Parva.Adhyaya 3.11

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि नो मुनेअहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः

evametanmahāprājña yathā vadasi no muneahaṃ caiva vijānāmi sarve ceme narādhipāḥ

भवांस्तु मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम्तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने

bhavāṃstu manyate sādhu yatkurūṇāṃ sukhodayamtadeva viduro'pyāha bhīṣmo droṇaśca māṃ mune

यदि त्वहमनुग्राह्यः कौरवेषु दया यदिअनुशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम

yadi tvahamanugrāhyaḥ kauraveṣu dayā yadianuśādhi durātmānaṃ putraṃ duryodhanaṃ mama

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिःअन्वीय पाण्डवान्भ्रातॄनिहैवास्मद्दिदृक्षया

ayamāyāti vai rājanmaitreyo bhagavānṛṣiḥanvīya pāṇḍavānbhrātṝnihaivāsmaddidṛkṣayā

एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिःअनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य ते

eṣa duryodhanaṃ putraṃ tava rājanmahānṛṣiḥanuśāstā yathānyāyaṃ śamāyāsya kulasya te

ब्रूयाद्यदेष राजेन्द्र तत्कार्यमविशङ्कयाअक्रियायां हि कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा

brūyādyadeṣa rājendra tatkāryamaviśaṅkayāakriyāyāṃ hi kāryasya putraṃ te śapsyate ruṣā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यतपूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः

evamuktvā yayau vyāso maitreyaḥ pratyadṛśyatapūjayā pratijagrāha saputrastaṃ narādhipaḥ

दत्त्वार्घ्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिपुंगवम्प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः

dattvārghyādyāḥ kriyāḥ sarvā viśrāntaṃ munipuṃgavampraśrayeṇābravīdrājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ

सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गलेकच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः

sukhenāgamanaṃ kaccidbhagavankurujāṅgalekaccitkuśalino vīrā bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ

समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च पुरुषर्षभाःकच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति

samaye sthātumicchanti kaccicca puruṣarṣabhāḥkaccitkurūṇāṃ saubhrātramavyucchinnaṃ bhaviṣyati

मैत्रेय उवाच · maitreya uvāca

तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलम्यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान्काम्यके वने

tīrthayātrāmanukrāmanprāpto'smi kurujāṅgalamyadṛcchayā dharmarājaṃ dṛṣṭavānkāmyake vane

तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम्समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो

taṃ jaṭājinasaṃvītaṃ tapovananivāsinamsamājagmurmahātmānaṃ draṣṭuṃ munigaṇāḥ prabho

तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम्अनयं द्यूतरूपेण महापायमुपस्थितम्

tatrāśrauṣaṃ mahārāja putrāṇāṃ tava vibhramamanayaṃ dyūtarūpeṇa mahāpāyamupasthitam

ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षयासदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो

tato'haṃ tvāmanuprāptaḥ kauravāṇāmavekṣayāsadā hyabhyadhikaḥ snehaḥ prītiśca tvayi me prabho

नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवतियदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते नराधिप

naitadaupayikaṃ rājaṃstvayi bhīṣme ca jīvatiyadanyonyena te putrā virudhyante narādhipa

मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान्किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे

meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājannigrahe pragrahe bhavānkimarthamanayaṃ ghoramutpatantamupekṣase

दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दनतेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे

dasyūnāmiva yadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurunandanatena na bhrājase rājaṃstāpasānāṃ samāgame

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम्उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृषिः

tato vyāvṛtya rājānaṃ duryodhanamamarṣaṇamuvāca ślakṣṇayā vācā maitreyo bhagavānṛṣiḥ

दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वरवचनं मे महाप्राज्ञ ब्रुवतो यद्धितं तव

duryodhana mahābāho nibodha vadatāṃ varavacanaṃ me mahāprājña bruvato yaddhitaṃ tava

मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनःपाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ

mā druhaḥ pāṇḍavānrājankuruṣva hitamātmanaḥpāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca lokasya ca nararṣabha

ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनःसर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढाः

te hi sarve naravyāghrāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥsarve nāgāyutaprāṇā vajrasaṃhananā dṛḍhāḥ

सत्यव्रतपराः सर्वे सर्वे पुरुषमानिनःहन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम्हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षसः

satyavrataparāḥ sarve sarve puruṣamāninaḥhantāro devaśatrūṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇāmhiḍimbabakamukhyānāṃ kirmīrasya ca rakṣasaḥ

