Parva.Adhyaya 3.132

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

यः कथ्यते मन्त्रविदग्र्यबुद्धि;रौद्दालकिः श्वेतकेतुः पृथिव्याम्तस्याश्रमं पश्य नरेन्द्र पुण्यं; सदाफलैरुपपन्नं महीजैः

yaḥ kathyate mantravidagryabuddhi;rauddālakiḥ śvetaketuḥ pṛthivyāmtasyāśramaṃ paśya narendra puṇyaṃ; sadāphalairupapannaṃ mahījaiḥ

साक्षादत्र श्वेतकेतुर्ददर्श; सरस्वतीं मानुषदेहरूपाम्वेत्स्यामि वाणीमिति संप्रवृत्तां; सरस्वतीं श्वेतकेतुर्बभाषे

sākṣādatra śvetaketurdadarśa; sarasvatīṃ mānuṣadeharūpāmvetsyāmi vāṇīmiti saṃpravṛttāṃ; sarasvatīṃ śvetaketurbabhāṣe

तस्मिन्काले ब्रह्मविदां वरिष्ठा;वास्तां तदा मातुलभागिनेयौअष्टावक्रश्चैव कहोडसूनु;रौद्दालकिः श्वेतकेतुश्च राजन्

tasminkāle brahmavidāṃ variṣṭhā;vāstāṃ tadā mātulabhāgineyauaṣṭāvakraścaiva kahoḍasūnu;rauddālakiḥ śvetaketuśca rājan

विदेहराजस्य महीपतेस्तौ; विप्रावुभौ मातुलभागिनेयौप्रविश्य यज्ञायतनं विवादे; बन्दिं निजग्राहतुरप्रमेयम्

videharājasya mahīpatestau; viprāvubhau mātulabhāgineyaupraviśya yajñāyatanaṃ vivāde; bandiṃ nijagrāhaturaprameyam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथंप्रभावः स बभूव विप्र;स्तथायुक्तं यो निजग्राह बन्दिम्अष्टावक्रः केन चासौ बभूव; तत्सर्वं मे लोमश शंस तत्त्वम्

kathaṃprabhāvaḥ sa babhūva vipra;stathāyuktaṃ yo nijagrāha bandimaṣṭāvakraḥ kena cāsau babhūva; tatsarvaṃ me lomaśa śaṃsa tattvam

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

उद्दालकस्य नियतः शिष्य एको; नाम्ना कहोडेति बभूव राजन्शुश्रूषुराचार्यवशानुवर्ती; दीर्घं कालं सोऽध्ययनं चकार

uddālakasya niyataḥ śiṣya eko; nāmnā kahoḍeti babhūva rājanśuśrūṣurācāryavaśānuvartī; dīrghaṃ kālaṃ so'dhyayanaṃ cakāra

तं वै विप्राः पर्यभवंश्च शिष्या;स्तं च ज्ञात्वा विप्रकारं गुरुः सःतस्मै प्रादात्सद्य एव श्रुतं च; भार्यां च वै दुहितरं स्वां सुजाताम्

taṃ vai viprāḥ paryabhavaṃśca śiṣyā;staṃ ca jñātvā viprakāraṃ guruḥ saḥtasmai prādātsadya eva śrutaṃ ca; bhāryāṃ ca vai duhitaraṃ svāṃ sujātām

तस्या गर्भः समभवदग्निकल्पः; सोऽधीयानं पितरमथाभ्युवाचसर्वां रात्रिमध्ययनं करोषि; नेदं पितः सम्यगिवोपवर्तते

tasyā garbhaḥ samabhavadagnikalpaḥ; so'dhīyānaṃ pitaramathābhyuvācasarvāṃ rātrimadhyayanaṃ karoṣi; nedaṃ pitaḥ samyagivopavartate

उपालब्धः शिष्यमध्ये महर्षिः; स तं कोपादुदरस्थं शशापयस्मात्कुक्षौ वर्तमानो ब्रवीषि; तस्माद्वक्रो भवितास्यष्टकृत्वः

upālabdhaḥ śiṣyamadhye maharṣiḥ; sa taṃ kopādudarasthaṃ śaśāpayasmātkukṣau vartamāno bravīṣi; tasmādvakro bhavitāsyaṣṭakṛtvaḥ

स वै तथा वक्र एवाभ्यजाय;दष्टावक्रः प्रथितो वै महर्षिःतस्यासीद्वै मातुलः श्वेतकेतुः; स तेन तुल्यो वयसा बभूव

sa vai tathā vakra evābhyajāya;daṣṭāvakraḥ prathito vai maharṣiḥtasyāsīdvai mātulaḥ śvetaketuḥ; sa tena tulyo vayasā babhūva

