Parva.Adhyaya 2.19

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

एष पार्थ महान्स्वादुः पशुमान्नित्यमम्बुमान्निरामयः सुवेश्माढ्यो निवेशो मागधः शुभः

eṣa pārtha mahānsvāduḥ paśumānnityamambumānnirāmayaḥ suveśmāḍhyo niveśo māgadhaḥ śubhaḥ

वैहारो विपुलः शैलो वराहो वृषभस्तथातथैवर्षिगिरिस्तात शुभाश्चैत्यकपञ्चमाः

vaihāro vipulaḥ śailo varāho vṛṣabhastathātathaivarṣigiristāta śubhāścaityakapañcamāḥ

एते पञ्च महाशृङ्गाः पर्वताः शीतलद्रुमाःरक्षन्तीवाभिसंहत्य संहताङ्गा गिरिव्रजम्

ete pañca mahāśṛṅgāḥ parvatāḥ śītaladrumāḥrakṣantīvābhisaṃhatya saṃhatāṅgā girivrajam

पुष्पवेष्टितशाखाग्रैर्गन्धवद्भिर्मनोरमैःनिगूढा इव लोध्राणां वनैः कामिजनप्रियैः

puṣpaveṣṭitaśākhāgrairgandhavadbhirmanoramaiḥnigūḍhā iva lodhrāṇāṃ vanaiḥ kāmijanapriyaiḥ

शूद्रायां गौतमो यत्र महात्मा संशितव्रतःऔशीनर्यामजनयत्काक्षीवादीन्सुतानृषिः

śūdrāyāṃ gautamo yatra mahātmā saṃśitavrataḥauśīnaryāmajanayatkākṣīvādīnsutānṛṣiḥ

गौतमः क्षयणादस्मादथासौ तत्र वेश्मनिभजते मागधं वंशं स नृपाणामनुग्रहात्

gautamaḥ kṣayaṇādasmādathāsau tatra veśmanibhajate māgadhaṃ vaṃśaṃ sa nṛpāṇāmanugrahāt

अङ्गवङ्गादयश्चैव राजानः सुमहाबलाःगौतमक्षयमभ्येत्य रमन्ते स्म पुरार्जुन

aṅgavaṅgādayaścaiva rājānaḥ sumahābalāḥgautamakṣayamabhyetya ramante sma purārjuna

वनराजीस्तु पश्येमाः प्रियालानां मनोरमाःलोध्राणां च शुभाः पार्थ गौतमौकःसमीपजाः

vanarājīstu paśyemāḥ priyālānāṃ manoramāḥlodhrāṇāṃ ca śubhāḥ pārtha gautamaukaḥsamīpajāḥ

अर्बुदः शक्रवापी च पन्नगौ शत्रुतापनौस्वस्तिकस्यालयश्चात्र मणिनागस्य चोत्तमः

arbudaḥ śakravāpī ca pannagau śatrutāpanausvastikasyālayaścātra maṇināgasya cottamaḥ

अपरिहार्या मेघानां मागधेयं मणेः कृतेकौशिको मणिमांश्चैव ववृधाते ह्यनुग्रहम्

aparihāryā meghānāṃ māgadheyaṃ maṇeḥ kṛtekauśiko maṇimāṃścaiva vavṛdhāte hyanugraham

अर्थसिद्धिं त्वनपगां जरासंधोऽभिमन्यतेवयमासादने तस्य दर्पमद्य निहन्म हि

arthasiddhiṃ tvanapagāṃ jarāsaṃdho'bhimanyatevayamāsādane tasya darpamadya nihanma hi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसःवार्ष्णेयः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्मागधं पुरम्

evamuktvā tataḥ sarve bhrātaro vipulaujasaḥvārṣṇeyaḥ pāṇḍaveyau ca pratasthurmāgadhaṃ puram

तुष्टपुष्टजनोपेतं चातुर्वर्ण्यजनाकुलम्स्फीतोत्सवमनाधृष्यमासेदुश्च गिरिव्रजम्

tuṣṭapuṣṭajanopetaṃ cāturvarṇyajanākulamsphītotsavamanādhṛṣyamāseduśca girivrajam

