃ me parīkṣitaḥ

इदं तृतीयं भ्रातॄणामर्थे यत्स्थातुमिच्छसिविशुद्धोऽसि महाभाग सुखी विगतकल्मषः

idaṃ tṛtīyaṃ bhrātṝṇāmarthe yatsthātumicchasiviśuddho'si mahābhāga sukhī vigatakalmaṣaḥ

न च ते भ्रातरः पार्थ नरकस्था विशां पतेमायैषा देवराजेन महेन्द्रेण प्रयोजिता

na ca te bhrātaraḥ pārtha narakasthā viśāṃ patemāyaiṣā devarājena mahendreṇa prayojitā

अवश्यं नरकस्तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिःततस्त्वया प्राप्तमिदं मुहूर्तं दुःखमुत्तमम्

avaśyaṃ narakastāta draṣṭavyaḥ sarvarājabhiḥtatastvayā prāptamidaṃ muhūrtaṃ duḥkhamuttamam

न सव्यसाची भीमो वा यमौ वा पुरुषर्षभौकर्णो वा सत्यवाक्शूरो नरकार्हाश्चिरं नृप

na savyasācī bhīmo vā yamau vā puruṣarṣabhaukarṇo vā satyavākśūro narakārhāściraṃ nṛpa

न कृष्णा राजपुत्री च नरकार्हा युधिष्ठिरएह्येहि भरतश्रेष्ठ पश्य गङ्गां त्रिलोकगाम्

na kṛṣṇā rājaputrī ca narakārhā yudhiṣṭhiraehyehi bharataśreṣṭha paśya gaṅgāṃ trilokagām

एवमुक्तः स राजर्षिस्तव पूर्वपितामहःजगाम सह धर्मेण सर्वैश्च त्रिदशालयैः

evamuktaḥ sa rājarṣistava pūrvapitāmahaḥjagāma saha dharmeṇa sarvaiśca tridaśālayaiḥ

गङ्गां देवनदीं पुण्यां पावनीमृषिसंस्तुताम्अवगाह्य तु तां राजा तनुं तत्याज मानुषीम्

gaṅgāṃ devanadīṃ puṇyāṃ pāvanīmṛṣisaṃstutāmavagāhya tu tāṃ rājā tanuṃ tatyāja mānuṣīm

ततो दिव्यवपुर्भूत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरःनिर्वैरो गतसंतापो जले तस्मिन्समाप्लुतः

tato divyavapurbhūtvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥnirvairo gatasaṃtāpo jale tasminsamāplutaḥ

ततो ययौ वृतो देवैः कुरुराजो युधिष्ठिरःधर्मेण सहितो धीमान्स्तूयमानो महर्षिभिः

tato yayau vṛto devaiḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥdharmeṇa sahito dhīmānstūyamāno maharṣibhiḥ