Parva.Adhyaya 3.135

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

एषा मधुविला राजन्समङ्गा संप्रकाशतेएतत्कर्दमिलं नाम भरतस्याभिषेचनम्

eṣā madhuvilā rājansamaṅgā saṃprakāśateetatkardamilaṃ nāma bharatasyābhiṣecanam

अलक्ष्म्या किल संयुक्तो वृत्रं हत्वा शचीपतिःआप्लुतः सर्वपापेभ्यः समङ्गायां व्यमुच्यत

alakṣmyā kila saṃyukto vṛtraṃ hatvā śacīpatiḥāplutaḥ sarvapāpebhyaḥ samaṅgāyāṃ vyamucyata

एतद्विनशनं कुक्षौ मैनाकस्य नरर्षभअदितिर्यत्र पुत्रार्थं तदन्नमपचत्पुरा

etadvinaśanaṃ kukṣau mainākasya nararṣabhaaditiryatra putrārthaṃ tadannamapacatpurā

एनं पर्वतराजानमारुह्य पुरुषर्षभअयशस्यामसंशब्द्यामलक्ष्मीं व्यपनोत्स्यथ

enaṃ parvatarājānamāruhya puruṣarṣabhaayaśasyāmasaṃśabdyāmalakṣmīṃ vyapanotsyatha

एते कनखला राजनृषीणां दयिता नगाःएषा प्रकाशते गङ्गा युधिष्ठिर महानदी

ete kanakhalā rājanṛṣīṇāṃ dayitā nagāḥeṣā prakāśate gaṅgā yudhiṣṭhira mahānadī

सनत्कुमारो भगवानत्र सिद्धिमगात्पराम्आजमीढावगाह्यैनां सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे

sanatkumāro bhagavānatra siddhimagātparāmājamīḍhāvagāhyaināṃ sarvapāpaiḥ pramokṣyase

अपां ह्रदं च पुण्याख्यं भृगुतुङ्गं च पर्वतम्तूष्णीं गङ्गां च कौन्तेय सामात्यः समुपस्पृश

apāṃ hradaṃ ca puṇyākhyaṃ bhṛgutuṅgaṃ ca parvatamtūṣṇīṃ gaṅgāṃ ca kaunteya sāmātyaḥ samupaspṛśa

आश्रमः स्थूलशिरसो रमणीयः प्रकाशतेअत्र मानं च कौन्तेय क्रोधं चैव विवर्जय

āśramaḥ sthūlaśiraso ramaṇīyaḥ prakāśateatra mānaṃ ca kaunteya krodhaṃ caiva vivarjaya

एष रैभ्याश्रमः श्रीमान्पाण्डवेय प्रकाशतेभारद्वाजो यत्र कविर्यवक्रीतो व्यनश्यत

eṣa raibhyāśramaḥ śrīmānpāṇḍaveya prakāśatebhāradvājo yatra kaviryavakrīto vyanaśyata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथंयुक्तोऽभवदृषिर्भरद्वाजः प्रतापवान्किमर्थं च यवक्रीत ऋषिपुत्रो व्यनश्यत

kathaṃyukto'bhavadṛṣirbharadvājaḥ pratāpavānkimarthaṃ ca yavakrīta ṛṣiputro vyanaśyata

एतत्सर्वं यथावृत्तं श्रोतुमिच्छामि लोमशकर्मभिर्देवकल्पानां कीर्त्यमानैर्भृशं रमे

etatsarvaṃ yathāvṛttaṃ śrotumicchāmi lomaśakarmabhirdevakalpānāṃ kīrtyamānairbhṛśaṃ rame

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

भरद्वाजश्च रैभ्यश्च सखायौ संबभूवतुःतावूषतुरिहात्यन्तं प्रीयमाणौ वनान्तरे

bharadvājaśca raibhyaśca sakhāyau saṃbabhūvatuḥtāvūṣaturihātyantaṃ prīyamāṇau vanāntare

रैभ्यस्य तु सुतावास्तामर्वावसुपरावसूआसीद्यवक्रीः पुत्रस्तु भरद्वाजस्य भारत

raibhyasya tu sutāvāstāmarvāvasuparāvasūāsīdyavakrīḥ putrastu bharadvājasya bhārata

रैभ्यो विद्वान्सहापत्यस्तपस्वी चेतरोऽभवत्तयोश्चाप्यतुला प्रीतिर्बाल्यात्प्रभृति भारत

raibhyo vidvānsahāpatyastapasvī cetaro'bhavattayoścāpyatulā prītirbālyātprabhṛti bhārata