संपीड्यमाना तु तदा सुजाता; विवर्धमानेन सुतेन कुक्षौउवाच भर्तारमिदं रहोगता; प्रसाद्य हीनं वसुना धनार्थिनी

saṃpīḍyamānā tu tadā sujātā; vivardhamānena sutena kukṣauuvāca bhartāramidaṃ rahogatā; prasādya hīnaṃ vasunā dhanārthinī

कथं करिष्याम्यधना महर्षे; मासश्चायं दशमो वर्तते मेन चास्ति ते वसु किंचित्प्रजाता; येनाहमेतामापदं निस्तरेयम्

kathaṃ kariṣyāmyadhanā maharṣe; māsaścāyaṃ daśamo vartate mena cāsti te vasu kiṃcitprajātā; yenāhametāmāpadaṃ nistareyam

उक्तस्त्वेवं भार्यया वै कहोडो; वित्तस्यार्थे जनकमथाभ्यगच्छत्स वै तदा वादविदा निगृह्य; निमज्जितो बन्दिनेहाप्सु विप्रः

uktastvevaṃ bhāryayā vai kahoḍo; vittasyārthe janakamathābhyagacchatsa vai tadā vādavidā nigṛhya; nimajjito bandinehāpsu vipraḥ

उद्दालकस्तं तु तदा निशम्य; सूतेन वादेऽप्सु तथा निमज्जितम्उवाच तां तत्र ततः सुजाता;मष्टावक्रे गूहितव्योऽयमर्थः

uddālakastaṃ tu tadā niśamya; sūtena vāde'psu tathā nimajjitamuvāca tāṃ tatra tataḥ sujātā;maṣṭāvakre gūhitavyo'yamarthaḥ

ररक्ष सा चाप्यति तं सुमन्त्रं; जातोऽप्येवं न स शुश्राव विप्रःउद्दालकं पितृवच्चापि मेने; अष्टावक्रो भ्रातृवच्छ्वेतकेतुम्

rarakṣa sā cāpyati taṃ sumantraṃ; jāto'pyevaṃ na sa śuśrāva vipraḥuddālakaṃ pitṛvaccāpi mene; aṣṭāvakro bhrātṛvacchvetaketum

ततो वर्षे द्वादशे श्वेतकेतु;रष्टावक्रं पितुरङ्के निषण्णम्अपाकर्षद्गृह्य पाणौ रुदन्तं; नायं तवाङ्कः पितुरित्युक्तवांश्च

tato varṣe dvādaśe śvetaketu;raṣṭāvakraṃ pituraṅke niṣaṇṇamapākarṣadgṛhya pāṇau rudantaṃ; nāyaṃ tavāṅkaḥ piturityuktavāṃśca

यत्तेनोक्तं दुरुक्तं तत्तदानीं; हृदि स्थितं तस्य सुदुःखमासीत्गृहं गत्वा मातरं रोदमानः; पप्रच्छेदं क्व नु तातो ममेति

yattenoktaṃ duruktaṃ tattadānīṃ; hṛdi sthitaṃ tasya suduḥkhamāsītgṛhaṃ gatvā mātaraṃ rodamānaḥ; papracchedaṃ kva nu tāto mameti

ततः सुजाता परमार्तरूपा; शापाद्भीता सर्वमेवाचचक्षेतद्वै तत्त्वं सर्वमाज्ञाय मातु;रित्यब्रवीच्छ्वेतकेतुं स विप्रः

tataḥ sujātā paramārtarūpā; śāpādbhītā sarvamevācacakṣetadvai tattvaṃ sarvamājñāya mātu;rityabravīcchvetaketuṃ sa vipraḥ

गच्छाव यज्ञं जनकस्य राज्ञो; बह्वाश्चर्यः श्रूयते तस्य यज्ञःश्रोष्यावोऽत्र ब्राह्मणानां विवाद;मन्नं चाग्र्यं तत्र भोक्ष्यावहे चविचक्षणत्वं च भविष्यते नौ; शिवश्च सौम्यश्च हि ब्रह्मघोषः

gacchāva yajñaṃ janakasya rājño; bahvāścaryaḥ śrūyate tasya yajñaḥśroṣyāvo'tra brāhmaṇānāṃ vivāda;mannaṃ cāgryaṃ tatra bhokṣyāvahe cavicakṣaṇatvaṃ ca bhaviṣyate nau; śivaśca saumyaśca hi brahmaghoṣaḥ

तौ जग्मतुर्मातुलभागिनेयौ; यज्ञं समृद्धं जनकस्य राज्ञःअष्टावक्रः पथि राज्ञा समेत्य; उत्सार्यमाणो वाक्यमिदं जगाद

tau jagmaturmātulabhāgineyau; yajñaṃ samṛddhaṃ janakasya rājñaḥaṣṭāvakraḥ pathi rājñā sametya; utsāryamāṇo vākyamidaṃ jagāda