Parva.Adhyaya 3.158

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

श्रुत्वा बहुविधैः शब्दैर्नाद्यमाना गिरेर्गुहाःअजातशत्रुः कौन्तेयो माद्रीपुत्रावुभावपि

śrutvā bahuvidhaiḥ śabdairnādyamānā girerguhāḥajātaśatruḥ kaunteyo mādrīputrāvubhāvapi

धौम्यः कृष्णा च विप्राश्च सर्वे च सुहृदस्तथाभीमसेनमपश्यन्तः सर्वे विमनसोऽभवन्

dhaumyaḥ kṛṣṇā ca viprāśca sarve ca suhṛdastathābhīmasenamapaśyantaḥ sarve vimanaso'bhavan

द्रौपदीमार्ष्टिषेणाय प्रदाय तु महारथाःसहिताः सायुधाः शूराः शैलमारुरुहुस्तदा

draupadīmārṣṭiṣeṇāya pradāya tu mahārathāḥsahitāḥ sāyudhāḥ śūrāḥ śailamāruruhustadā

ततः संप्राप्य शैलाग्रं वीक्षमाणा महारथाःददृशुस्ते महेष्वासा भीमसेनमरिंदमम्

tataḥ saṃprāpya śailāgraṃ vīkṣamāṇā mahārathāḥdadṛśuste maheṣvāsā bhīmasenamariṃdamam

स्फुरतश्च महाकायान्गतसत्त्वांश्च राक्षसान्महाबलान्महाघोरान्भीमसेनेन पातितान्

sphurataśca mahākāyāngatasattvāṃśca rākṣasānmahābalānmahāghorānbhīmasenena pātitān

शुशुभे स महाबाहुर्गदाखड्गधनुर्धरःनिहत्य समरे सर्वान्दानवान्मघवानिव

śuśubhe sa mahābāhurgadākhaḍgadhanurdharaḥnihatya samare sarvāndānavānmaghavāniva

ततस्ते समतिक्रम्य परिष्वज्य वृकोदरम्तत्रोपविविशुः पार्थाः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम्

tataste samatikramya pariṣvajya vṛkodaramtatropaviviśuḥ pārthāḥ prāptā gatimanuttamām

तैश्चतुर्भिर्महेष्वासैर्गिरिशृङ्गमशोभतलोकपालैर्महाभागैर्दिवं देववरैरिव

taiścaturbhirmaheṣvāsairgiriśṛṅgamaśobhatalokapālairmahābhāgairdivaṃ devavarairiva

कुबेरसदनं दृष्ट्वा राक्षसांश्च निपातितान्भ्राता भ्रातरमासीनमभ्यभाषत पाण्डवम्

kuberasadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasāṃśca nipātitānbhrātā bhrātaramāsīnamabhyabhāṣata pāṇḍavam

साहसाद्यदि वा मोहाद्भीम पापमिदं कृतम्नैतत्ते सदृशं वीर मुनेरिव मृषावचः

sāhasādyadi vā mohādbhīma pāpamidaṃ kṛtamnaitatte sadṛśaṃ vīra muneriva mṛṣāvacaḥ

राजद्विष्टं न कर्तव्यमिति धर्मविदो विदुःत्रिदशानामिदं द्विष्टं भीमसेन त्वया कृतम्

rājadviṣṭaṃ na kartavyamiti dharmavido viduḥtridaśānāmidaṃ dviṣṭaṃ bhīmasena tvayā kṛtam

अर्थधर्मावनादृत्य यः पापे कुरुते मनःकर्मणां पार्थ पापानां स फलं विन्दते ध्रुवम्पुनरेवं न कर्तव्यं मम चेदिच्छसि प्रियम्

arthadharmāvanādṛtya yaḥ pāpe kurute manaḥkarmaṇāṃ pārtha pāpānāṃ sa phalaṃ vindate dhruvampunarevaṃ na kartavyaṃ mama cedicchasi priyam

