पर्व.अध्याय 2.49

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

आर्यास्तु ये वै राजानः सत्यसंधा महाव्रताःपर्याप्तविद्या वक्तारो वेदान्तावभृथाप्लुताः

āryāstu ye vai rājānaḥ satyasaṃdhā mahāvratāḥparyāptavidyā vaktāro vedāntāvabhṛthāplutāḥ

धृतिमन्तो ह्रीनिषेधा धर्मात्मानो यशस्विनःमूर्धाभिषिक्तास्ते चैनं राजानः पर्युपासते

dhṛtimanto hrīniṣedhā dharmātmāno yaśasvinaḥmūrdhābhiṣiktāste cainaṃ rājānaḥ paryupāsate

दक्षिणार्थं समानीता राजभिः कांस्यदोहनाःआरण्या बहुसाहस्रा अपश्यं तत्र तत्र गाः

dakṣiṇārthaṃ samānītā rājabhiḥ kāṃsyadohanāḥāraṇyā bahusāhasrā apaśyaṃ tatra tatra gāḥ

आजह्रुस्तत्र सत्कृत्य स्वयमुद्यम्य भारतअभिषेकार्थमव्यग्रा भाण्डमुच्चावचं नृपाः

ājahrustatra satkṛtya svayamudyamya bhārataabhiṣekārthamavyagrā bhāṇḍamuccāvacaṃ nṛpāḥ

बाह्लीको रथमाहार्षीज्जाम्बूनदपरिष्कृतम्सुदक्षिणस्तं युयुजे श्वेतैः काम्बोजजैर्हयैः

bāhlīko rathamāhārṣījjāmbūnadapariṣkṛtamsudakṣiṇastaṃ yuyuje śvetaiḥ kāmbojajairhayaiḥ

सुनीथोऽप्रतिमं तस्य अनुकर्षं महायशाःध्वजं चेदिपतिः क्षिप्रमहार्षीत्स्वयमुद्यतम्

sunītho'pratimaṃ tasya anukarṣaṃ mahāyaśāḥdhvajaṃ cedipatiḥ kṣipramahārṣītsvayamudyatam

दाक्षिणात्यः संनहनं स्रगुष्णीषे च मागधःवसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम्

dākṣiṇātyaḥ saṃnahanaṃ sraguṣṇīṣe ca māgadhaḥvasudāno maheṣvāso gajendraṃ ṣaṣṭihāyanam

मत्स्यस्त्वक्षानवाबध्नादेकलव्य उपानहौआवन्त्यस्त्वभिषेकार्थमापो बहुविधास्तथा

matsyastvakṣānavābadhnādekalavya upānahauāvantyastvabhiṣekārthamāpo bahuvidhāstathā

चेकितान उपासङ्गं धनुः काश्य उपाहरत्असिं रुक्मत्सरुं शल्यः शैक्यं काञ्चनभूषणम्

cekitāna upāsaṅgaṃ dhanuḥ kāśya upāharatasiṃ rukmatsaruṃ śalyaḥ śaikyaṃ kāñcanabhūṣaṇam

अभ्यषिञ्चत्ततो धौम्यो व्यासश्च सुमहातपाःनारदं वै पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम्

abhyaṣiñcattato dhaumyo vyāsaśca sumahātapāḥnāradaṃ vai puraskṛtya devalaṃ cāsitaṃ munim

प्रीतिमन्त उपातिष्ठन्नभिषेकं महर्षयःजामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगाः

prītimanta upātiṣṭhannabhiṣekaṃ maharṣayaḥjāmadagnyena sahitāstathānye vedapāragāḥ

अभिजग्मुर्महात्मानं मन्त्रवद्भूरिदक्षिणम्महेन्द्रमिव देवेन्द्रं दिवि सप्तर्षयो यथा

abhijagmurmahātmānaṃ mantravadbhūridakṣiṇammahendramiva devendraṃ divi saptarṣayo yathā

अधारयच्छत्रमस्य सात्यकिः सत्यविक्रमःधनंजयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः

adhārayacchatramasya sātyakiḥ satyavikramaḥdhanaṃjayaśca vyajane bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ

उपागृह्णाद्यमिन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिःतमस्मै शङ्खमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः

upāgṛhṇādyamindrāya purākalpe prajāpatiḥtamasmai śaṅkhamāhārṣīdvāruṇaṃ kalaśodadhiḥ

सिक्तं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणातेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलोऽभवत्

siktaṃ niṣkasahasreṇa sukṛtaṃ viśvakarmaṇātenābhiṣiktaḥ kṛṣṇena tatra me kaśmalo'bhavat

गच्छन्ति पूर्वादपरं समुद्रं चापि दक्षिणम्उत्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिभिः

gacchanti pūrvādaparaṃ samudraṃ cāpi dakṣiṇamuttaraṃ tu na gacchanti vinā tāta patatribhiḥ

तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गल्यकारणात्प्राणदंस्ते समाध्मातास्तत्र रोमाणि मेऽहृषन्

tatra sma dadhmuḥ śataśaḥ śaṅkhānmaṅgalyakāraṇātprāṇadaṃste samādhmātāstatra romāṇi me'hṛṣan

प्रणता भूमिपाश्चापि पेतुर्हीनाः स्वतेजसाधृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवोऽष्टमः

praṇatā bhūmipāścāpi peturhīnāḥ svatejasādhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāśca sātyakiḥ keśavo'ṣṭamaḥ

सत्त्वस्थाः शौर्यसंपन्ना अन्योन्यप्रियकारिणःविसंज्ञान्भूमिपान्दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा

sattvasthāḥ śauryasaṃpannā anyonyapriyakāriṇaḥvisaṃjñānbhūmipāndṛṣṭvā māṃ ca te prāhasaṃstadā

ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम्शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत

tataḥ prahṛṣṭo bībhatsuḥ prādāddhemaviṣāṇināmśatānyanaḍuhāṃ pañca dvijamukhyeṣu bhārata

नैवं शम्बरहन्ताभूद्यौवनाश्वो मनुर्न चन च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्यासीद्भगीरथः

naivaṃ śambarahantābhūdyauvanāśvo manurna cana ca rājā pṛthurvainyo na cāpyāsīdbhagīrathaḥ

यथातिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतःराजसूयमवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः

yathātimātraṃ kaunteyaḥ śriyā paramayā yutaḥrājasūyamavāpyaivaṃ hariścandra iva prabhuḥ

एतां दृष्ट्वा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभोकथं नु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत

etāṃ dṛṣṭvā śriyaṃ pārthe hariścandre yathā vibhokathaṃ nu jīvitaṃ śreyo mama paśyasi bhārata

अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिपकनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्ति भारत

andheneva yugaṃ naddhaṃ viparyastaṃ narādhipakanīyāṃso vivardhante jyeṣṭhā hīyanti bhārata

एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म; परीक्षमाणोऽपि कुरुप्रवीरतेनाहमेवं कृशतां गतश्च; विवर्णतां चैव सशोकतां च

evaṃ dṛṣṭvā nābhivindāmi śarma; parīkṣamāṇo'pi kurupravīratenāhamevaṃ kṛśatāṃ gataśca; vivarṇatāṃ caiva saśokatāṃ ca