Parva.Adhyaya 3.133

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

अन्धस्य पन्था बधिरस्य पन्थाः; स्त्रियः पन्था वैवधिकस्य पन्थाःराज्ञः पन्था ब्राह्मणेनासमेत्य; समेत्य तु ब्राह्मणस्यैव पन्थाः

andhasya panthā badhirasya panthāḥ; striyaḥ panthā vaivadhikasya panthāḥrājñaḥ panthā brāhmaṇenāsametya; sametya tu brāhmaṇasyaiva panthāḥ

राजोवाचपन्था अयं तेऽद्य मया निसृष्टो; येनेच्छसे तेन कामं व्रजस्वन पावको विद्यते वै लघीया;निन्द्रोऽपि नित्यं नमते ब्राह्मणानाम्

rājovācapanthā ayaṃ te'dya mayā nisṛṣṭo; yenecchase tena kāmaṃ vrajasvana pāvako vidyate vai laghīyā;nindro'pi nityaṃ namate brāhmaṇānām

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

यज्ञं द्रष्टुं प्राप्तवन्तौ स्व तात; कौतूहलं नौ बलवद्वै विवृद्धम्आवां प्राप्तावतिथी संप्रवेशं; काङ्क्षावहे द्वारपते तवाज्ञाम्

yajñaṃ draṣṭuṃ prāptavantau sva tāta; kautūhalaṃ nau balavadvai vivṛddhamāvāṃ prāptāvatithī saṃpraveśaṃ; kāṅkṣāvahe dvārapate tavājñām

ऐन्द्रद्युम्नेर्यज्ञदृशाविहावां; विवक्षू वै जनकेन्द्रं दिदृक्षून वै क्रोधाद्व्याधिनैवोत्तमेन; संयोजय द्वारपाल क्षणेन

aindradyumneryajñadṛśāvihāvāṃ; vivakṣū vai janakendraṃ didṛkṣūna vai krodhādvyādhinaivottamena; saṃyojaya dvārapāla kṣaṇena

द्वारपाल उवाच · dvārapāla uvāca

बन्देः समादेशकरा वयं स्म; निबोध वाक्यं च मयेर्यमाणम्न वै बालाः प्रविशन्त्यत्र विप्रा; वृद्धा विद्वांसः प्रविशन्ति द्विजाग्र्याः

bandeḥ samādeśakarā vayaṃ sma; nibodha vākyaṃ ca mayeryamāṇamna vai bālāḥ praviśantyatra viprā; vṛddhā vidvāṃsaḥ praviśanti dvijāgryāḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

यद्यत्र वृद्धेषु कृतः प्रवेशो; युक्तं मम द्वारपाल प्रवेष्टुम्वयं हि वृद्धाश्चरितव्रताश्च; वेदप्रभावेन प्रवेशनार्हाः

yadyatra vṛddheṣu kṛtaḥ praveśo; yuktaṃ mama dvārapāla praveṣṭumvayaṃ hi vṛddhāścaritavratāśca; vedaprabhāvena praveśanārhāḥ

शुश्रूषवश्चापि जितेन्द्रियाश्च; ज्ञानागमे चापि गताः स्म निष्ठाम्न बाल इत्यवमन्तव्यमाहु;र्बालोऽप्यग्निर्दहति स्पृश्यमानः

śuśrūṣavaścāpi jitendriyāśca; jñānāgame cāpi gatāḥ sma niṣṭhāmna bāla ityavamantavyamāhu;rbālo'pyagnirdahati spṛśyamānaḥ

द्वारपाल उवाच · dvārapāla uvāca

सरस्वतीमीरय वेदजुष्टा;मेकाक्षरां बहुरूपां विराजम्अङ्गात्मानं समवेक्षस्व बालं; किं श्लाघसे दुर्लभा वादसिद्धिः

sarasvatīmīraya vedajuṣṭā;mekākṣarāṃ bahurūpāṃ virājamaṅgātmānaṃ samavekṣasva bālaṃ; kiṃ ślāghase durlabhā vādasiddhiḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

