Parva.Adhyaya 3.157

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

पाण्डोः पुत्रा महात्मानः सर्वे दिव्यपराक्रमाःकियन्तं कालमवसन्पर्वते गन्धमादने

pāṇḍoḥ putrā mahātmānaḥ sarve divyaparākramāḥkiyantaṃ kālamavasanparvate gandhamādane

कानि चाभ्यवहार्याणि तत्र तेषां महात्मनाम्वसतां लोकवीराणामासंस्तद्ब्रूहि सत्तम

kāni cābhyavahāryāṇi tatra teṣāṃ mahātmanāmvasatāṃ lokavīrāṇāmāsaṃstadbrūhi sattama

विस्तरेण च मे शंस भीमसेनपराक्रमम्यद्यच्चक्रे महाबाहुस्तस्मिन्हैमवते गिरौन खल्वासीत्पुनर्युद्धं तस्य यक्षैर्द्विजोत्तम

vistareṇa ca me śaṃsa bhīmasenaparākramamyadyaccakre mahābāhustasminhaimavate girauna khalvāsītpunaryuddhaṃ tasya yakṣairdvijottama

कच्चित्समागमस्तेषामासीद्वैश्रवणेन चतत्र ह्यायाति धनद आर्ष्टिषेणो यथाब्रवीत्

kaccitsamāgamasteṣāmāsīdvaiśravaṇena catatra hyāyāti dhanada ārṣṭiṣeṇo yathābravīt

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधनन हि मे शृण्वतस्तृप्तिरस्ति तेषां विचेष्टितम्

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhanana hi me śṛṇvatastṛptirasti teṣāṃ viceṣṭitam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतदात्महितं श्रुत्वा तस्याप्रतिमतेजसःशासनं सततं चक्रुस्तथैव भरतर्षभाः

etadātmahitaṃ śrutvā tasyāpratimatejasaḥśāsanaṃ satataṃ cakrustathaiva bharatarṣabhāḥ

भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि चशुद्धबाणहतानां च मृगाणां पिशितान्यपि

bhuñjānā munibhojyāni rasavanti phalāni caśuddhabāṇahatānāṃ ca mṛgāṇāṃ piśitānyapi

मेध्यानि हिमवत्पृष्ठे मधूनि विविधानि चएवं ते न्यवसंस्तत्र पाण्डवा भरतर्षभाः

medhyāni himavatpṛṣṭhe madhūni vividhāni caevaṃ te nyavasaṃstatra pāṇḍavā bharatarṣabhāḥ

तथा निवसतां तेषां पञ्चमं वर्षमभ्यगात्शृण्वतां लोमशोक्तानि वाक्यानि विविधानि च

tathā nivasatāṃ teṣāṃ pañcamaṃ varṣamabhyagātśṛṇvatāṃ lomaśoktāni vākyāni vividhāni ca

कृत्यकाल उपस्थास्य इति चोक्त्वा घटोत्कचःराक्षसैः सहितः सर्वैः पूर्वमेव गतः प्रभो

kṛtyakāla upasthāsya iti coktvā ghaṭotkacaḥrākṣasaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pūrvameva gataḥ prabho

आर्ष्टिषेणाश्रमे तेषां वसतां वै महात्मनाम्अगच्छन्बहवो मासाः पश्यतां महदद्भुतम्

ārṣṭiṣeṇāśrame teṣāṃ vasatāṃ vai mahātmanāmagacchanbahavo māsāḥ paśyatāṃ mahadadbhutam

तैस्तत्र रममाणैश्च विहरद्भिश्च पाण्डवैःप्रीतिमन्तो महाभागा मुनयश्चारणास्तथा

taistatra ramamāṇaiśca viharadbhiśca pāṇḍavaiḥprītimanto mahābhāgā munayaścāraṇāstathā

आजग्मुः पाण्डवान्द्रष्टुं सिद्धात्मानो यतव्रताःतैस्तैः सह कथाश्चक्रुर्दिव्या भरतसत्तमाः

ājagmuḥ pāṇḍavāndraṣṭuṃ siddhātmāno yatavratāḥtaistaiḥ saha kathāścakrurdivyā bharatasattamāḥ

ततः कतिपयाहस्य महाह्रदनिवासिनम्ऋद्धिमन्तं महानागं सुपर्णः सहसाहरत्

tataḥ katipayāhasya mahāhradanivāsinamṛddhimantaṃ mahānāgaṃ suparṇaḥ sahasāharat

प्राकम्पत महाशैलः प्रामृद्यन्त महाद्रुमाःददृशुः सर्वभूतानि पाण्डवाश्च तदद्भुतम्

prākampata mahāśailaḥ prāmṛdyanta mahādrumāḥdadṛśuḥ sarvabhūtāni pāṇḍavāśca tadadbhutam

