Parva.Adhyaya 3.131

श्येन उवाच · śyena uvāca

धर्मात्मानं त्वाहुरेकं सर्वे राजन्महीक्षितःस वै धर्मविरुद्धं त्वं कस्मात्कर्म चिकीर्षसि

dharmātmānaṃ tvāhurekaṃ sarve rājanmahīkṣitaḥsa vai dharmaviruddhaṃ tvaṃ kasmātkarma cikīrṣasi

विहितं भक्षणं राजन्पीड्यमानस्य मे क्षुधामा भाङ्क्षीर्धर्मलोभेन धर्ममुत्सृष्टवानसि

vihitaṃ bhakṣaṇaṃ rājanpīḍyamānasya me kṣudhāmā bhāṅkṣīrdharmalobhena dharmamutsṛṣṭavānasi

राजोवाचसंत्रस्तरूपस्त्राणार्थी त्वत्तो भीतो महाद्विजमत्सकाशमनुप्राप्तः प्राणगृध्नुरयं द्विजः

rājovācasaṃtrastarūpastrāṇārthī tvatto bhīto mahādvijamatsakāśamanuprāptaḥ prāṇagṛdhnurayaṃ dvijaḥ

एवमभ्यागतस्येह कपोतस्याभयार्थिनःअप्रदाने परोऽधर्मः किं त्वं श्येन प्रपश्यसि

evamabhyāgatasyeha kapotasyābhayārthinaḥapradāne paro'dharmaḥ kiṃ tvaṃ śyena prapaśyasi

प्रस्पन्दमानः संभ्रान्तः कपोतः श्येन लक्ष्यतेमत्सकाशं जीवितार्थी तस्य त्यागो विगर्हितः

praspandamānaḥ saṃbhrāntaḥ kapotaḥ śyena lakṣyatematsakāśaṃ jīvitārthī tasya tyāgo vigarhitaḥ

श्येन उवाच · śyena uvāca

आहारात्सर्वभूतानि संभवन्ति महीपतेआहारेण विवर्धन्ते तेन जीवन्ति जन्तवः

āhārātsarvabhūtāni saṃbhavanti mahīpateāhāreṇa vivardhante tena jīvanti jantavaḥ

शक्यते दुस्त्यजेऽप्यर्थे चिररात्राय जीवितुम्न तु भोजनमुत्सृज्य शक्यं वर्तयितुं चिरम्

śakyate dustyaje'pyarthe cirarātrāya jīvitumna tu bhojanamutsṛjya śakyaṃ vartayituṃ ciram

भक्ष्याद्विलोपितस्याद्य मम प्राणा विशां पतेविसृज्य कायमेष्यन्ति पन्थानमपुनर्भवम्

bhakṣyādvilopitasyādya mama prāṇā viśāṃ patevisṛjya kāyameṣyanti panthānamapunarbhavam

प्रमृते मयि धर्मात्मन्पुत्रदारं नशिष्यतिरक्षमाणः कपोतं त्वं बहून्प्राणान्नशिष्यसि

pramṛte mayi dharmātmanputradāraṃ naśiṣyatirakṣamāṇaḥ kapotaṃ tvaṃ bahūnprāṇānnaśiṣyasi

धर्मं यो बाधते धर्मो न स धर्मः कुधर्म तत्अविरोधी तु यो धर्मः स धर्मः सत्यविक्रम

dharmaṃ yo bādhate dharmo na sa dharmaḥ kudharma tatavirodhī tu yo dharmaḥ sa dharmaḥ satyavikrama

विरोधिषु महीपाल निश्चित्य गुरुलाघवम्न बाधा विद्यते यत्र तं धर्मं समुदाचरेत्

virodhiṣu mahīpāla niścitya gurulāghavamna bādhā vidyate yatra taṃ dharmaṃ samudācaret

गुरुलाघवमाज्ञाय धर्माधर्मविनिश्चयेयतो भूयांस्ततो राजन्कुरु धर्मविनिश्चयम्

gurulāghavamājñāya dharmādharmaviniścayeyato bhūyāṃstato rājankuru dharmaviniścayam

राजोवाचबहुकल्याणसंयुक्तं भाषसे विहगोत्तमसुपर्णः पक्षिराट्किं त्वं धर्मज्ञश्चास्यसंशयम्तथा हि धर्मसंयुक्तं बहु चित्रं प्रभाषसे

rājovācabahukalyāṇasaṃyuktaṃ bhāṣase vihagottamasuparṇaḥ pakṣirāṭkiṃ tvaṃ dharmajñaścāsyasaṃśayamtathā hi dharmasaṃyuktaṃ bahu citraṃ prabhāṣase

न तेऽस्त्यविदितं किंचिदिति त्वा लक्षयाम्यहम्शरणैषिणः परित्यागं कथं साध्विति मन्यसे

na te'styaviditaṃ kiṃciditi tvā lakṣayāmyahamśaraṇaiṣiṇaḥ parityāgaṃ kathaṃ sādhviti manyase

आहारार्थं समारम्भस्तव चायं विहंगमशक्यश्चाप्यन्यथा कर्तुमाहारोऽप्यधिकस्त्वया

āhārārthaṃ samārambhastava cāyaṃ vihaṃgamaśakyaścāpyanyathā kartumāhāro'pyadhikastvayā

गोवृषो वा वराहो वा मृगो वा महिषोऽपि वात्वदर्थमद्य क्रियतां यद्वान्यदभिकाङ्क्षसे

govṛṣo vā varāho vā mṛgo vā mahiṣo'pi vātvadarthamadya kriyatāṃ yadvānyadabhikāṅkṣase

