Parva.Adhyaya 2.46

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

कथं समभवद्द्यूतं भ्रातॄणां तन्महात्ययम्यत्र तद्व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर्मे पितामहैः

kathaṃ samabhavaddyūtaṃ bhrātṝṇāṃ tanmahātyayamyatra tadvyasanaṃ prāptaṃ pāṇḍavairme pitāmahaiḥ

के च तत्र सभास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तमके चैनमन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन्

ke ca tatra sabhāstārā rājāno brahmavittamake cainamanvamodanta ke cainaṃ pratyaṣedhayan

विस्तरेणैतदिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विजमूलं ह्येतद्विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम

vistareṇaitadicchāmi kathyamānaṃ tvayā dvijamūlaṃ hyetadvināśasya pṛthivyā dvijasattama

सूत उवाच · sūta uvāca

एवमुक्तस्तदा राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान्आचचक्षे यथावृत्तं तत्सर्वं सर्ववेदवित्

evamuktastadā rājñā vyāsaśiṣyaḥ pratāpavānācacakṣe yathāvṛttaṃ tatsarvaṃ sarvavedavit

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शृणु मे विस्तरेणेमां कथां भरतसत्तमभूय एव महाराज यदि ते श्रवणे मतिः

śṛṇu me vistareṇemāṃ kathāṃ bharatasattamabhūya eva mahārāja yadi te śravaṇe matiḥ

विदुरस्य मतं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतःदुर्योधनमिदं वाक्यमुवाच विजने पुनः

vidurasya mataṃ jñātvā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥduryodhanamidaṃ vākyamuvāca vijane punaḥ

अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसतिन ह्यसौ सुमहाबुद्धिरहितं नो वदिष्यति

alaṃ dyūtena gāndhāre viduro na praśaṃsatina hyasau sumahābuddhirahitaṃ no vadiṣyati

हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत्प्रभाषतेक्रियतां पुत्र तत्सर्वमेतन्मन्ये हितं तव

hitaṃ hi paramaṃ manye viduro yatprabhāṣatekriyatāṃ putra tatsarvametanmanye hitaṃ tava

देवर्षिर्वासवगुरुर्देवराजाय धीमतेयत्प्राह शास्त्रं भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः

devarṣirvāsavagururdevarājāya dhīmateyatprāha śāstraṃ bhagavānbṛhaspatirudāradhīḥ

तद्वेद विदुरः सर्वं सरहस्यं महाकविःस्थितश्च वचने तस्य सदाहमपि पुत्रक

tadveda viduraḥ sarvaṃ sarahasyaṃ mahākaviḥsthitaśca vacane tasya sadāhamapi putraka

विदुरो वापि मेधावी कुरूणां प्रवरो मतःउद्धवो वा महाबुद्धिर्वृष्णीनामर्चितो नृप

viduro vāpi medhāvī kurūṇāṃ pravaro mataḥuddhavo vā mahābuddhirvṛṣṇīnāmarcito nṛpa

द्यूतेन तदलं पुत्र द्यूते भेदो हि दृश्यतेभेदे विनाशो राज्यस्य तत्पुत्र परिवर्जय

dyūtena tadalaṃ putra dyūte bhedo hi dṛśyatebhede vināśo rājyasya tatputra parivarjaya

पित्रा मात्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम्प्राप्तस्त्वमसि तत्तात पितृपैतामहं पदम्

pitrā mātrā ca putrasya yadvai kāryaṃ paraṃ smṛtamprāptastvamasi tattāta pitṛpaitāmahaṃ padam

अधीतवान्कृती शास्त्रे लालितः सततं गृहेभ्रातृज्येष्ठः स्थितो राज्ये विन्दसे किं न शोभनम्

adhītavānkṛtī śāstre lālitaḥ satataṃ gṛhebhrātṛjyeṣṭhaḥ sthito rājye vindase kiṃ na śobhanam

पृथग्जनैरलभ्यं यद्भोजनाच्छादनं परम्तत्प्राप्तोऽसि महाबाहो कस्माच्छोचसि पुत्रक

pṛthagjanairalabhyaṃ yadbhojanācchādanaṃ paramtatprāpto'si mahābāho kasmācchocasi putraka

स्फीतं राष्ट्रं महाबाहो पितृपैतामहं महत्नित्यमाज्ञापयन्भासि दिवि देवेश्वरो यथा

sphītaṃ rāṣṭraṃ mahābāho pitṛpaitāmahaṃ mahatnityamājñāpayanbhāsi divi deveśvaro yathā

तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम्समुत्थितं दुःखतरं तन्मे शंसितुमर्हसि

tasya te viditaprajña śokamūlamidaṃ kathamsamutthitaṃ duḥkhataraṃ tanme śaṃsitumarhasi

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

अश्नाम्याच्छादयामीति प्रपश्यन्पापपूरुषःनामर्षं कुरुते यस्तु पुरुषः सोऽधमः स्मृतः

aśnāmyācchādayāmīti prapaśyanpāpapūruṣaḥnāmarṣaṃ kurute yastu puruṣaḥ so'dhamaḥ smṛtaḥ