तेऽथ द्वारमनासाद्य पुरस्य गिरिमुच्छ्रितम्बार्हद्रथैः पूज्यमानं तथा नगरवासिभिः

te'tha dvāramanāsādya purasya girimucchritambārhadrathaiḥ pūjyamānaṃ tathā nagaravāsibhiḥ

यत्र माषादमृषभमाससाद बृहद्रथःतं हत्वा माषनालाश्च तिस्रो भेरीरकारयत्

yatra māṣādamṛṣabhamāsasāda bṛhadrathaḥtaṃ hatvā māṣanālāśca tisro bherīrakārayat

आनह्य चर्मणा तेन स्थापयामास स्वे पुरेयत्र ताः प्राणदन्भेर्यो दिव्यपुष्पावचूर्णिताः

ānahya carmaṇā tena sthāpayāmāsa sve pureyatra tāḥ prāṇadanbheryo divyapuṣpāvacūrṇitāḥ

मागधानां सुरुचिरं चैत्यकान्तं समाद्रवन्शिरसीव जिघांसन्तो जरासंधजिघांसवः

māgadhānāṃ suruciraṃ caityakāntaṃ samādravanśirasīva jighāṃsanto jarāsaṃdhajighāṃsavaḥ

स्थिरं सुविपुलं शृङ्गं सुमहान्तं पुरातनम्अर्चितं माल्यदामैश्च सततं सुप्रतिष्ठितम्

sthiraṃ suvipulaṃ śṛṅgaṃ sumahāntaṃ purātanamarcitaṃ mālyadāmaiśca satataṃ supratiṣṭhitam

विपुलैर्बाहुभिर्वीरास्तेऽभिहत्याभ्यपातयन्ततस्ते मागधं दृष्ट्वा पुरं प्रविविशुस्तदा

vipulairbāhubhirvīrāste'bhihatyābhyapātayantataste māgadhaṃ dṛṣṭvā puraṃ praviviśustadā

एतस्मिन्नेव काले तु जरासंधं समर्चयन्पर्यग्नि कुर्वंश्च नृपं द्विरदस्थं पुरोहिताः

etasminneva kāle tu jarāsaṃdhaṃ samarcayanparyagni kurvaṃśca nṛpaṃ dviradasthaṃ purohitāḥ

स्नातकव्रतिनस्ते तु बाहुशस्त्रा निरायुधाःयुयुत्सवः प्रविविशुर्जरासंधेन भारत

snātakavratinaste tu bāhuśastrā nirāyudhāḥyuyutsavaḥ praviviśurjarāsaṃdhena bhārata

भक्ष्यमाल्यापणानां च ददृशुः श्रियमुत्तमाम्स्फीतां सर्वगुणोपेतां सर्वकामसमृद्धिनीम्

bhakṣyamālyāpaṇānāṃ ca dadṛśuḥ śriyamuttamāmsphītāṃ sarvaguṇopetāṃ sarvakāmasamṛddhinīm

तां तु दृष्ट्वा समृद्धिं ते वीथ्यां तस्यां नरोत्तमाःराजमार्गेण गच्छन्तः कृष्णभीमधनंजयाः

tāṃ tu dṛṣṭvā samṛddhiṃ te vīthyāṃ tasyāṃ narottamāḥrājamārgeṇa gacchantaḥ kṛṣṇabhīmadhanaṃjayāḥ

बलाद्गृहीत्वा माल्यानि मालाकारान्महाबलाःविरागवसनाः सर्वे स्रग्विणो मृष्टकुण्डलाः

balādgṛhītvā mālyāni mālākārānmahābalāḥvirāgavasanāḥ sarve sragviṇo mṛṣṭakuṇḍalāḥ

निवेशनमथाजग्मुर्जरासंधस्य धीमतःगोवासमिव वीक्षन्तः सिंहा हैमवता यथा

niveśanamathājagmurjarāsaṃdhasya dhīmataḥgovāsamiva vīkṣantaḥ siṃhā haimavatā yathā