यवक्रीः पितरं दृष्ट्वा तपस्विनमसत्कृतम्दृष्ट्वा च सत्कृतं विप्रै रैभ्यं पुत्रैः सहानघ

yavakrīḥ pitaraṃ dṛṣṭvā tapasvinamasatkṛtamdṛṣṭvā ca satkṛtaṃ viprai raibhyaṃ putraiḥ sahānagha

पर्यतप्यत तेजस्वी मन्युनाभिपरिप्लुतःतपस्तेपे ततो घोरं वेदज्ञानाय पाण्डव

paryatapyata tejasvī manyunābhipariplutaḥtapastepe tato ghoraṃ vedajñānāya pāṇḍava

सुसमिद्धे महत्यग्नौ शरीरमुपतापयन्जनयामास संतापमिन्द्रस्य सुमहातपाः

susamiddhe mahatyagnau śarīramupatāpayanjanayāmāsa saṃtāpamindrasya sumahātapāḥ

तत इन्द्रो यवक्रीतमुपगम्य युधिष्ठिरअब्रवीत्कस्य हेतोस्त्वमास्थितस्तप उत्तमम्

tata indro yavakrītamupagamya yudhiṣṭhiraabravītkasya hetostvamāsthitastapa uttamam

यवक्रीरुवाचद्विजानामनधीता वै वेदाः सुरगणार्चितप्रतिभान्त्विति तप्येऽहमिदं परमकं तपः

yavakrīruvācadvijānāmanadhītā vai vedāḥ suragaṇārcitapratibhāntviti tapye'hamidaṃ paramakaṃ tapaḥ

स्वाध्यायार्थे समारम्भो ममायं पाकशासनतपसा ज्ञातुमिच्छामि सर्वज्ञानानि कौशिक

svādhyāyārthe samārambho mamāyaṃ pākaśāsanatapasā jñātumicchāmi sarvajñānāni kauśika

कालेन महता वेदाः शक्या गुरुमुखाद्विभोप्राप्तुं तस्मादयं यत्नः परमो मे समास्थितः

kālena mahatā vedāḥ śakyā gurumukhādvibhoprāptuṃ tasmādayaṃ yatnaḥ paramo me samāsthitaḥ

इन्द्र उवाच · indra uvāca

अमार्ग एष विप्रर्षे येन त्वं यातुमिच्छसिकिं विघातेन ते विप्र गच्छाधीहि गुरोर्मुखात्

amārga eṣa viprarṣe yena tvaṃ yātumicchasikiṃ vighātena te vipra gacchādhīhi gurormukhāt

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

एवमुक्त्वा गतः शक्रो यवक्रीरपि भारतभूय एवाकरोद्यत्नं तपस्यमितविक्रम

evamuktvā gataḥ śakro yavakrīrapi bhāratabhūya evākarodyatnaṃ tapasyamitavikrama

घोरेण तपसा राजंस्तप्यमानो महातपाःसंतापयामास भृशं देवेन्द्रमिति नः श्रुतम्

ghoreṇa tapasā rājaṃstapyamāno mahātapāḥsaṃtāpayāmāsa bhṛśaṃ devendramiti naḥ śrutam

तं तथा तप्यमानं तु तपस्तीव्रं महामुनिम्उपेत्य बलभिद्देवो वारयामास वै पुनः

taṃ tathā tapyamānaṃ tu tapastīvraṃ mahāmunimupetya balabhiddevo vārayāmāsa vai punaḥ

अशक्योऽर्थः समारब्धो नैतद्बुद्धिकृतं तवप्रतिभास्यन्ति वै वेदास्तव चैव पितुश्च ते

aśakyo'rthaḥ samārabdho naitadbuddhikṛtaṃ tavapratibhāsyanti vai vedāstava caiva pituśca te

यवक्रीरुवाचन चैतदेवं क्रियते देवराज ममेप्सितम्महता नियमेनाहं तप्स्ये घोरतरं तपः

yavakrīruvācana caitadevaṃ kriyate devarāja mamepsitammahatā niyamenāhaṃ tapsye ghorataraṃ tapaḥ

समिद्धेऽग्नावुपकृत्याङ्गमङ्गं; होष्यामि वा मघवंस्तन्निबोधयद्येतदेवं न करोषि कामं; ममेप्सितं देवराजेह सर्वम्

samiddhe'gnāvupakṛtyāṅgamaṅgaṃ; hoṣyāmi vā maghavaṃstannibodhayadyetadevaṃ na karoṣi kāmaṃ; mamepsitaṃ devarājeha sarvam