एवमुक्त्वा स धर्मात्मा भ्राता भ्रातरमच्युतम्अर्थतत्त्वविभागज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःविरराम महातेजास्तमेवार्थं विचिन्तयन्

evamuktvā sa dharmātmā bhrātā bhrātaramacyutamarthatattvavibhāgajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥvirarāma mahātejāstamevārthaṃ vicintayan

ततस्तु हतशिष्टा ये भीमसेनेन राक्षसाःसहिताः प्रत्यपद्यन्त कुबेरसदनं प्रति

tatastu hataśiṣṭā ye bhīmasenena rākṣasāḥsahitāḥ pratyapadyanta kuberasadanaṃ prati

ते जवेन महावेगाः प्राप्य वैश्रवणालयम्भीममार्तस्वरं चक्रुर्भीमसेनभयार्दिताः

te javena mahāvegāḥ prāpya vaiśravaṇālayambhīmamārtasvaraṃ cakrurbhīmasenabhayārditāḥ

न्यस्तशस्त्रायुधाः श्रान्ताः शोणिताक्तपरिच्छदाःप्रकीर्णमूर्धजा राजन्यक्षाधिपतिमब्रुवन्

nyastaśastrāyudhāḥ śrāntāḥ śoṇitāktaparicchadāḥprakīrṇamūrdhajā rājanyakṣādhipatimabruvan

गदापरिघनिस्त्रिंशतोमरप्रासयोधिनःराक्षसा निहताः सर्वे तव देव पुरःसराः

gadāparighanistriṃśatomaraprāsayodhinaḥrākṣasā nihatāḥ sarve tava deva puraḥsarāḥ

प्रमृद्य तरसा शैलं मानुषेण धनेश्वरएकेन सहिताः संख्ये हताः क्रोधवशा गणाः

pramṛdya tarasā śailaṃ mānuṣeṇa dhaneśvaraekena sahitāḥ saṃkhye hatāḥ krodhavaśā gaṇāḥ

प्रवरा रक्षसेन्द्राणां यक्षाणां च धनाधिपशेरते निहता देव गतसत्त्वाः परासवः

pravarā rakṣasendrāṇāṃ yakṣāṇāṃ ca dhanādhipaśerate nihatā deva gatasattvāḥ parāsavaḥ

लब्धः शैलो वयं मुक्ता मणिमांस्ते सखा हतःमानुषेण कृतं कर्म विधत्स्व यदनन्तरम्

labdhaḥ śailo vayaṃ muktā maṇimāṃste sakhā hataḥmānuṣeṇa kṛtaṃ karma vidhatsva yadanantaram

स तच्छ्रुत्वा तु संक्रुद्धः सर्वयक्षगणाधिपःकोपसंरक्तनयनः कथमित्यब्रवीद्वचः

sa tacchrutvā tu saṃkruddhaḥ sarvayakṣagaṇādhipaḥkopasaṃraktanayanaḥ kathamityabravīdvacaḥ

द्वितीयमपराध्यन्तं भीमं श्रुत्वा धनेश्वरःचुक्रोध यक्षाधिपतिर्युज्यतामिति चाब्रवीत्

dvitīyamaparādhyantaṃ bhīmaṃ śrutvā dhaneśvaraḥcukrodha yakṣādhipatiryujyatāmiti cābravīt

अथाभ्रघनसंकाशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम्हयैः संयोजयामासुर्गान्धर्वैरुत्तमं रथम्

athābhraghanasaṃkāśaṃ girikūṭamivocchritamhayaiḥ saṃyojayāmāsurgāndharvairuttamaṃ ratham