शैलस्तम्भनिभास्तेषां चन्दनागुरुभूषिताःअशोभन्त महाराज बाहवो बाहुशालिनाम्

śailastambhanibhāsteṣāṃ candanāgurubhūṣitāḥaśobhanta mahārāja bāhavo bāhuśālinām

तान्दृष्ट्वा द्विरदप्रख्याञ्शालस्कन्धानिवोद्गतान्व्यूढोरस्कान्मागधानां विस्मयः समजायत

tāndṛṣṭvā dviradaprakhyāñśālaskandhānivodgatānvyūḍhoraskānmāgadhānāṃ vismayaḥ samajāyata

ते त्वतीत्य जनाकीर्णास्तिस्रः कक्ष्या नरर्षभाःअहंकारेण राजानमुपतस्थुर्महाबलाः

te tvatītya janākīrṇāstisraḥ kakṣyā nararṣabhāḥahaṃkāreṇa rājānamupatasthurmahābalāḥ

तान्पाद्यमधुपर्कार्हान्मानार्हान्सत्कृतिं गतान्प्रत्युत्थाय जरासंध उपतस्थे यथाविधि

tānpādyamadhuparkārhānmānārhānsatkṛtiṃ gatānpratyutthāya jarāsaṃdha upatasthe yathāvidhi

उवाच चैतान्राजासौ स्वागतं वोऽस्त्विति प्रभुःतस्य ह्येतद्व्रतं राजन्बभूव भुवि विश्रुतम्

uvāca caitānrājāsau svāgataṃ vo'stviti prabhuḥtasya hyetadvrataṃ rājanbabhūva bhuvi viśrutam

स्नातकान्ब्राह्मणान्प्राप्ताञ्श्रुत्वा स समितिंजयःअप्यर्धरात्रे नृपतिः प्रत्युद्गच्छति भारत

snātakānbrāhmaṇānprāptāñśrutvā sa samitiṃjayaḥapyardharātre nṛpatiḥ pratyudgacchati bhārata

तांस्त्वपूर्वेण वेषेण दृष्ट्वा नृपतिसत्तमःउपतस्थे जरासंधो विस्मितश्चाभवत्तदा

tāṃstvapūrveṇa veṣeṇa dṛṣṭvā nṛpatisattamaḥupatasthe jarāsaṃdho vismitaścābhavattadā

ते तु दृष्ट्वैव राजानं जरासंधं नरर्षभाःइदमूचुरमित्रघ्नाः सर्वे भरतसत्तम

te tu dṛṣṭvaiva rājānaṃ jarāsaṃdhaṃ nararṣabhāḥidamūcuramitraghnāḥ sarve bharatasattama

स्वस्त्यस्तु कुशलं राजन्निति सर्वे व्यवस्थिताःतं नृपं नृपशार्दूल विप्रैक्षन्त परस्परम्

svastyastu kuśalaṃ rājanniti sarve vyavasthitāḥtaṃ nṛpaṃ nṛpaśārdūla vipraikṣanta parasparam

तानब्रवीज्जरासंधस्तदा यादवपाण्डवान्आस्यतामिति राजेन्द्र ब्राह्मणच्छद्मसंवृतान्

tānabravījjarāsaṃdhastadā yādavapāṇḍavānāsyatāmiti rājendra brāhmaṇacchadmasaṃvṛtān

अथोपविविशुः सर्वे त्रयस्ते पुरुषर्षभाःसंप्रदीप्तास्त्रयो लक्ष्म्या महाध्वर इवाग्नयः

athopaviviśuḥ sarve trayaste puruṣarṣabhāḥsaṃpradīptāstrayo lakṣmyā mahādhvara ivāgnayaḥ

तानुवाच जरासंधः सत्यसंधो नराधिपःविगर्हमाणः कौरव्य वेषग्रहणकारणात्

tānuvāca jarāsaṃdhaḥ satyasaṃdho narādhipaḥvigarhamāṇaḥ kauravya veṣagrahaṇakāraṇāt

न स्नातकव्रता विप्रा बहिर्माल्यानुलेपनाःभवन्तीति नृलोकेऽस्मिन्विदितं मम सर्वशः

na snātakavratā viprā bahirmālyānulepanāḥbhavantīti nṛloke'sminviditaṃ mama sarvaśaḥ