न ज्ञायते कायवृद्ध्या विवृद्धि;र्यथाष्ठीला शाल्मलेः संप्रवृद्धाह्रस्वोऽल्पकायः फलितो विवृद्धो; यश्चाफलस्तस्य न वृद्धभावः

na jñāyate kāyavṛddhyā vivṛddhi;ryathāṣṭhīlā śālmaleḥ saṃpravṛddhāhrasvo'lpakāyaḥ phalito vivṛddho; yaścāphalastasya na vṛddhabhāvaḥ

द्वारपाल उवाच · dvārapāla uvāca

वृद्धेभ्य एवेह मतिं स्म बाला; गृह्णन्ति कालेन भवन्ति वृद्धाःन हि ज्ञानमल्पकालेन शक्यं; कस्माद्बालो वृद्ध इवावभाषसे

vṛddhebhya eveha matiṃ sma bālā; gṛhṇanti kālena bhavanti vṛddhāḥna hi jñānamalpakālena śakyaṃ; kasmādbālo vṛddha ivāvabhāṣase

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

न तेन स्थविरो भवति येनास्य पलितं शिरःबालोऽपि यः प्रजानाति तं देवाः स्थविरं विदुः

na tena sthaviro bhavati yenāsya palitaṃ śiraḥbālo'pi yaḥ prajānāti taṃ devāḥ sthaviraṃ viduḥ

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बन्धुभिःऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान्

na hāyanairna palitairna vittena na bandhubhiḥṛṣayaścakrire dharmaṃ yo'nūcānaḥ sa no mahān

दिदृक्षुरस्मि संप्राप्तो बन्दिनं राजसंसदिनिवेदयस्व मां द्वाःस्थ राज्ञे पुष्करमालिने

didṛkṣurasmi saṃprāpto bandinaṃ rājasaṃsadinivedayasva māṃ dvāḥstha rājñe puṣkaramāline

द्रष्टास्यद्य वदतो द्वारपाल; मनीषिभिः सह वादे विवृद्धेउताहो वाप्युच्चतां नीचतां वा; तूष्णीं भूतेष्वथ सर्वेषु चाद्य

draṣṭāsyadya vadato dvārapāla; manīṣibhiḥ saha vāde vivṛddheutāho vāpyuccatāṃ nīcatāṃ vā; tūṣṇīṃ bhūteṣvatha sarveṣu cādya

द्वारपाल उवाच · dvārapāla uvāca

कथं यज्ञं दशवर्षो विशेस्त्वं; विनीतानां विदुषां संप्रवेश्यम्उपायतः प्रयतिष्ये तवाहं; प्रवेशने कुरु यत्नं यथावत्

kathaṃ yajñaṃ daśavarṣo viśestvaṃ; vinītānāṃ viduṣāṃ saṃpraveśyamupāyataḥ prayatiṣye tavāhaṃ; praveśane kuru yatnaṃ yathāvat

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

भो भो राजञ्जनकानां वरिष्ठ; सभाज्यस्त्वं त्वयि सर्वं समृद्धम्त्वं वा कर्ता कर्मणां यज्ञियानां; ययातिरेको नृपतिर्वा पुरस्तात्

bho bho rājañjanakānāṃ variṣṭha; sabhājyastvaṃ tvayi sarvaṃ samṛddhamtvaṃ vā kartā karmaṇāṃ yajñiyānāṃ; yayātireko nṛpatirvā purastāt

विद्वान्बन्दी वेदविदो निगृह्य; वादे भग्नानप्रतिशङ्कमानःत्वया निसृष्टैः पुरुषैराप्तकृद्भि;र्जले सर्वान्मज्जयतीति नः श्रुतम्

vidvānbandī vedavido nigṛhya; vāde bhagnānapratiśaṅkamānaḥtvayā nisṛṣṭaiḥ puruṣairāptakṛdbhi;rjale sarvānmajjayatīti naḥ śrutam

स तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणानां सकाशा;द्ब्रह्मोद्यं वै कथयितुमागतोऽस्मिक्वासौ बन्दी यावदेनं समेत्य; नक्षत्राणीव सविता नाशयामि

sa tacchrutvā brāhmaṇānāṃ sakāśā;dbrahmodyaṃ vai kathayitumāgato'smikvāsau bandī yāvadenaṃ sametya; nakṣatrāṇīva savitā nāśayāmi

राजोवाचआशंससे बन्दिनं त्वं विजेतु;मविज्ञात्वा वाक्यबलं परस्यविज्ञातवीर्यैः शक्यमेवं प्रवक्तुं; दृष्टश्चासौ ब्राह्मणैर्वादशीलैः

rājovācaāśaṃsase bandinaṃ tvaṃ vijetu;mavijñātvā vākyabalaṃ parasyavijñātavīryaiḥ śakyamevaṃ pravaktuṃ; dṛṣṭaścāsau brāhmaṇairvādaśīlaiḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

विवादितोऽसौ न हि मादृशैर्हि; सिंहीकृतस्तेन वदत्यभीतःसमेत्य मां निहतः शेष्यतेऽद्य; मार्गे भग्नं शकटमिवाबलाक्षम्

vivādito'sau na hi mādṛśairhi; siṃhīkṛtastena vadatyabhītaḥsametya māṃ nihataḥ śeṣyate'dya; mārge bhagnaṃ śakaṭamivābalākṣam

राजोवाचषण्णाभेर्द्वादशाक्षस्य चतुर्विंशतिपर्वणःयस्त्रिषष्टिशतारस्य वेदार्थं स परः कविः

rājovācaṣaṇṇābherdvādaśākṣasya caturviṃśatiparvaṇaḥyastriṣaṣṭiśatārasya vedārthaṃ sa paraḥ kaviḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

चतुर्विंशतिपर्व त्वां षण्णाभि द्वादशप्रधितत्त्रिषष्टिशतारं वै चक्रं पातु सदागति

caturviṃśatiparva tvāṃ ṣaṇṇābhi dvādaśapradhitattriṣaṣṭiśatāraṃ vai cakraṃ pātu sadāgati

राजोवाचवडवे इव संयुक्ते श्येनपाते दिवौकसाम्कस्तयोर्गर्भमाधत्ते गर्भं सुषुवतुश्च कम्

rājovācavaḍave iva saṃyukte śyenapāte divaukasāmkastayorgarbhamādhatte garbhaṃ suṣuvatuśca kam

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

मा स्म ते ते गृहे राजञ्शात्रवाणामपि ध्रुवम्वातसारथिराधत्ते गर्भं सुषुवतुश्च तम्

mā sma te te gṛhe rājañśātravāṇāmapi dhruvamvātasārathirādhatte garbhaṃ suṣuvatuśca tam

राजोवाचकिं स्वित्सुप्तं न निमिषति किं स्विज्जातं न चोपतिकस्य स्विद्धृदयं नास्ति किं स्विद्वेगेन वर्धते

rājovācakiṃ svitsuptaṃ na nimiṣati kiṃ svijjātaṃ na copatikasya sviddhṛdayaṃ nāsti kiṃ svidvegena vardhate

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

मत्स्यः सुप्तो न निमिषत्यण्डं जातं न चोपतिअश्मनो हृदयं नास्ति नदी वेगेन वर्धते

matsyaḥ supto na nimiṣatyaṇḍaṃ jātaṃ na copatiaśmano hṛdayaṃ nāsti nadī vegena vardhate

राजोवाचन त्वा मन्ये मानुषं देवसत्त्वं; न त्वं बालः स्थविरस्त्वं मतो मेन ते तुल्यो विद्यते वाक्प्रलापे; तस्माद्द्वारं वितराम्येष बन्दी

rājovācana tvā manye mānuṣaṃ devasattvaṃ; na tvaṃ bālaḥ sthavirastvaṃ mato mena te tulyo vidyate vākpralāpe; tasmāddvāraṃ vitarāmyeṣa bandī