Parva.Adhyaya 3.134

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

अत्रोग्रसेनसमितेषु राज;न्समागतेष्वप्रतिमेषु राजसुन वै विवित्सान्तरमस्ति वादिनां; महाजले हंसनिनादिनामिव

atrograsenasamiteṣu rāja;nsamāgateṣvapratimeṣu rājasuna vai vivitsāntaramasti vādināṃ; mahājale haṃsaninādināmiva

न मेऽद्य वक्ष्यस्यतिवादिमानि;न्ग्लहं प्रपन्नः सरितामिवागमःहुताशनस्येव समिद्धतेजसः; स्थिरो भवस्वेह ममाद्य बन्दिन्

na me'dya vakṣyasyativādimāni;nglahaṃ prapannaḥ saritāmivāgamaḥhutāśanasyeva samiddhatejasaḥ; sthiro bhavasveha mamādya bandin

बन्द्युवाचव्याघ्रं शयानं प्रति मा प्रबोधय; आशीविषं सृक्किणी लेलिहानम्पदाहतस्येव शिरोऽभिहत्य; नादष्टो वै मोक्ष्यसे तन्निबोध

bandyuvācavyāghraṃ śayānaṃ prati mā prabodhaya; āśīviṣaṃ sṛkkiṇī lelihānampadāhatasyeva śiro'bhihatya; nādaṣṭo vai mokṣyase tannibodha

यो वै दर्पात्संहननोपपन्नः; सुदुर्बलः पर्वतमाविहन्तितस्यैव पाणिः सनखो विशीर्यते; न चैव शैलस्य हि दृश्यते व्रणः

yo vai darpātsaṃhananopapannaḥ; sudurbalaḥ parvatamāvihantitasyaiva pāṇiḥ sanakho viśīryate; na caiva śailasya hi dṛśyate vraṇaḥ

सर्वे राज्ञो मैथिलस्य मैनाकस्येव पर्वताःनिकृष्टभूता राजानो वत्सा अनदुहो यथा

sarve rājño maithilasya mainākasyeva parvatāḥnikṛṣṭabhūtā rājāno vatsā anaduho yathā

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

अष्टावक्रः समितौ गर्जमानो; जातक्रोधो बन्दिनमाह राजन्उक्ते वाक्ये चोत्तरं मे ब्रवीहि; वाक्यस्य चाप्युत्तरं ते ब्रवीमि

aṣṭāvakraḥ samitau garjamāno; jātakrodho bandinamāha rājanukte vākye cottaraṃ me bravīhi; vākyasya cāpyuttaraṃ te bravīmi

बन्द्युवाचएक एवाग्निर्बहुधा समिध्यते; एकः सूर्यः सर्वमिदं प्रभासतेएको वीरो देवराजो निहन्ता; यमः पितॄणामीश्वरश्चैक एव

bandyuvācaeka evāgnirbahudhā samidhyate; ekaḥ sūryaḥ sarvamidaṃ prabhāsateeko vīro devarājo nihantā; yamaḥ pitṝṇāmīśvaraścaika eva

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

द्वाविन्द्राग्नी चरतो वै सखायौ; द्वौ देवर्षी नारदः पर्वतश्चद्वावश्विनौ द्वे च रथस्य चक्रे; भार्यापती द्वौ विहितौ विधात्रा

dvāvindrāgnī carato vai sakhāyau; dvau devarṣī nāradaḥ parvataścadvāvaśvinau dve ca rathasya cakre; bhāryāpatī dvau vihitau vidhātrā

बन्द्युवाचत्रिः सूयते कर्मणा वै प्रजेयं; त्रयो युक्ता वाजपेयं वहन्तिअध्वर्यवस्त्रिषवणानि तन्वते; त्रयो लोकास्त्रीणि ज्योतींषि चाहुः

bandyuvācatriḥ sūyate karmaṇā vai prajeyaṃ; trayo yuktā vājapeyaṃ vahantiadhvaryavastriṣavaṇāni tanvate; trayo lokāstrīṇi jyotīṃṣi cāhuḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

चतुष्टयं ब्राह्मणानां निकेतं; चत्वारो युक्ता यज्ञमिमं वहन्तिदिशश्चतस्रश्चतुरश्च वर्णा;श्चतुष्पदा गौरपि शश्वदुक्ता

catuṣṭayaṃ brāhmaṇānāṃ niketaṃ; catvāro yuktā yajñamimaṃ vahantidiśaścatasraścaturaśca varṇā;ścatuṣpadā gaurapi śaśvaduktā