ततः शैलोत्तमस्याग्रात्पाण्डवान्प्रति मारुतःअवहत्सर्वमाल्यानि गन्धवन्ति शुभानि च

tataḥ śailottamasyāgrātpāṇḍavānprati mārutaḥavahatsarvamālyāni gandhavanti śubhāni ca

तत्र पुष्पाणि दिव्यानि सुहृद्भिः सह पाण्डवाःददृशुः पञ्च वर्णानि द्रौपदी च यशस्विनी

tatra puṣpāṇi divyāni suhṛdbhiḥ saha pāṇḍavāḥdadṛśuḥ pañca varṇāni draupadī ca yaśasvinī

भीमसेनं ततः कृष्णा काले वचनमब्रवीत्विविक्ते पर्वतोद्देशे सुखासीनं महाभुजम्

bhīmasenaṃ tataḥ kṛṣṇā kāle vacanamabravītvivikte parvatoddeśe sukhāsīnaṃ mahābhujam

सुपर्णानिलवेगेन श्वसनेन महाबलात्पञ्चवर्णानि पात्यन्ते पुष्पाणि भरतर्षभप्रत्यक्षं सर्वभूतानां नदीमश्वरथां प्रति

suparṇānilavegena śvasanena mahābalātpañcavarṇāni pātyante puṣpāṇi bharatarṣabhapratyakṣaṃ sarvabhūtānāṃ nadīmaśvarathāṃ prati

खाण्डवे सत्यसंधेन भ्रात्रा तव नरेश्वरगन्धर्वोरगरक्षांसि वासवश्च निवारितःहता मायाविनश्चोग्रा धनुः प्राप्तं च गाण्डिवम्

khāṇḍave satyasaṃdhena bhrātrā tava nareśvaragandharvoragarakṣāṃsi vāsavaśca nivāritaḥhatā māyāvinaścogrā dhanuḥ prāptaṃ ca gāṇḍivam

तवापि सुमहत्तेजो महद्बाहुबलं च तेअविषह्यमनाधृष्यं शतक्रतुबलोपमम्

tavāpi sumahattejo mahadbāhubalaṃ ca teaviṣahyamanādhṛṣyaṃ śatakratubalopamam

त्वद्बाहुबलवेगेन त्रासिताः सर्वराक्षसाःहित्वा शैलं प्रपद्यन्तां भीमसेन दिशो दश

tvadbāhubalavegena trāsitāḥ sarvarākṣasāḥhitvā śailaṃ prapadyantāṃ bhīmasena diśo daśa

ततः शैलोत्तमस्याग्रं चित्रमाल्यधरं शिवम्व्यपेतभयसंमोहाः पश्यन्तु सुहृदस्तव

tataḥ śailottamasyāgraṃ citramālyadharaṃ śivamvyapetabhayasaṃmohāḥ paśyantu suhṛdastava

एवं प्रणिहितं भीम चिरात्प्रभृति मे मनःद्रष्टुमिच्छामि शैलाग्रं त्वद्बाहुबलमाश्रिता

evaṃ praṇihitaṃ bhīma cirātprabhṛti me manaḥdraṣṭumicchāmi śailāgraṃ tvadbāhubalamāśritā

ततः क्षिप्तमिवात्मानं द्रौपद्या स परंतपःनामृष्यत महाबाहुः प्रहारमिव सद्गवः

tataḥ kṣiptamivātmānaṃ draupadyā sa paraṃtapaḥnāmṛṣyata mahābāhuḥ prahāramiva sadgavaḥ

सिंहर्षभगतिः श्रीमानुदारः कनकप्रभःमनस्वी बलवान्दृप्तो मानी शूरश्च पाण्डवः

siṃharṣabhagatiḥ śrīmānudāraḥ kanakaprabhaḥmanasvī balavāndṛpto mānī śūraśca pāṇḍavaḥ

लोहिताक्षः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमःसिंहदंष्ट्रो बृहत्स्कन्धः शालपोत इवोद्गतः

lohitākṣaḥ pṛthuvyaṃso mattavāraṇavikramaḥsiṃhadaṃṣṭro bṛhatskandhaḥ śālapota ivodgataḥ