तस्य सर्वगुणोपेता विमलाक्षा हयोत्तमाःतेजोबलजवोपेता नानारत्नविभूषिताः

tasya sarvaguṇopetā vimalākṣā hayottamāḥtejobalajavopetā nānāratnavibhūṣitāḥ

शोभमाना रथे युक्तास्तरिष्यन्त इवाशुगाःहर्षयामासुरन्योन्यमिङ्गितैर्विजयावहैः

śobhamānā rathe yuktāstariṣyanta ivāśugāḥharṣayāmāsuranyonyamiṅgitairvijayāvahaiḥ

स तमास्थाय भगवान्राजराजो महारथम्प्रययौ देवगन्धर्वैः स्तूयमानो महाद्युतिः

sa tamāsthāya bhagavānrājarājo mahārathamprayayau devagandharvaiḥ stūyamāno mahādyutiḥ

तं प्रयान्तं महात्मानं सर्वयक्षधनाधिपम्रक्ताक्षा हेमसंकाशा महाकाया महाबलाः

taṃ prayāntaṃ mahātmānaṃ sarvayakṣadhanādhipamraktākṣā hemasaṃkāśā mahākāyā mahābalāḥ

सायुधा बद्धनिस्त्रिंशा यक्षा दशशतायुताःजवेन महता वीराः परिवार्योपतस्थिरे

sāyudhā baddhanistriṃśā yakṣā daśaśatāyutāḥjavena mahatā vīrāḥ parivāryopatasthire

तं महान्तमुपायान्तं धनेश्वरमुपान्तिकेददृशुर्हृष्टरोमाणः पाण्डवाः प्रियदर्शनम्

taṃ mahāntamupāyāntaṃ dhaneśvaramupāntikedadṛśurhṛṣṭaromāṇaḥ pāṇḍavāḥ priyadarśanam

कुबेरस्तु महासत्त्वान्पाण्डोः पुत्रान्महारथान्आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशान्दृष्ट्वा प्रीतोऽभवत्तदा

kuberastu mahāsattvānpāṇḍoḥ putrānmahārathānāttakārmukanistriṃśāndṛṣṭvā prīto'bhavattadā

ते पक्षिण इवोत्पत्य गिरेः शृङ्गं महाजवाःतस्थुस्तेषां समभ्याशे धनेश्वरपुरःसराः

te pakṣiṇa ivotpatya gireḥ śṛṅgaṃ mahājavāḥtasthusteṣāṃ samabhyāśe dhaneśvarapuraḥsarāḥ

ततस्तं हृष्टमनसं पाण्डवान्प्रति भारतसमीक्ष्य यक्षगन्धर्वा निर्विकारा व्यवस्थिताः

tatastaṃ hṛṣṭamanasaṃ pāṇḍavānprati bhāratasamīkṣya yakṣagandharvā nirvikārā vyavasthitāḥ

पाण्डवाश्च महात्मानः प्रणम्य धनदं प्रभुम्नकुलः सहदेवश्च धर्मपुत्रश्च धर्मवित्

pāṇḍavāśca mahātmānaḥ praṇamya dhanadaṃ prabhumnakulaḥ sahadevaśca dharmaputraśca dharmavit

अपराद्धमिवात्मानं मन्यमाना महारथाःतस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे परिवार्य धनेश्वरम्

aparāddhamivātmānaṃ manyamānā mahārathāḥtasthuḥ prāñjalayaḥ sarve parivārya dhaneśvaram

शय्यासनवरं श्रीमत्पुष्पकं विश्वकर्मणाविहितं चित्रपर्यन्तमातिष्ठत धनाधिपः

śayyāsanavaraṃ śrīmatpuṣpakaṃ viśvakarmaṇāvihitaṃ citraparyantamātiṣṭhata dhanādhipaḥ

तमासीनं महाकायाः शङ्कुकर्णा महाजवाःउपोपविविशुर्यक्षा राक्षसाश्च सहस्रशः

tamāsīnaṃ mahākāyāḥ śaṅkukarṇā mahājavāḥupopaviviśuryakṣā rākṣasāśca sahasraśaḥ

शतशश्चापि गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाःपरिवार्योपतिष्ठन्त यथा देवाः शतक्रतुम्