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

निश्चयं तमभिज्ञाय मुनेस्तस्य महात्मनःप्रतिवारणहेत्वर्थं बुद्ध्या संचिन्त्य बुद्धिमान्

niścayaṃ tamabhijñāya munestasya mahātmanaḥprativāraṇahetvarthaṃ buddhyā saṃcintya buddhimān

तत इन्द्रोऽकरोद्रूपं ब्राह्मणस्य तपस्विनःअनेकशतवर्षस्य दुर्बलस्य सयक्ष्मणः

tata indro'karodrūpaṃ brāhmaṇasya tapasvinaḥanekaśatavarṣasya durbalasya sayakṣmaṇaḥ

यवक्रीतस्य यत्तीर्थमुचितं शौचकर्मणिभागीरथ्यां तत्र सेतुं वालुकाभिश्चकार सः

yavakrītasya yattīrthamucitaṃ śaucakarmaṇibhāgīrathyāṃ tatra setuṃ vālukābhiścakāra saḥ

यदास्य वदतो वाक्यं न स चक्रे द्विजोत्तमःवालुकाभिस्ततः शक्रो गङ्गां समभिपूरयन्

yadāsya vadato vākyaṃ na sa cakre dvijottamaḥvālukābhistataḥ śakro gaṅgāṃ samabhipūrayan

वालुकामुष्टिमनिशं भागीरथ्यां व्यसर्जयत्सेतुमभ्यारभच्छक्रो यवक्रीतं निदर्शयन्

vālukāmuṣṭimaniśaṃ bhāgīrathyāṃ vyasarjayatsetumabhyārabhacchakro yavakrītaṃ nidarśayan

तं ददर्श यवक्रीस्तु यत्नवन्तं निबन्धनेप्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुंगवः

taṃ dadarśa yavakrīstu yatnavantaṃ nibandhaneprahasaṃścābravīdvākyamidaṃ sa munipuṃgavaḥ

किमिदं वर्तते ब्रह्मन्किं च ते ह चिकीर्षितम्अतीव हि महान्यत्नः क्रियतेऽयं निरर्थकः

kimidaṃ vartate brahmankiṃ ca te ha cikīrṣitamatīva hi mahānyatnaḥ kriyate'yaṃ nirarthakaḥ

इन्द्र उवाच · indra uvāca

बन्धिष्ये सेतुना गङ्गां सुखः पन्था भविष्यतिक्लिश्यते हि जनस्तात तरमाणः पुनः पुनः

bandhiṣye setunā gaṅgāṃ sukhaḥ panthā bhaviṣyatikliśyate hi janastāta taramāṇaḥ punaḥ punaḥ

यवक्रीरुवाचनायं शक्यस्त्वया बद्धुं महानोघः कथंचनअशक्याद्विनिवर्तस्व शक्यमर्थं समारभ

yavakrīruvācanāyaṃ śakyastvayā baddhuṃ mahānoghaḥ kathaṃcanaaśakyādvinivartasva śakyamarthaṃ samārabha

इन्द्र उवाच · indra uvāca

यथैव भवता चेदं तपो वेदार्थमुद्यतम्अशक्यं तद्वदस्माभिरयं भारः समुद्यतः

yathaiva bhavatā cedaṃ tapo vedārthamudyatamaśakyaṃ tadvadasmābhirayaṃ bhāraḥ samudyataḥ

यवक्रीरुवाचयथा तव निरर्थोऽयमारम्भस्त्रिदशेश्वरतथा यदि ममापीदं मन्यसे पाकशासन

yavakrīruvācayathā tava nirartho'yamārambhastridaśeśvaratathā yadi mamāpīdaṃ manyase pākaśāsana

क्रियतां यद्भवेच्छक्यं मया सुरगणेश्वरवरांश्च मे प्रयच्छान्यान्यैरन्यान्भवितास्म्यति

kriyatāṃ yadbhavecchakyaṃ mayā suragaṇeśvaravarāṃśca me prayacchānyānyairanyānbhavitāsmyati

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

तस्मै प्रादाद्वरानिन्द्र उक्तवान्यान्महातपाःप्रतिभास्यन्ति ते वेदाः पित्रा सह यथेप्सिताः

tasmai prādādvarānindra uktavānyānmahātapāḥpratibhāsyanti te vedāḥ pitrā saha yathepsitāḥ

यच्चान्यत्काङ्क्षसे कामं यवक्रीर्गम्यतामितिस लब्धकामः पितरमुपेत्याथ ततोऽब्रवीत्

yaccānyatkāṅkṣase kāmaṃ yavakrīrgamyatāmitisa labdhakāmaḥ pitaramupetyātha tato'bravīt