Parva.Adhyaya 2.55

विदुर उवाच · vidura uvāca

महाराज विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणुमुमूर्षोरौषधमिव न रोचेतापि ते श्रुतम्

mahārāja vijānīhi yattvāṃ vakṣyāmi tacchṛṇumumūrṣorauṣadhamiva na rocetāpi te śrutam

यद्वै पुरा जातमात्रो रुराव; गोमायुवद्विस्वरं पापचेताःदुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः; सोऽयं युक्तो भविता कालहेतुः

yadvai purā jātamātro rurāva; gomāyuvadvisvaraṃ pāpacetāḥduryodhano bhāratānāṃ kulaghnaḥ; so'yaṃ yukto bhavitā kālahetuḥ

गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मत्वा न बुध्यसेदुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम

gṛhe vasantaṃ gomāyuṃ tvaṃ vai matvā na budhyaseduryodhanasya rūpeṇa śṛṇu kāvyāṃ giraṃ mama

मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नावबुध्यतेआरुह्य तं मज्जति वा पतनं वाधिगच्छति

madhu vai mādhviko labdhvā prapātaṃ nāvabudhyateāruhya taṃ majjati vā patanaṃ vādhigacchati

सोऽयं मत्तोऽक्षदेवेन मधुवन्न परीक्षतेप्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः

so'yaṃ matto'kṣadevena madhuvanna parīkṣateprapātaṃ budhyate naiva vairaṃ kṛtvā mahārathaiḥ

विदितं ते महाराज राजस्वेवासमञ्जसम्अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसमत्यजन्

viditaṃ te mahārāja rājasvevāsamañjasamandhakā yādavā bhojāḥ sametāḥ kaṃsamatyajan

नियोगाच्च हते तस्मिन्कृष्णेनामित्रघातिनाएवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः

niyogācca hate tasminkṛṣṇenāmitraghātināevaṃ te jñātayaḥ sarve modamānāḥ śataṃ samāḥ

त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम्निग्रहादस्य पापस्य मोदन्तां कुरवः सुखम्

tvanniyuktaḥ savyasācī nigṛhṇātu suyodhanamnigrahādasya pāpasya modantāṃ kuravaḥ sukham

काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्शार्दूलान्क्रोष्टुकेन चक्रीणीष्व पाण्डवान्राजन्मा मज्जीः शोकसागरे

kākenemāṃścitrabarhāñśārdūlānkroṣṭukena cakrīṇīṣva pāṇḍavānrājanmā majjīḥ śokasāgare

त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्

tyajetkulārthe puruṣaṃ grāmasyārthe kulaṃ tyajetgrāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet

सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयंकरःइति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महासुरान्

sarvajñaḥ sarvabhāvajñaḥ sarvaśatrubhayaṃkaraḥiti sma bhāṣate kāvyo jambhatyāge mahāsurān

हिरण्यष्ठीविनः कश्चित्पक्षिणो वनगोचरान्गृहे किल कृतावासाँल्लोभाद्राजन्नपीडयत्

hiraṇyaṣṭhīvinaḥ kaścitpakṣiṇo vanagocarāngṛhe kila kṛtāvāsām̐llobhādrājannapīḍayat

सदोपभोज्याँल्लोभान्धो हिरण्यार्थे परंतपआयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत्

sadopabhojyām̐llobhāndho hiraṇyārthe paraṃtapaāyatiṃ ca tadātvaṃ ca ubhe sadyo vyanāśayat

तदात्वकामः पाण्डूंस्त्वं मा द्रुहो भरतर्षभमोहात्मा तप्यसे पश्चात्पक्षिहा पुरुषो यथा

tadātvakāmaḥ pāṇḍūṃstvaṃ mā druho bharatarṣabhamohātmā tapyase paścātpakṣihā puruṣo yathā

जातं जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पमादत्स्व भारतमालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन्पुनः पुनः

jātaṃ jātaṃ pāṇḍavebhyaḥ puṣpamādatsva bhāratamālākāra ivārāme snehaṃ kurvanpunaḥ punaḥ

वृक्षानङ्गारकारीव मैनान्धाक्षीः समूलकान्मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च पराभवम्

vṛkṣānaṅgārakārīva maināndhākṣīḥ samūlakānmā gamaḥ sasutāmātyaḥ sabalaśca parābhavam

समवेतान्हि कः पार्थान्प्रतियुध्येत भारतमरुद्भिः सहितो राजन्नपि साक्षान्मरुत्पतिः

samavetānhi kaḥ pārthānpratiyudhyeta bhāratamarudbhiḥ sahito rājannapi sākṣānmarutpatiḥ