महात्मा चारुसर्वाङ्गः कम्बुग्रीवो महाभुजःरुक्मपृष्ठं धनुः खड्गं तूणांश्चापि परामृशत्

mahātmā cārusarvāṅgaḥ kambugrīvo mahābhujaḥrukmapṛṣṭhaṃ dhanuḥ khaḍgaṃ tūṇāṃścāpi parāmṛśat

केसरीव यथोत्सिक्तः प्रभिन्न इव वारणःव्यपेतभयसंमोहः शैलमभ्यपतद्बली

kesarīva yathotsiktaḥ prabhinna iva vāraṇaḥvyapetabhayasaṃmohaḥ śailamabhyapatadbalī

तं मृगेन्द्रमिवायान्तं प्रभिन्नमिव वारणम्ददृशुः सर्वभूतानि बाणखड्गधनुर्धरम्

taṃ mṛgendramivāyāntaṃ prabhinnamiva vāraṇamdadṛśuḥ sarvabhūtāni bāṇakhaḍgadhanurdharam

द्रौपद्या वर्धयन्हर्षं गदामादाय पाण्डवःव्यपेतभयसंमोहः शैलराजं समाविशत्

draupadyā vardhayanharṣaṃ gadāmādāya pāṇḍavaḥvyapetabhayasaṃmohaḥ śailarājaṃ samāviśat

न ग्लानिर्न च कातर्यं न वैक्लव्यं न मत्सरःकदाचिज्जुषते पार्थमात्मजं मातरिश्वनः

na glānirna ca kātaryaṃ na vaiklavyaṃ na matsaraḥkadācijjuṣate pārthamātmajaṃ mātariśvanaḥ

तदेकायनमासाद्य विषमं भीमदर्शनम्बहुतालोच्छ्रयं शृङ्गमारुरोह महाबलः

tadekāyanamāsādya viṣamaṃ bhīmadarśanambahutālocchrayaṃ śṛṅgamāruroha mahābalaḥ

स किंनरमहानागमुनिगन्धर्वराक्षसान्हर्षयन्पर्वतस्याग्रमाससाद महाबलः

sa kiṃnaramahānāgamunigandharvarākṣasānharṣayanparvatasyāgramāsasāda mahābalaḥ

तत्र वैश्रवणावासं ददर्श भरतर्षभःकाञ्चनैः स्फाटिकाकारैर्वेश्मभिः समलंकृतम्

tatra vaiśravaṇāvāsaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥkāñcanaiḥ sphāṭikākārairveśmabhiḥ samalaṃkṛtam

मोदयन्सर्वभूतानि गन्धमादनसंभवःसर्वगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ

modayansarvabhūtāni gandhamādanasaṃbhavaḥsarvagandhavahastatra mārutaḥ susukho vavau

चित्रा विविधवर्णाभाश्चित्रमञ्जरिधारिणःअचिन्त्या विविधास्तत्र द्रुमाः परमशोभनाः

citrā vividhavarṇābhāścitramañjaridhāriṇaḥacintyā vividhāstatra drumāḥ paramaśobhanāḥ

रत्नजालपरिक्षिप्तं चित्रमाल्यधरं शिवम्राक्षसाधिपतेः स्थानं ददर्श भरतर्षभः

ratnajālaparikṣiptaṃ citramālyadharaṃ śivamrākṣasādhipateḥ sthānaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ

गदाखड्गधनुष्पाणिः समभित्यक्तजीवितःभीमसेनो महाबाहुस्तस्थौ गिरिरिवाचलः

gadākhaḍgadhanuṣpāṇiḥ samabhityaktajīvitaḥbhīmaseno mahābāhustasthau giririvācalaḥ

ततः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां लोमहर्षणम्ज्याघोषतलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत्

tataḥ śaṅkhamupādhmāsīddviṣatāṃ lomaharṣaṇamjyāghoṣatalaghoṣaṃ ca kṛtvā bhūtānyamohayat

ततः संहृष्टरोमाणः शब्दं तमभिदुद्रुवुःयक्षराक्षसगन्धर्वाः पाण्डवस्य समीपतः

tataḥ saṃhṛṣṭaromāṇaḥ śabdaṃ tamabhidudruvuḥyakṣarākṣasagandharvāḥ pāṇḍavasya samīpataḥ

गदापरिघनिस्त्रिंशशक्तिशूलपरश्वधाःप्रगृहीता व्यरोचन्त यक्षराक्षसबाहुभिः

gadāparighanistriṃśaśaktiśūlaparaśvadhāḥpragṛhītā vyarocanta yakṣarākṣasabāhubhiḥ

