Mahabharata · Parva.Adhyaya 2.72

2.72.1

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरेधृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत्

vanaṃ gateṣu pārtheṣu nirjiteṣu durodaredhṛtarāṣṭraṃ mahārāja tadā cintā samāviśat

2.72.2

तं चिन्तयानमासीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्निःश्वसन्तमनेकाग्रमिति होवाच संजयः

taṃ cintayānamāsīnaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaramniḥśvasantamanekāgramiti hovāca saṃjayaḥ

2.72.3

अवाप्य वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपप्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किमनुशोचसि

avāpya vasusaṃpūrṇāṃ vasudhāṃ vasudhādhipapravrājya pāṇḍavānrājyādrājankimanuśocasi

2.72.4

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

अशोच्यं तु कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यतिपाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि मित्रवद्भिर्महारथैः

aśocyaṃ tu kutasteṣāṃ yeṣāṃ vairaṃ bhaviṣyatipāṇḍavairyuddhaśauṇḍairhi mitravadbhirmahārathaiḥ

2.72.5

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरं भविष्यतिविनाशः सर्वलोकस्य सानुबन्धो भविष्यति

tavedaṃ sukṛtaṃ rājanmahadvairaṃ bhaviṣyativināśaḥ sarvalokasya sānubandho bhaviṣyati

2.72.6

वार्यमाणोऽपि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण चपाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्

vāryamāṇo'pi bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa capāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ draupadīṃ dharmacāriṇīm

2.72.7

प्राहिणोदानयेहेति पुत्रो दुर्योधनस्तवसूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम्

prāhiṇodānayeheti putro duryodhanastavasūtaputraṃ sumandātmā nirlajjaḥ prātikāminam

2.72.8

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम्बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽपाचीनानि पश्यति

yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavambuddhiṃ tasyāpakarṣanti so'pācīnāni paśyati

2.72.9

बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थितेअनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति

buddhau kaluṣabhūtāyāṃ vināśe pratyupasthiteanayo nayasaṃkāśo hṛdayānnāpasarpati

2.72.10

अनर्थाश्चार्थरूपेण अर्थाश्चानर्थरूपिणःउत्तिष्ठन्ति विनाशान्ते नरं तच्चास्य रोचते

anarthāścārtharūpeṇa arthāścānartharūpiṇaḥuttiṣṭhanti vināśānte naraṃ taccāsya rocate

2.72.11

न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित्कालस्य बलमेतावद्विपरीतार्थदर्शनम्

na kālo daṇḍamudyamya śiraḥ kṛntati kasyacitkālasya balametāvadviparītārthadarśanam

2.72.12

आसादितमिदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्पाञ्चालीमपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम्

āsāditamidaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇampāñcālīmapakarṣadbhiḥ sabhāmadhye tapasvinīm

2.72.13

अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावरीम्को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम्

ayonijāṃ rūpavatīṃ kule jātāṃ vibhāvarīmko nu tāṃ sarvadharmajñāṃ paribhūya yaśasvinīm

2.72.14

पर्यानयेत्सभामध्यमृते दुर्द्यूतदेविनम्स्त्रीधर्मिणीं वरारोहां शोणितेन समुक्षिताम्

paryānayetsabhāmadhyamṛte durdyūtadevinamstrīdharmiṇīṃ varārohāṃ śoṇitena samukṣitām

2.72.15

एकवस्त्रां च पाञ्चालीं पाण्डवानभ्यवेक्षतीम्हृतस्वान्भ्रष्टचित्तांस्तान्हृतदारान्हृतश्रियः

ekavastrāṃ ca pāñcālīṃ pāṇḍavānabhyavekṣatīmhṛtasvānbhraṣṭacittāṃstānhṛtadārānhṛtaśriyaḥ

2.72.16

विहीनान्सर्वकामेभ्यो दासभाववशं गतान्धर्मपाशपरिक्षिप्तानशक्तानिव विक्रमे

vihīnānsarvakāmebhyo dāsabhāvavaśaṃ gatāndharmapāśaparikṣiptānaśaktāniva vikrame

2.72.17

क्रुद्धाममर्षितां कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदिदुर्योधनश्च कर्णश्च कटुकान्यभ्यभाषताम्

kruddhāmamarṣitāṃ kṛṣṇāṃ duḥkhitāṃ kurusaṃsadiduryodhanaśca karṇaśca kaṭukānyabhyabhāṣatām

2.72.18

तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनीअपि शेषं भवेदद्य पुत्राणां मम संजय

tasyāḥ kṛpaṇacakṣurbhyāṃ pradahyetāpi medinīapi śeṣaṃ bhavedadya putrāṇāṃ mama saṃjaya

2.72.19

भारतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह संगताःप्राक्रोशन्भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम्

bhāratānāṃ striyaḥ sarvā gāndhāryā saha saṃgatāḥprākrośanbhairavaṃ tatra dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhāgatām

2.72.20

अग्निहोत्राणि सायाह्ने न चाहूयन्त सर्वशःब्राह्मणाः कुपिताश्चासन्द्रौपद्याः परिकर्षणे

agnihotrāṇi sāyāhne na cāhūyanta sarvaśaḥbrāhmaṇāḥ kupitāścāsandraupadyāḥ parikarṣaṇe

2.72.21

आसीन्निष्टानको घोरो निर्घातश्च महानभूत्दिवोल्काश्चापतन्घोरा राहुश्चार्कमुपाग्रसत्अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जनयन्भयम्

āsīnniṣṭānako ghoro nirghātaśca mahānabhūtdivolkāścāpatanghorā rāhuścārkamupāgrasataparvaṇi mahāghoraṃ prajānāṃ janayanbhayam

2.72.22

तथैव रथशालासु प्रादुरासीद्धुताशनःध्वजाश्च व्यवशीर्यन्त भरतानामभूतये

tathaiva rathaśālāsu prādurāsīddhutāśanaḥdhvajāśca vyavaśīryanta bharatānāmabhūtaye

2.72.23

दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन्भैरवं शिवाःतास्तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतोदिशम्

duryodhanasyāgnihotre prākrośanbhairavaṃ śivāḥtāstadā pratyabhāṣanta rāsabhāḥ sarvatodiśam

2.72.24

प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह संजयकृपश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकश्च महारथः

prātiṣṭhata tato bhīṣmo droṇena saha saṃjayakṛpaśca somadattaśca bāhlīkaśca mahārathaḥ

2.72.25

ततोऽहमब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितःवरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद्यदिच्छति

tato'hamabruvaṃ tatra vidureṇa pracoditaḥvaraṃ dadāni kṛṣṇāyai kāṅkṣitaṃ yadyadicchati

2.72.26

अवृणोत्तत्र पाञ्चाली पाण्डवानमितौजसःसरथान्सधनुष्कांश्चाप्यनुज्ञासिषमप्यहम्

avṛṇottatra pāñcālī pāṇḍavānamitaujasaḥsarathānsadhanuṣkāṃścāpyanujñāsiṣamapyaham

2.72.27

अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित्एतदन्ताः स्थ भरता यद्वः कृष्णा सभां गता

athābravīnmahāprājño viduraḥ sarvadharmavitetadantāḥ stha bharatā yadvaḥ kṛṣṇā sabhāṃ gatā

2.72.28

एषा पाञ्चालराजस्य सुतैषा श्रीरनुत्तमापाञ्चाली पाण्डवानेतान्दैवसृष्टोपसर्पति

eṣā pāñcālarājasya sutaiṣā śrīranuttamāpāñcālī pāṇḍavānetāndaivasṛṣṭopasarpati

2.72.29

तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्तेऽत्यमर्षणाःवृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः

tasyāḥ pārthāḥ parikleśaṃ na kṣaṃsyante'tyamarṣaṇāḥvṛṣṇayo vā maheṣvāsāḥ pāñcālā vā mahaujasaḥ

2.72.30

तेन सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताःआगमिष्यति बीभत्सुः पाञ्चालैरभिरक्षितः

tena satyābhisaṃdhena vāsudevena rakṣitāḥāgamiṣyati bībhatsuḥ pāñcālairabhirakṣitaḥ

2.72.31

तेषां मध्ये महेष्वासो भीमसेनो महाबलःआगमिष्यति धुन्वानो गदां दण्डमिवान्तकः

teṣāṃ madhye maheṣvāso bhīmaseno mahābalaḥāgamiṣyati dhunvāno gadāṃ daṇḍamivāntakaḥ

2.72.32

ततो गाण्डीवनिर्घोषं श्रुत्वा पार्थस्य धीमतःगदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः

tato gāṇḍīvanirghoṣaṃ śrutvā pārthasya dhīmataḥgadāvegaṃ ca bhīmasya nālaṃ soḍhuṃ narādhipāḥ

2.72.33

तत्र मे रोचते नित्यं पार्थैः सार्धं न विग्रहःकुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ्शक्तिमत्तरान्

tatra me rocate nityaṃ pārthaiḥ sārdhaṃ na vigrahaḥkurubhyo hi sadā manye pāṇḍavāñśaktimattarān

2.72.34

तथा हि बलवान्राजा जरासंधो महाद्युतिःबाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतो युधि

tathā hi balavānrājā jarāsaṃdho mahādyutiḥbāhupraharaṇenaiva bhīmena nihato yudhi

2.72.35

तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभउभयोः पक्षयोर्युक्तं क्रियतामविशङ्कया

tasya te śama evāstu pāṇḍavairbharatarṣabhaubhayoḥ pakṣayoryuktaṃ kriyatāmaviśaṅkayā

2.72.36

एवं गावल्गणे क्षत्ता धर्मार्थसहितं वचःउक्तवान्न गृहीतं च मया पुत्रहितेप्सया

evaṃ gāvalgaṇe kṣattā dharmārthasahitaṃ vacaḥuktavānna gṛhītaṃ ca mayā putrahitepsayā