न मां प्रीणाति राजेन्द्र लक्ष्मीः साधारणा विभोज्वलितामिव कौन्तेये श्रियं दृष्ट्वा च विव्यथे

na māṃ prīṇāti rājendra lakṣmīḥ sādhāraṇā vibhojvalitāmiva kaunteye śriyaṃ dṛṣṭvā ca vivyathe

सर्वां हि पृथिवीं दृष्ट्वा युधिष्ठिरवशानुगाम्स्थिरोऽस्मि योऽहं जीवामि दुःखादेतद्ब्रवीमि ते

sarvāṃ hi pṛthivīṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiravaśānugāmsthiro'smi yo'haṃ jīvāmi duḥkhādetadbravīmi te

आवर्जिता इवाभान्ति निघ्नाश्चैत्रकिकौकुराःकारस्करा लोहजङ्घा युधिष्ठिरनिवेशने

āvarjitā ivābhānti nighnāścaitrakikaukurāḥkāraskarā lohajaṅghā yudhiṣṭhiraniveśane

हिमवत्सागरानूपाः सर्वरत्नाकरास्तथाअन्त्याः सर्वे पर्युदस्ता युधिष्ठिरनिवेशने

himavatsāgarānūpāḥ sarvaratnākarāstathāantyāḥ sarve paryudastā yudhiṣṭhiraniveśane

ज्येष्ठोऽयमिति मां मत्वा श्रेष्ठश्चेति विशां पतेयुधिष्ठिरेण सत्कृत्य युक्तो रत्नपरिग्रहे

jyeṣṭho'yamiti māṃ matvā śreṣṭhaśceti viśāṃ pateyudhiṣṭhireṇa satkṛtya yukto ratnaparigrahe

उपस्थितानां रत्नानां श्रेष्ठानामर्घहारिणाम्नादृश्यत परः प्रान्तो नापरस्तत्र भारत

upasthitānāṃ ratnānāṃ śreṣṭhānāmarghahāriṇāmnādṛśyata paraḥ prānto nāparastatra bhārata

न मे हस्तः समभवद्वसु तत्प्रतिगृह्णतःप्रातिष्ठन्त मयि श्रान्ते गृह्य दूराहृतं वसु

na me hastaḥ samabhavadvasu tatpratigṛhṇataḥprātiṣṭhanta mayi śrānte gṛhya dūrāhṛtaṃ vasu

कृतां बिन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम्अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत

kṛtāṃ bindusaroratnairmayena sphāṭikacchadāmapaśyaṃ nalinīṃ pūrṇāmudakasyeva bhārata

वस्त्रमुत्कर्षति मयि प्राहसत्स वृकोदरःशत्रोरृद्धिविशेषेण विमूढं रत्नवर्जितम्

vastramutkarṣati mayi prāhasatsa vṛkodaraḥśatrorṛddhiviśeṣeṇa vimūḍhaṃ ratnavarjitam

तत्र स्म यदि शक्तः स्यां पातयेयं वृकोदरम्सपत्नेनावहासो हि स मां दहति भारत

tatra sma yadi śaktaḥ syāṃ pātayeyaṃ vṛkodaramsapatnenāvahāso hi sa māṃ dahati bhārata

पुनश्च तादृशीमेव वापीं जलजशालिनीम्मत्वा शिलासमां तोये पतितोऽस्मि नराधिप

punaśca tādṛśīmeva vāpīṃ jalajaśālinīmmatvā śilāsamāṃ toye patito'smi narādhipa

तत्र मां प्राहसत्कृष्णः पार्थेन सह सस्वनम्द्रौपदी च सह स्त्रीभिर्व्यथयन्ती मनो मम

tatra māṃ prāhasatkṛṣṇaḥ pārthena saha sasvanamdraupadī ca saha strībhirvyathayantī mano mama

क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किंकरा राजचोदिताःददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम

klinnavastrasya ca jale kiṃkarā rājacoditāḥdadurvāsāṃsi me'nyāni tacca duḥkhataraṃ mama

प्रलम्भं च शृणुष्वान्यं गदतो मे नराधिपअद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणाअभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः

pralambhaṃ ca śṛṇuṣvānyaṃ gadato me narādhipaadvāreṇa vinirgacchandvārasaṃsthānarūpiṇāabhihatya śilāṃ bhūyo lalāṭenāsmi vikṣataḥ

तत्र मां यमजौ दूरादालोक्य ललितौ किलबाहुभिः परिगृह्णीतां शोचन्तौ सहितावुभौ

tatra māṃ yamajau dūrādālokya lalitau kilabāhubhiḥ parigṛhṇītāṃ śocantau sahitāvubhau

उवाच सहदेवस्तु तत्र मां विस्मयन्निवइदं द्वारमितो गच्छ राजन्निति पुनः पुनः

uvāca sahadevastu tatra māṃ vismayannivaidaṃ dvāramito gaccha rājanniti punaḥ punaḥ

नामधेयानि रत्नानां पुरस्तान्न श्रुतानि मेयानि दृष्टानि मे तस्यां मनस्तपति तच्च मे

nāmadheyāni ratnānāṃ purastānna śrutāni meyāni dṛṣṭāni me tasyāṃ manastapati tacca me