ततः प्रववृते युद्धं तेषां तस्य च भारततैः प्रयुक्तान्महाकायैः शक्तिशूलपरश्वधान्भल्लैर्भीमः प्रचिच्छेद भीमवेगतरैस्ततः

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ teṣāṃ tasya ca bhāratataiḥ prayuktānmahākāyaiḥ śaktiśūlaparaśvadhānbhallairbhīmaḥ praciccheda bhīmavegataraistataḥ

अन्तरिक्षचराणां च भूमिष्ठानां च गर्जताम्शरैर्विव्याध गात्राणि राक्षसानां महाबलः

antarikṣacarāṇāṃ ca bhūmiṣṭhānāṃ ca garjatāmśarairvivyādha gātrāṇi rākṣasānāṃ mahābalaḥ

सा लोहितमहावृष्टिरभ्यवर्षन्महाबलम्कायेभ्यः प्रच्युता धारा राक्षसानां समन्ततः

sā lohitamahāvṛṣṭirabhyavarṣanmahābalamkāyebhyaḥ pracyutā dhārā rākṣasānāṃ samantataḥ

भीमबाहुबलोत्सृष्टैर्बहुधा यक्षरक्षसाम्विनिकृत्तान्यदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च

bhīmabāhubalotsṛṣṭairbahudhā yakṣarakṣasāmvinikṛttānyadṛśyanta śarīrāṇi śirāṃsi ca

प्रच्छाद्यमानं रक्षोभिः पाण्डवं प्रियदर्शनम्ददृशुः सर्वभूतानि सूर्यमभ्रगणैरिव

pracchādyamānaṃ rakṣobhiḥ pāṇḍavaṃ priyadarśanamdadṛśuḥ sarvabhūtāni sūryamabhragaṇairiva

स रश्मिभिरिवादित्यः शरैररिनिघातिभिःसर्वानार्छन्महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः

sa raśmibhirivādityaḥ śarairarinighātibhiḥsarvānārchanmahābāhurbalavānsatyavikramaḥ

अभितर्जयमानाश्च रुवन्तश्च महारवान्न मोहं भीमसेनस्य ददृशुः सर्वराक्षसाः

abhitarjayamānāśca ruvantaśca mahāravānna mohaṃ bhīmasenasya dadṛśuḥ sarvarākṣasāḥ

ते शरैः क्षतसर्वाङ्गा भीमसेनभयार्दिताःभीममार्तस्वरं चक्रुर्विप्रकीर्णमहायुधाः

te śaraiḥ kṣatasarvāṅgā bhīmasenabhayārditāḥbhīmamārtasvaraṃ cakrurviprakīrṇamahāyudhāḥ

उत्सृज्य ते गदाशूलानसिशक्तिपरश्वधान्दक्षिणां दिशमाजग्मुस्त्रासिता दृढधन्वना

utsṛjya te gadāśūlānasiśaktiparaśvadhāndakṣiṇāṃ diśamājagmustrāsitā dṛḍhadhanvanā

तत्र शूलगदापाणिर्व्यूढोरस्को महाभुजःसखा वैश्रवणस्यासीन्मणिमान्नाम राक्षसः

tatra śūlagadāpāṇirvyūḍhorasko mahābhujaḥsakhā vaiśravaṇasyāsīnmaṇimānnāma rākṣasaḥ

अदर्शयदधीकारं पौरुषं च महाबलःस तान्दृष्ट्वा परावृत्तान्स्मयमान इवाब्रवीत्

adarśayadadhīkāraṃ pauruṣaṃ ca mahābalaḥsa tāndṛṣṭvā parāvṛttānsmayamāna ivābravīt

एकेन बहवः संख्ये मानुषेण पराजिताःप्राप्य वैश्रवणावासं किं वक्ष्यथ धनेश्वरम्

ekena bahavaḥ saṃkhye mānuṣeṇa parājitāḥprāpya vaiśravaṇāvāsaṃ kiṃ vakṣyatha dhaneśvaram

एवमाभाष्य तान्सर्वान्न्यवर्तत स राक्षसःशक्तिशूलगदापाणिरभ्यधावच्च पाण्डवम्

evamābhāṣya tānsarvānnyavartata sa rākṣasaḥśaktiśūlagadāpāṇirabhyadhāvacca pāṇḍavam

तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम्वत्सदन्तैस्त्रिभिः पार्श्वे भीमसेनः समर्पयत्

tamāpatantaṃ vegena prabhinnamiva vāraṇamvatsadantaistribhiḥ pārśve bhīmasenaḥ samarpayat