बन्द्युवाचपञ्चाग्नयः पञ्चपदा च पङ्क्ति;र्यज्ञाः पञ्चैवाप्यथ पञ्चेन्द्रियाणिदृष्टा वेदे पञ्चचूडाश्च पञ्च; लोके ख्यातं पञ्चनदं च पुण्यम्

bandyuvācapañcāgnayaḥ pañcapadā ca paṅkti;ryajñāḥ pañcaivāpyatha pañcendriyāṇidṛṣṭā vede pañcacūḍāśca pañca; loke khyātaṃ pañcanadaṃ ca puṇyam

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

षडाधाने दक्षिणामाहुरेके; षडेवेमे ऋतवः कालचक्रम्षडिन्द्रियाण्युत षट्कृत्तिकाश्च; षट्साद्यस्काः सर्ववेदेषु दृष्टाः

ṣaḍādhāne dakṣiṇāmāhureke; ṣaḍeveme ṛtavaḥ kālacakramṣaḍindriyāṇyuta ṣaṭkṛttikāśca; ṣaṭsādyaskāḥ sarvavedeṣu dṛṣṭāḥ

बन्द्युवाचसप्त ग्राम्याः पशवः सप्त वन्याः; सप्त छन्दांसि क्रतुमेकं वहन्तिसप्तर्षयः सप्त चाप्यर्हणानि; सप्ततन्त्री प्रथिता चैव वीणा

bandyuvācasapta grāmyāḥ paśavaḥ sapta vanyāḥ; sapta chandāṃsi kratumekaṃ vahantisaptarṣayaḥ sapta cāpyarhaṇāni; saptatantrī prathitā caiva vīṇā

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

अष्टौ शाणाः शतमानं वहन्ति; तथाष्टपादः शरभः सिंहघातीअष्टौ वसूञ्शुश्रुम देवतासु; यूपश्चाष्टास्रिर्विहितः सर्वयज्ञः

aṣṭau śāṇāḥ śatamānaṃ vahanti; tathāṣṭapādaḥ śarabhaḥ siṃhaghātīaṣṭau vasūñśuśruma devatāsu; yūpaścāṣṭāsrirvihitaḥ sarvayajñaḥ

बन्द्युवाचनवैवोक्ताः सामिधेन्यः पितॄणां; तथा प्राहुर्नवयोगं विसर्गम्नवाक्षरा बृहती संप्रदिष्टा; नवयोगो गणनामेति शश्वत्

bandyuvācanavaivoktāḥ sāmidhenyaḥ pitṝṇāṃ; tathā prāhurnavayogaṃ visargamnavākṣarā bṛhatī saṃpradiṣṭā; navayogo gaṇanāmeti śaśvat

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

दशा दशोक्ताः पुरुषस्य लोके; सहस्रमाहुर्दश पूर्णं शतानिदशैव मासान्बिभ्रति गर्भवत्यो; दशेरका दश दाशा दशार्णाः

daśā daśoktāḥ puruṣasya loke; sahasramāhurdaśa pūrṇaṃ śatānidaśaiva māsānbibhrati garbhavatyo; daśerakā daśa dāśā daśārṇāḥ

बन्द्युवाचएकादशैकादशिनः पशूना;मेकादशैवात्र भवन्ति यूपाःएकादश प्राणभृतां विकारा; एकादशोक्ता दिवि देवेषु रुद्राः

bandyuvācaekādaśaikādaśinaḥ paśūnā;mekādaśaivātra bhavanti yūpāḥekādaśa prāṇabhṛtāṃ vikārā; ekādaśoktā divi deveṣu rudrāḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

संवत्सरं द्वादश मासमाहु;र्जगत्याः पादो द्वादशैवाक्षराणिद्वादशाहः प्राकृतो यज्ञ उक्तो; द्वादशादित्यान्कथयन्तीह विप्राः

saṃvatsaraṃ dvādaśa māsamāhu;rjagatyāḥ pādo dvādaśaivākṣarāṇidvādaśāhaḥ prākṛto yajña ukto; dvādaśādityānkathayantīha viprāḥ

