Parva.Adhyaya 3.10

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

भगवन्नाहमप्येतद्रोचये द्यूतसंस्तवम्मन्ये तद्विधिनाक्रम्य कारितोऽस्मीति वै मुने

bhagavannāhamapyetadrocaye dyūtasaṃstavammanye tadvidhinākramya kārito'smīti vai mune

नैतद्रोचयते भीष्मो न द्रोणो विदुरो न चगान्धारी नेच्छति द्यूतं तच्च मोहात्प्रवर्तितम्

naitadrocayate bhīṣmo na droṇo viduro na cagāndhārī necchati dyūtaṃ tacca mohātpravartitam

परित्यक्तुं न शक्नोमि दुर्योधनमचेतनम्पुत्रस्नेहेन भगवञ्जानन्नपि यतव्रत

parityaktuṃ na śaknomi duryodhanamacetanamputrasnehena bhagavañjānannapi yatavrata

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

वैचित्रवीर्य नृपते सत्यमाह यथा भवान्दृढं वेद्मि परं पुत्रं परं पुत्रान्न विद्यते

vaicitravīrya nṛpate satyamāha yathā bhavāndṛḍhaṃ vedmi paraṃ putraṃ paraṃ putrānna vidyate

इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातेन सुरभ्या प्रतिबोधितःअन्यैः समृद्धैरप्यर्थैर्न सुताद्विद्यते परम्

indro'pyaśrunipātena surabhyā pratibodhitaḥanyaiḥ samṛddhairapyarthairna sutādvidyate param

अत्र ते वर्तयिष्यामि महदाख्यानमुत्तमम्सुरभ्याश्चैव संवादमिन्द्रस्य च विशां पते

atra te vartayiṣyāmi mahadākhyānamuttamamsurabhyāścaiva saṃvādamindrasya ca viśāṃ pate

त्रिविष्टपगता राजन्सुरभिः प्रारुदत्किलगवां मात पुरा तात तामिन्द्रोऽन्वकृपायत

triviṣṭapagatā rājansurabhiḥ prārudatkilagavāṃ māta purā tāta tāmindro'nvakṛpāyata

इन्द्र उवाच · indra uvāca

किमिदं रोदिषि शुभे कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्मानुषेष्वथ वा गोषु नैतदल्पं भविष्यति

kimidaṃ rodiṣi śubhe kaccitkṣemaṃ divaukasāmmānuṣeṣvatha vā goṣu naitadalpaṃ bhaviṣyati

सुरभिरुवाचविनिपातो न वः कश्चिद्दृश्यते त्रिदशाधिपअहं तु पुत्रं शोचामि तेन रोदिमि कौशिक

surabhiruvācavinipāto na vaḥ kaściddṛśyate tridaśādhipaahaṃ tu putraṃ śocāmi tena rodimi kauśika

पश्यैनं कर्षकं रौद्रं दुर्बलं मम पुत्रकम्प्रतोदेनाभिनिघ्नन्तं लाङ्गलेन निपीडितम्

paśyainaṃ karṣakaṃ raudraṃ durbalaṃ mama putrakampratodenābhinighnantaṃ lāṅgalena nipīḍitam

एतं दृष्ट्वा भृशं श्रान्तं वध्यमानं सुराधिपकृपाविष्टास्मि देवेन्द्र मनश्चोद्विजते मम

etaṃ dṛṣṭvā bhṛśaṃ śrāntaṃ vadhyamānaṃ surādhipakṛpāviṣṭāsmi devendra manaścodvijate mama

एकस्तत्र बलोपेतो धुरमुद्वहतेऽधिकाम्अपरोऽल्पबलप्राणः कृशो धमनिसंततःकृच्छ्रादुद्वहते भारं तं वै शोचामि वासव

ekastatra balopeto dhuramudvahate'dhikāmaparo'lpabalaprāṇaḥ kṛśo dhamanisaṃtataḥkṛcchrādudvahate bhāraṃ taṃ vai śocāmi vāsava

वध्यमानः प्रतोदेन तुद्यमानः पुनः पुनःनैव शक्नोति तं भारमुद्वोढुं पश्य वासव

vadhyamānaḥ pratodena tudyamānaḥ punaḥ punaḥnaiva śaknoti taṃ bhāramudvoḍhuṃ paśya vāsava

ततोऽहं तस्य दुःखार्ता विरौमि भृशदुःखिताअश्रूण्यावर्तयन्ती च नेत्राभ्यां करुणायती

tato'haṃ tasya duḥkhārtā viraumi bhṛśaduḥkhitāaśrūṇyāvartayantī ca netrābhyāṃ karuṇāyatī

इन्द्र उवाच · indra uvāca

तव पुत्रसहस्रेषु पीड्यमानेषु शोभनेकिं कृपायितमस्त्यत्र पुत्र एकोऽत्र पीड्यते

tava putrasahasreṣu pīḍyamāneṣu śobhanekiṃ kṛpāyitamastyatra putra eko'tra pīḍyate

सुरभिरुवाचयदि पुत्रसहस्रं मे सर्वत्र सममेव मेदीनस्य तु सतः शक्र पुत्रस्याभ्यधिका कृपा

surabhiruvācayadi putrasahasraṃ me sarvatra samameva medīnasya tu sataḥ śakra putrasyābhyadhikā kṛpā

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

तदिन्द्रः सुरभीवाक्यं निशम्य भृशविस्मितःजीवितेनापि कौरव्य मेनेऽभ्यधिकमात्मजम्

tadindraḥ surabhīvākyaṃ niśamya bhṛśavismitaḥjīvitenāpi kauravya mene'bhyadhikamātmajam

प्रववर्ष च तत्रैव सहसा तोयमुल्बणम्कर्षकस्याचरन्विघ्नं भगवान्पाकशासनः

pravavarṣa ca tatraiva sahasā toyamulbaṇamkarṣakasyācaranvighnaṃ bhagavānpākaśāsanaḥ

तद्यथा सुरभिः प्राह सममेवास्तु ते तथासुतेषु राजन्सर्वेषु दीनेष्वभ्यधिका कृपा

tadyathā surabhiḥ prāha samamevāstu te tathāsuteṣu rājansarveṣu dīneṣvabhyadhikā kṛpā

यादृशो मे सुतः पण्डुस्तादृशो मेऽसि पुत्रकविदुरश्च महाप्राज्ञः स्नेहादेतद्ब्रवीम्यहम्

yādṛśo me sutaḥ paṇḍustādṛśo me'si putrakaviduraśca mahāprājñaḥ snehādetadbravīmyaham

चिराय तव पुत्राणां शतमेकश्च पार्थिवपाण्डोः पञ्चैव लक्ष्यन्ते तेऽपि मन्दाः सुदुःखिताः

cirāya tava putrāṇāṃ śatamekaśca pārthivapāṇḍoḥ pañcaiva lakṣyante te'pi mandāḥ suduḥkhitāḥ

कथं जीवेयुरत्यन्तं कथं वर्धेयुरित्यपिइति दीनेषु पार्थेषु मनो मे परितप्यते

kathaṃ jīveyuratyantaṃ kathaṃ vardheyurityapiiti dīneṣu pārtheṣu mano me paritapyate

यदि पार्थिव कौरव्याञ्जीवमानानिहेच्छसिदुर्योधनस्तव सुतः शमं गच्छतु पाण्डवैः

yadi pārthiva kauravyāñjīvamānānihecchasiduryodhanastava sutaḥ śamaṃ gacchatu pāṇḍavaiḥ