मणिमानपि संक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं गदाम्प्राहिणोद्भीमसेनाय परिक्षिप्य महाबलः

maṇimānapi saṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ gadāmprāhiṇodbhīmasenāya parikṣipya mahābalaḥ

विद्युद्रूपां महाघोरामाकाशे महतीं गदाम्शरैर्बहुभिरभ्यर्छद्भीमसेनः शिलाशितैः

vidyudrūpāṃ mahāghorāmākāśe mahatīṃ gadāmśarairbahubhirabhyarchadbhīmasenaḥ śilāśitaiḥ

प्रत्यहन्यन्त ते सर्वे गदामासाद्य सायकाःन वेगं धारयामासुर्गदावेगस्य वेगिताः

pratyahanyanta te sarve gadāmāsādya sāyakāḥna vegaṃ dhārayāmāsurgadāvegasya vegitāḥ

गदायुद्धसमाचारं बुध्यमानः स वीर्यवान्व्यंसयामास तं तस्य प्रहारं भीमविक्रमः

gadāyuddhasamācāraṃ budhyamānaḥ sa vīryavānvyaṃsayāmāsa taṃ tasya prahāraṃ bhīmavikramaḥ

ततः शक्तिं महाघोरां रुक्मदण्डामयस्मयीम्तस्मिन्नेवान्तरे धीमान्प्रजहाराथ राक्षसः

tataḥ śaktiṃ mahāghorāṃ rukmadaṇḍāmayasmayīmtasminnevāntare dhīmānprajahārātha rākṣasaḥ

सा भुजं भीमनिर्ह्रादा भित्त्वा भीमस्य दक्षिणम्साग्निज्वाला महारौद्रा पपात सहसा भुवि

sā bhujaṃ bhīmanirhrādā bhittvā bhīmasya dakṣiṇamsāgnijvālā mahāraudrā papāta sahasā bhuvi

सोऽतिविद्धो महेष्वासः शक्त्यामितपराक्रमःगदां जग्राह कौरव्यो गदायुद्धविशारदः

so'tividdho maheṣvāsaḥ śaktyāmitaparākramaḥgadāṃ jagrāha kauravyo gadāyuddhaviśāradaḥ

तां प्रगृह्योन्नदन्भीमः सर्वशैक्यायसीं गदाम्तरसा सोऽभिदुद्राव मणिमन्तं महाबलम्

tāṃ pragṛhyonnadanbhīmaḥ sarvaśaikyāyasīṃ gadāmtarasā so'bhidudrāva maṇimantaṃ mahābalam

दीप्यमानं महाशूलं प्रगृह्य मणिमानपिप्राहिणोद्भीमसेनाय वेगेन महता नदन्

dīpyamānaṃ mahāśūlaṃ pragṛhya maṇimānapiprāhiṇodbhīmasenāya vegena mahatā nadan

भङ्क्त्वा शूलं गदाग्रेण गदायुद्धविशारदःअभिदुद्राव तं तूर्णं गरुत्मानिव पन्नगम्

bhaṅktvā śūlaṃ gadāgreṇa gadāyuddhaviśāradaḥabhidudrāva taṃ tūrṇaṃ garutmāniva pannagam

सोऽन्तरिक्षमभिप्लुत्य विधूय सहसा गदाम्प्रचिक्षेप महाबाहुर्विनद्य रणमूर्धनि

so'ntarikṣamabhiplutya vidhūya sahasā gadāmpracikṣepa mahābāhurvinadya raṇamūrdhani

सेन्द्राशनिरिवेन्द्रेण विसृष्टा वातरंहसाहत्वा रक्षः क्षितिं प्राप्य कृत्येव निपपात ह

sendrāśanirivendreṇa visṛṣṭā vātaraṃhasāhatvā rakṣaḥ kṣitiṃ prāpya kṛtyeva nipapāta ha

तं राक्षसं भीमबलं भीमसेनेन पातितम्ददृशुः सर्वभूतानि सिंहेनेव गवां पतिम्

taṃ rākṣasaṃ bhīmabalaṃ bhīmasenena pātitamdadṛśuḥ sarvabhūtāni siṃheneva gavāṃ patim

तं प्रेक्ष्य निहतं भूमौ हतशेषा निशाचराःभीममार्तस्वरं कृत्वा जग्मुः प्राचीं दिशं प्रति

taṃ prekṣya nihataṃ bhūmau hataśeṣā niśācarāḥbhīmamārtasvaraṃ kṛtvā jagmuḥ prācīṃ diśaṃ prati