बन्द्युवाचत्रयोदशी तिथिरुक्ता महोग्रा; त्रयोदशद्वीपवती मही च

bandyuvācatrayodaśī tithiruktā mahogrā; trayodaśadvīpavatī mahī ca

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

एतावदुक्त्वा विरराम बन्दी; श्लोकस्यार्धं व्याजहाराष्टवक्रःत्रयोदशाहानि ससार केशी; त्रयोदशादीन्यतिच्छन्दांसि चाहुः

etāvaduktvā virarāma bandī; ślokasyārdhaṃ vyājahārāṣṭavakraḥtrayodaśāhāni sasāra keśī; trayodaśādīnyaticchandāṃsi cāhuḥ

ततो महानुदतिष्ठन्निनाद;स्तूष्णींभूतं सूतपुत्रं निशम्यअधोमुखं ध्यानपरं तदानी;मष्टावक्रं चाप्युदीर्यन्तमेव

tato mahānudatiṣṭhannināda;stūṣṇīṃbhūtaṃ sūtaputraṃ niśamyaadhomukhaṃ dhyānaparaṃ tadānī;maṣṭāvakraṃ cāpyudīryantameva

तस्मिंस्तथा संकुले वर्तमाने; स्फीते यज्ञे जनकस्याथ राज्ञःअष्टावक्रं पूजयन्तोऽभ्युपेयु;र्विप्राः सर्वे प्राञ्जलयः प्रतीताः

tasmiṃstathā saṃkule vartamāne; sphīte yajñe janakasyātha rājñaḥaṣṭāvakraṃ pūjayanto'bhyupeyu;rviprāḥ sarve prāñjalayaḥ pratītāḥ

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

अनेन वै ब्राह्मणाः शुश्रुवांसो; वादे जित्वा सलिले मज्जिताः किलतानेव धर्मानयमद्य बन्दी; प्राप्नोतु गृह्याप्सु निमज्जयैनम्

anena vai brāhmaṇāḥ śuśruvāṃso; vāde jitvā salile majjitāḥ kilatāneva dharmānayamadya bandī; prāpnotu gṛhyāpsu nimajjayainam

बन्द्युवाचअहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञ;स्तत्रास सत्रं द्वादशवार्षिकं वैसत्रेण ते जनक तुल्यकालं; तदर्थं ते प्रहिता मे द्विजाग्र्याः

bandyuvācaahaṃ putro varuṇasyota rājña;statrāsa satraṃ dvādaśavārṣikaṃ vaisatreṇa te janaka tulyakālaṃ; tadarthaṃ te prahitā me dvijāgryāḥ

एते सर्वे वरुणस्योत यज्ञं; द्रष्टुं गता इह आयान्ति भूयःअष्टावक्रं पूजये पूजनीयं; यस्य हेतोर्जनितारं समेष्ये

ete sarve varuṇasyota yajñaṃ; draṣṭuṃ gatā iha āyānti bhūyaḥaṣṭāvakraṃ pūjaye pūjanīyaṃ; yasya hetorjanitāraṃ sameṣye

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

विप्राः समुद्राम्भसि मज्जितास्ते; वाचा जिता मेधया आविदानाःतां मेधया वाचमथोज्जहार; यथा वाचमवचिन्वन्ति सन्तः

viprāḥ samudrāmbhasi majjitāste; vācā jitā medhayā āvidānāḥtāṃ medhayā vācamathojjahāra; yathā vācamavacinvanti santaḥ

अग्निर्दहञ्जातवेदाः सतां गृहा;न्विसर्जयंस्तेजसा न स्म धाक्षीत्बालेषु पुत्रेषु कृपणं वदत्सु; तथा वाचमवचिन्वन्ति सन्तः

agnirdahañjātavedāḥ satāṃ gṛhā;nvisarjayaṃstejasā na sma dhākṣītbāleṣu putreṣu kṛpaṇaṃ vadatsu; tathā vācamavacinvanti santaḥ

श्लेष्मातकी क्षीणवर्चाः शृणोषि; उताहो त्वां स्तुतयो मादयन्तिहस्तीव त्वं जनक वितुद्यमानो; न मामिकां वाचमिमां शृणोषि

śleṣmātakī kṣīṇavarcāḥ śṛṇoṣi; utāho tvāṃ stutayo mādayantihastīva tvaṃ janaka vitudyamāno; na māmikāṃ vācamimāṃ śṛṇoṣi