ते यूयं पुष्पवन्तश्च भुजैर्ज्याघातलक्षणैःबिभ्रतः क्षात्रमोजश्च ब्राह्मण्यं प्रतिजानथ

te yūyaṃ puṣpavantaśca bhujairjyāghātalakṣaṇaiḥbibhrataḥ kṣātramojaśca brāhmaṇyaṃ pratijānatha

एवं विरागवसना बहिर्माल्यानुलेपनाःसत्यं वदत के यूयं सत्यं राजसु शोभते

evaṃ virāgavasanā bahirmālyānulepanāḥsatyaṃ vadata ke yūyaṃ satyaṃ rājasu śobhate

चैत्यकं च गिरेः शृङ्गं भित्त्वा किमिव सद्म नःअद्वारेण प्रविष्टाः स्थ निर्भया राजकिल्बिषात्

caityakaṃ ca gireḥ śṛṅgaṃ bhittvā kimiva sadma naḥadvāreṇa praviṣṭāḥ stha nirbhayā rājakilbiṣāt

कर्म चैतद्विलिङ्गस्य किं वाद्य प्रसमीक्षितम्वदध्वं वाचि वीर्यं च ब्राह्मणस्य विशेषतः

karma caitadviliṅgasya kiṃ vādya prasamīkṣitamvadadhvaṃ vāci vīryaṃ ca brāhmaṇasya viśeṣataḥ

एवं च मामुपस्थाय कस्माच्च विधिनार्हणाम्प्रणीतां नो न गृह्णीत कार्यं किं चास्मदागमे

evaṃ ca māmupasthāya kasmācca vidhinārhaṇāmpraṇītāṃ no na gṛhṇīta kāryaṃ kiṃ cāsmadāgame

एवमुक्तस्ततः कृष्णः प्रत्युवाच महामनाःस्निग्धगम्भीरया वाचा वाक्यं वाक्यविशारदः

evamuktastataḥ kṛṣṇaḥ pratyuvāca mahāmanāḥsnigdhagambhīrayā vācā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

स्नातकव्रतिनो राजन्ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशःविशेषनियमाश्चैषामविशेषाश्च सन्त्युत

snātakavratino rājanbrāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥviśeṣaniyamāścaiṣāmaviśeṣāśca santyuta

विशेषवांश्च सततं क्षत्रियः श्रियमर्छतिपुष्पवत्सु ध्रुवा श्रीश्च पुष्पवन्तस्ततो वयम्

viśeṣavāṃśca satataṃ kṣatriyaḥ śriyamarchatipuṣpavatsu dhruvā śrīśca puṣpavantastato vayam

क्षत्रियो बाहुवीर्यस्तु न तथा वाक्यवीर्यवान्अप्रगल्भं वचस्तस्य तस्माद्बार्हद्रथे स्मृतम्

kṣatriyo bāhuvīryastu na tathā vākyavīryavānapragalbhaṃ vacastasya tasmādbārhadrathe smṛtam

स्ववीर्यं क्षत्रियाणां च बाह्वोर्धाता न्यवेशयत्तद्दिदृक्षसि चेद्राजन्द्रष्टास्यद्य न संशयः

svavīryaṃ kṣatriyāṇāṃ ca bāhvordhātā nyaveśayattaddidṛkṣasi cedrājandraṣṭāsyadya na saṃśayaḥ

अद्वारेण रिपोर्गेहं द्वारेण सुहृदो गृहम्प्रविशन्ति सदा सन्तो द्वारं नो वर्जितं ततः

advāreṇa riporgehaṃ dvāreṇa suhṛdo gṛhampraviśanti sadā santo dvāraṃ no varjitaṃ tataḥ

कार्यवन्तो गृहानेत्य शत्रुतो नार्हणां वयम्प्रतिगृह्णीम तद्विद्धि एतन्नः शाश्वतं व्रतम्

kāryavanto gṛhānetya śatruto nārhaṇāṃ vayampratigṛhṇīma tadviddhi etannaḥ śāśvataṃ vratam