Parva.Adhyaya 3.110

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभविश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते

eṣā devanadī puṇyā kauśikī bharatarṣabhaviśvāmitrāśramo ramya eṣa cātra prakāśate

आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनःऋश्यशृङ्गः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रियः

āśramaścaiva puṇyākhyaḥ kāśyapasya mahātmanaḥṛśyaśṛṅgaḥ suto yasya tapasvī saṃyatendriyaḥ

तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम्अनावृष्ट्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा

tapaso yaḥ prabhāvena varṣayāmāsa vāsavamanāvṛṣṭyāṃ bhayādyasya vavarṣa balavṛtrahā

मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुःविषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत्

mṛgyāṃ jātaḥ sa tejasvī kāśyapasya sutaḥ prabhuḥviṣaye lomapādasya yaścakārādbhutaṃ mahat

निवर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपःलोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा

nivartiteṣu sasyeṣu yasmai śāntāṃ dadau nṛpaḥlomapādo duhitaraṃ sāvitrīṃ savitā yathā

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्यामुत्पन्नः काश्यपात्मजःविरुद्धे योनिसंसर्गे कथं च तपसा युतः

ṛśyaśṛṅgaḥ kathaṃ mṛgyāmutpannaḥ kāśyapātmajaḥviruddhe yonisaṃsarge kathaṃ ca tapasā yutaḥ

किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतःअनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा

kimarthaṃ ca bhayācchakrastasya bālasya dhīmataḥanāvṛṣṭyāṃ pravṛttāyāṃ vavarṣa balavṛtrahā

कथंरूपा च शान्ताभूद्राजपुत्री यतव्रतालोभयामास या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै

kathaṃrūpā ca śāntābhūdrājaputrī yatavratālobhayāmāsa yā ceto mṛgabhūtasya tasya vai

लोमपादश्च राजर्षिर्यदाश्रूयत धार्मिकःकथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः

lomapādaśca rājarṣiryadāśrūyata dhārmikaḥkathaṃ vai viṣaye tasya nāvarṣatpākaśāsanaḥ

एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम्वक्तुमर्हसि शुश्रूषोरृश्यशृङ्गस्य चेष्टितम्

etanme bhagavansarvaṃ vistareṇa yathātathamvaktumarhasi śuśrūṣorṛśyaśṛṅgasya ceṣṭitam

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनःअमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः

vibhāṇḍakasya brahmarṣestapasā bhāvitātmanaḥamoghavīryasya sataḥ prajāpatisamadyuteḥ

शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान्महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंमतः

śṛṇu putro yathā jāta ṛśyaśṛṅgaḥ pratāpavānmahāhrade mahātejā bālaḥ sthavirasaṃmataḥ

महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितःदीर्घकालं परिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमतः

mahāhradaṃ samāsādya kāśyapastapasi sthitaḥdīrghakālaṃ pariśrānta ṛṣirdevarṣisaṃmataḥ

तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाप्सरसमुर्वशीम्अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा

tasya retaḥ pracaskanda dṛṣṭvāpsarasamurvaśīmapsūpaspṛśato rājanmṛgī taccāpibattadā

सह तोयेन तृषिता सा गर्भिण्यभवन्नृपअमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात्

saha toyena tṛṣitā sā garbhiṇyabhavannṛpaamoghatvādvidheścaiva bhāvitvāddaivanirmitāt

तस्यां मृग्यां समभवत्तस्य पुत्रो महानृषिःऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एव व्यवर्धत

tasyāṃ mṛgyāṃ samabhavattasya putro mahānṛṣiḥṛśyaśṛṅgastaponityo vana eva vyavardhata

तस्यर्श्यशृङ्गं शिरसि राजन्नासीन्महात्मनःतेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितोऽभवत्

tasyarśyaśṛṅgaṃ śirasi rājannāsīnmahātmanaḥtenarśyaśṛṅga ityevaṃ tadā sa prathito'bhavat

न तेन दृष्टपूर्वोऽन्यः पितुरन्यत्र मानुषःतस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्येऽभवन्नृप

na tena dṛṣṭapūrvo'nyaḥ pituranyatra mānuṣaḥtasmāttasya mano nityaṃ brahmacarye'bhavannṛpa

एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरथस्य वैलोमपाद इति ख्यातो अङ्गानामीश्वरोऽभवत्

etasminneva kāle tu sakhā daśarathasya vailomapāda iti khyāto aṅgānāmīśvaro'bhavat

तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिःस ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा वै जगतीपतिः

tena kāmaḥ kṛto mithyā brāhmaṇebhya iti śrutiḥsa brāhmaṇaiḥ parityaktastadā vai jagatīpatiḥ

पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदृच्छयान ववर्ष सहस्राक्षस्ततोऽपीड्यन्त वै प्रजाः

purohitāpacārācca tasya rājño yadṛcchayāna vavarṣa sahasrākṣastato'pīḍyanta vai prajāḥ

स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणःप्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपतिः

sa brāhmaṇānparyapṛcchattapoyuktānmanīṣiṇaḥpravarṣaṇe surendrasya samarthānpṛthivīpatiḥ

कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिदृश्यताम्तमूचुश्चोदितास्तेन स्वमतानि मनीषिणः

kathaṃ pravarṣetparjanya upāyaḥ paridṛśyatāmtamūcuścoditāstena svamatāni manīṣiṇaḥ

तत्र त्वेको मुनिवरस्तं राजानमुवाच हकुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर

tatra tveko munivarastaṃ rājānamuvāca hakupitāstava rājendra brāhmaṇā niṣkṛtiṃ cara

ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिववानेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम्

ṛśyaśṛṅgaṃ munisutamānayasva ca pārthivavāneyamanabhijñaṃ ca nārīṇāmārjave ratam

स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाःसद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नात्र संशयः

sa cedavataredrājanviṣayaṃ te mahātapāḥsadyaḥ pravarṣetparjanya iti me nātra saṃśayaḥ

एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनःस गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषुराजानमागतं दृष्ट्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः

etacchrutvā vaco rājankṛtvā niṣkṛtimātmanaḥsa gatvā punarāgacchatprasanneṣu dvijātiṣurājānamāgataṃ dṛṣṭvā pratisaṃjagṛhuḥ prajāḥ

ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान्ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये

tato'ṅgapatirāhūya sacivānmantrakovidānṛśyaśṛṅgāgame yatnamakaronmantraniścaye

सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतःशास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञैर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः

so'dhyagacchadupāyaṃ tu tairamātyaiḥ sahācyutaḥśāstrajñairalamarthajñairnītyāṃ ca pariniṣṭhitaiḥ

तत आनाययामास वारमुख्या महीपतिःवेश्याः सर्वत्र निष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः

tata ānāyayāmāsa vāramukhyā mahīpatiḥveśyāḥ sarvatra niṣṇātāstā uvāca sa pārthivaḥ

ऋश्यशृङ्गमृषेः पुत्रमानयध्वमुपायतःलोभयित्वाभिविश्वास्य विषयं मम शोभनाः

ṛśyaśṛṅgamṛṣeḥ putramānayadhvamupāyataḥlobhayitvābhiviśvāsya viṣayaṃ mama śobhanāḥ

ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितःअशक्यमूचुस्तत्कार्यं विवर्णा गतचेतसः

tā rājabhayabhītāśca śāpabhītāśca yoṣitaḥaśakyamūcustatkāryaṃ vivarṇā gatacetasaḥ

तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत्प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम्

tatra tvekā jaradyoṣā rājānamidamabravītprayatiṣye mahārāja tamānetuṃ tapodhanam

अभिप्रेतांस्तु मे कामान्समनुज्ञातुमर्हसिततः शक्ष्ये लोभयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम्

abhipretāṃstu me kāmānsamanujñātumarhasitataḥ śakṣye lobhayitumṛśyaśṛṅgamṛṣeḥ sutam

तस्याः सर्वमभिप्रायमन्वजानात्स पार्थिवःधनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च

tasyāḥ sarvamabhiprāyamanvajānātsa pārthivaḥdhanaṃ ca pradadau bhūri ratnāni vividhāni ca

ततो रूपेण संपन्ना वयसा च महीपतेस्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा

tato rūpeṇa saṃpannā vayasā ca mahīpatestriya ādāya kāścitsā jagāma vanamañjasā