श्येन उवाच · śyena uvāca

न वराहं न चोक्षाणं न मृगान्विविधांस्तथाभक्षयामि महाराज किमन्नाद्येन तेन मे

na varāhaṃ na cokṣāṇaṃ na mṛgānvividhāṃstathābhakṣayāmi mahārāja kimannādyena tena me

यस्तु मे दैवविहितो भक्षः क्षत्रियपुंगवतमुत्सृज महीपाल कपोतमिममेव मे

yastu me daivavihito bhakṣaḥ kṣatriyapuṃgavatamutsṛja mahīpāla kapotamimameva me

श्येनाः कपोतान्खादन्ति स्थितिरेषा सनातनीमा राजन्मार्गमाज्ञाय कदलीस्कन्धमारुह

śyenāḥ kapotānkhādanti sthitireṣā sanātanīmā rājanmārgamājñāya kadalīskandhamāruha

राजोवाचराज्यं शिबीनामृद्धं वै शाधि पक्षिगणार्चितयद्वा कामयसे किंचिच्छ्येन सर्वं ददानि तेविनेमं पक्षिणं श्येन शरणार्थिनमागतम्

rājovācarājyaṃ śibīnāmṛddhaṃ vai śādhi pakṣigaṇārcitayadvā kāmayase kiṃcicchyena sarvaṃ dadāni tevinemaṃ pakṣiṇaṃ śyena śaraṇārthinamāgatam

येनेमं वर्जयेथास्त्वं कर्मणा पक्षिसत्तमतदाचक्ष्व करिष्यामि न हि दास्ये कपोतकम्

yenemaṃ varjayethāstvaṃ karmaṇā pakṣisattamatadācakṣva kariṣyāmi na hi dāsye kapotakam

श्येन उवाच · śyena uvāca

उशीनर कपोते ते यदि स्नेहो नराधिपआत्मनो मांसमुत्कृत्य कपोततुलया धृतम्

uśīnara kapote te yadi sneho narādhipaātmano māṃsamutkṛtya kapotatulayā dhṛtam

यदा समं कपोतेन तव मांसं भवेन्नृपतदा प्रदेयं तन्मह्यं सा मे तुष्टिर्भविष्यति

yadā samaṃ kapotena tava māṃsaṃ bhavennṛpatadā pradeyaṃ tanmahyaṃ sā me tuṣṭirbhaviṣyati

राजोवाचअनुग्रहमिमं मन्ये श्येन यन्माभियाचसेतस्मात्तेऽद्य प्रदास्यामि स्वमांसं तुलया धृतम्

rājovācaanugrahamimaṃ manye śyena yanmābhiyācasetasmātte'dya pradāsyāmi svamāṃsaṃ tulayā dhṛtam

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

अथोत्कृत्य स्वमांसं तु राजा परमधर्मवित्तुलयामास कौन्तेय कपोतेन सहाभिभो

athotkṛtya svamāṃsaṃ tu rājā paramadharmavittulayāmāsa kaunteya kapotena sahābhibho

ध्रियमाणस्तु तुलया कपोतो व्यतिरिच्यतेपुनश्चोत्कृत्य मांसानि राजा प्रादादुशीनरः

dhriyamāṇastu tulayā kapoto vyatiricyatepunaścotkṛtya māṃsāni rājā prādāduśīnaraḥ

न विद्यते यदा मांसं कपोतेन समं धृतम्तत उत्कृत्तमांसोऽसावारुरोह स्वयं तुलाम्

na vidyate yadā māṃsaṃ kapotena samaṃ dhṛtamtata utkṛttamāṃso'sāvāruroha svayaṃ tulām

श्येन उवाच · śyena uvāca

इन्द्रोऽहमस्मि धर्मज्ञ कपोतो हव्यवाडयम्जिज्ञासमानौ धर्मे त्वां यज्ञवाटमुपागतौ

indro'hamasmi dharmajña kapoto havyavāḍayamjijñāsamānau dharme tvāṃ yajñavāṭamupāgatau

यत्ते मांसानि गात्रेभ्य उत्कृत्तानि विशां पतेएषा ते भास्वरी कीर्तिर्लोकानभिभविष्यति

yatte māṃsāni gātrebhya utkṛttāni viśāṃ pateeṣā te bhāsvarī kīrtirlokānabhibhaviṣyati

यावल्लोके मनुष्यास्त्वां कथयिष्यन्ति पार्थिवतावत्कीर्तिश्च लोकाश्च स्थास्यन्ति तव शाश्वताः

yāvalloke manuṣyāstvāṃ kathayiṣyanti pārthivatāvatkīrtiśca lokāśca sthāsyanti tava śāśvatāḥ

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

तत्पाण्डवेय सदनं राज्ञस्तस्य महात्मनःपश्यस्वैतन्मया सार्धं पुण्यं पापप्रमोचनम्

tatpāṇḍaveya sadanaṃ rājñastasya mahātmanaḥpaśyasvaitanmayā sārdhaṃ puṇyaṃ pāpapramocanam

अत्र वै सततं देवा मुनयश्च सनातनाःदृश्यन्ते ब्राह्मणै राजन्पुण्यवद्भिर्महात्मभिः

atra vai satataṃ devā munayaśca sanātanāḥdṛśyante brāhmaṇai rājanpuṇyavadbhirmahātmabhiḥ