इतः प्रच्यवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम्आवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिरिवाचलः

itaḥ pracyavatāṃ rātrau yaḥ sa teṣāṃ mahātmanāmāvṛtya mārgaṃ raudrātmā tasthau giririvācalaḥ

तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनां वरःजघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा

taṃ bhīmaḥ samaraślāghī balena balināṃ varaḥjaghāna paśumāreṇa vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathā

पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितःजरासंधो महेष्वासो नागायुतबलो युधि

paśya digvijaye rājanyathā bhīmena pātitaḥjarāsaṃdho maheṣvāso nāgāyutabalo yudhi

संबन्धी वासुदेवश्च येषां श्यालश्च पार्षतःकस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः

saṃbandhī vāsudevaśca yeṣāṃ śyālaśca pārṣataḥkastānyudhi samāsīta jarāmaraṇavānnaraḥ

तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभकुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशमन्वगाः

tasya te śama evāstu pāṇḍavairbharatarṣabhakuru me vacanaṃ rājanmā mṛtyuvaśamanvagāḥ

एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशां पतेऊरुं गजकराकारं करेणाभिजघान सः

evaṃ tu bruvatastasya maitreyasya viśāṃ pateūruṃ gajakarākāraṃ kareṇābhijaghāna saḥ

दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनालिखन्महीम्न किंचिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किंचिदवाङ्मुखः

duryodhanaḥ smitaṃ kṛtvā caraṇenālikhanmahīmna kiṃciduktvā durmedhāstasthau kiṃcidavāṅmukhaḥ

तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम्दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत्

tamaśuśrūṣamāṇaṃ tu vilikhantaṃ vasuṃdharāmdṛṣṭvā duryodhanaṃ rājanmaitreyaṃ kopa āviśat

स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमःविधिना संप्रयुक्तश्च शापायास्य मनो दधे

sa kopavaśamāpanno maitreyo munisattamaḥvidhinā saṃprayuktaśca śāpāyāsya mano dadhe

ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनःमैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तमशपद्दुष्टचेतसम्

tataḥ sa vāryupaspṛśya kopasaṃraktalocanaḥmaitreyo dhārtarāṣṭraṃ tamaśapadduṣṭacetasam

यस्मात्त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसितस्मादस्याभिमानस्य सद्यः फलमवाप्नुहि

yasmāttvaṃ māmanādṛtya nemāṃ vācaṃ cikīrṣasitasmādasyābhimānasya sadyaḥ phalamavāpnuhi

त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत्यत्र भीमो गदापातैस्तवोरुं भेत्स्यते बली

tvadabhidrohasaṃyuktaṃ yuddhamutpatsyate mahatyatra bhīmo gadāpātaistavoruṃ bhetsyate balī

इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिःप्रसादयामास मुनिं नैतदेवं भवेदिति

ityevamukte vacane dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥprasādayāmāsa muniṃ naitadevaṃ bhavediti

मैत्रेय उवाच · maitreya uvāca

शमं यास्यति चेत्पुत्रस्तव राजन्यथा तथाशापो न भविता तात विपरीते भविष्यति

śamaṃ yāsyati cetputrastava rājanyathā tathāśāpo na bhavitā tāta viparīte bhaviṣyati

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स विलक्षस्तु राजेन्द्र दुर्योधनपिता तदामैत्रेयं प्राह किर्मीरः कथं भीमेन पातितः

sa vilakṣastu rājendra duryodhanapitā tadāmaitreyaṃ prāha kirmīraḥ kathaṃ bhīmena pātitaḥ

मैत्रेय उवाच · maitreya uvāca

नाहं वक्ष्याम्यसूया ते न ते शुश्रूषते सुतःएष ते विदुरः सर्वमाख्यास्यति गते मयि

nāhaṃ vakṣyāmyasūyā te na te śuśrūṣate sutaḥeṣa te viduraḥ sarvamākhyāsyati gate mayi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्येवमुक्त्वा मैत्रेयः प्रातिष्ठत यथागतम्किर्मीरवधसंविग्नो बहिर्दुर्योधनोऽगमत्

ityevamuktvā maitreyaḥ prātiṣṭhata yathāgatamkirmīravadhasaṃvigno bahirduryodhano'gamat