जनक उवाच · janaka uvāca

शृणोमि वाचं तव दिव्यरूपा;ममानुषीं दिव्यरूपोऽसि साक्षात्अजैषीर्यद्बन्दिनं त्वं विवादे; निसृष्ट एष तव कामोऽद्य बन्दी

śṛṇomi vācaṃ tava divyarūpā;mamānuṣīṃ divyarūpo'si sākṣātajaiṣīryadbandinaṃ tvaṃ vivāde; nisṛṣṭa eṣa tava kāmo'dya bandī

अष्टावक्र उवाच · aṣṭāvakra uvāca

नानेन जीवता कश्चिदर्थो मे बन्दिना नृपपिता यद्यस्य वरुणो मज्जयैनं जलाशये

nānena jīvatā kaścidartho me bandinā nṛpapitā yadyasya varuṇo majjayainaṃ jalāśaye

बन्द्युवाचअहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञो; न मे भयं सलिले मज्जितस्यइमं मुहूर्तं पितरं द्रक्ष्यतेऽय;मष्टावक्रश्चिरनष्टं कहोडम्

bandyuvācaahaṃ putro varuṇasyota rājño; na me bhayaṃ salile majjitasyaimaṃ muhūrtaṃ pitaraṃ drakṣyate'ya;maṣṭāvakraściranaṣṭaṃ kahoḍam

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

ततस्ते पूजिता विप्रा वरुणेन महात्मनाउदतिष्ठन्त ते सर्वे जनकस्य समीपतः

tataste pūjitā viprā varuṇena mahātmanāudatiṣṭhanta te sarve janakasya samīpataḥ

कहोड उवाच · kahoḍa uvāca

इत्यर्थमिच्छन्ति सुताञ्जना जनक कर्मणायदहं नाशकं कर्तुं तत्पुत्रः कृतवान्मम

ityarthamicchanti sutāñjanā janaka karmaṇāyadahaṃ nāśakaṃ kartuṃ tatputraḥ kṛtavānmama

उताबलस्य बलवानुत बालस्य पण्डितःउत वाविदुषो विद्वान्पुत्रो जनक जायते

utābalasya balavānuta bālasya paṇḍitaḥuta vāviduṣo vidvānputro janaka jāyate

बन्द्युवाचशितेन ते परशुना स्वयमेवान्तको नृपशिरांस्यपाहरत्वाजौ रिपूणां भद्रमस्तु ते

bandyuvācaśitena te paraśunā svayamevāntako nṛpaśirāṃsyapāharatvājau ripūṇāṃ bhadramastu te

महदुक्थ्यं गीयते साम चाग्र्यं; सम्यक्सोमः पीयते चात्र सत्रेशुचीन्भागान्प्रतिजगृहुश्च हृष्टाः; साक्षाद्देवा जनकस्येह यज्ञे

mahadukthyaṃ gīyate sāma cāgryaṃ; samyaksomaḥ pīyate cātra satreśucīnbhāgānpratijagṛhuśca hṛṣṭāḥ; sākṣāddevā janakasyeha yajñe

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

समुत्थितेष्वथ सर्वेषु राज;न्विप्रेषु तेष्वधिकं सुप्रभेषुअनुज्ञातो जनकेनाथ राज्ञा; विवेश तोयं सागरस्योत बन्दी

samutthiteṣvatha sarveṣu rāja;nvipreṣu teṣvadhikaṃ suprabheṣuanujñāto janakenātha rājñā; viveśa toyaṃ sāgarasyota bandī

अष्टावक्रः पितरं पूजयित्वा; संपूजितो ब्राह्मणैस्तैर्यथावत्प्रत्याजगामाश्रममेव चाग्र्यं; जित्वा बन्दिं सहितो मातुलेन

aṣṭāvakraḥ pitaraṃ pūjayitvā; saṃpūjito brāhmaṇaistairyathāvatpratyājagāmāśramameva cāgryaṃ; jitvā bandiṃ sahito mātulena

अत्र कौन्तेय सहितो भ्रातृभिस्त्वं; सुखोषितः सह विप्रैः प्रतीतःपुण्यान्यन्यानि शुचिकर्मैकभक्ति;र्मया सार्धं चरितास्याजमीढ

atra kaunteya sahito bhrātṛbhistvaṃ; sukhoṣitaḥ saha vipraiḥ pratītaḥpuṇyānyanyāni śucikarmaikabhakti;rmayā sārdhaṃ caritāsyājamīḍha