śataśaścāpi gandharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥparivāryopatiṣṭhanta yathā devāḥ śatakratum

काञ्चनीं शिरसा बिभ्रद्भीमसेनः स्रजं शुभाम्बाणखड्गधनुष्पाणिरुदैक्षत धनाधिपम्

kāñcanīṃ śirasā bibhradbhīmasenaḥ srajaṃ śubhāmbāṇakhaḍgadhanuṣpāṇirudaikṣata dhanādhipam

न भीर्भीमस्य न ग्लानिर्विक्षतस्यापि राक्षसैःआसीत्तस्यामवस्थायां कुबेरमपि पश्यतः

na bhīrbhīmasya na glānirvikṣatasyāpi rākṣasaiḥāsīttasyāmavasthāyāṃ kuberamapi paśyataḥ

आददानं शितान्बाणान्योद्धुकाममवस्थितम्दृष्ट्वा भीमं धर्मसुतमब्रवीन्नरवाहनः

ādadānaṃ śitānbāṇānyoddhukāmamavasthitamdṛṣṭvā bhīmaṃ dharmasutamabravīnnaravāhanaḥ

विदुस्त्वां सर्वभूतानि पार्थ भूतहिते रतम्निर्भयश्चापि शैलाग्रे वस त्वं सह बन्धुभिः

vidustvāṃ sarvabhūtāni pārtha bhūtahite ratamnirbhayaścāpi śailāgre vasa tvaṃ saha bandhubhiḥ

न च मन्युस्त्वया कार्यो भीमसेनस्य पाण्डवकालेनैते हताः पूर्वं निमित्तमनुजस्तव

na ca manyustvayā kāryo bhīmasenasya pāṇḍavakālenaite hatāḥ pūrvaṃ nimittamanujastava

व्रीडा चात्र न कर्तव्या साहसं यदिदं कृतम्दृष्टश्चापि सुरैः पूर्वं विनाशो यक्षरक्षसाम्

vrīḍā cātra na kartavyā sāhasaṃ yadidaṃ kṛtamdṛṣṭaścāpi suraiḥ pūrvaṃ vināśo yakṣarakṣasām

न भीमसेने कोपो मे प्रीतोऽस्मि भरतर्षभकर्मणानेन भीमस्य मम तुष्टिरभूत्पुरा

na bhīmasene kopo me prīto'smi bharatarṣabhakarmaṇānena bhīmasya mama tuṣṭirabhūtpurā

एवमुक्त्वा तु राजानं भीमसेनमभाषतनैतन्मनसि मे तात वर्तते कुरुसत्तमयदिदं साहसं भीम कृष्णार्थे कृतवानसि

evamuktvā tu rājānaṃ bhīmasenamabhāṣatanaitanmanasi me tāta vartate kurusattamayadidaṃ sāhasaṃ bhīma kṛṣṇārthe kṛtavānasi

मामनादृत्य देवांश्च विनाशं यक्षरक्षसाम्स्वबाहुबलमाश्रित्य तेनाहं प्रीतिमांस्त्वयिशापादस्मि विनिर्मुक्तो घोरादद्य वृकोदर

māmanādṛtya devāṃśca vināśaṃ yakṣarakṣasāmsvabāhubalamāśritya tenāhaṃ prītimāṃstvayiśāpādasmi vinirmukto ghorādadya vṛkodara

अहं पूर्वमगस्त्येन क्रुद्धेन परमर्षिणाशप्तोऽपराधे कस्मिंश्चित्तस्यैषा निष्कृतिः कृता

ahaṃ pūrvamagastyena kruddhena paramarṣiṇāśapto'parādhe kasmiṃścittasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtā

दृष्टो हि मम संक्लेशः पुरा पाण्डवनन्दनन तवात्रापराधोऽस्ति कथंचिदपि शत्रुहन्

dṛṣṭo hi mama saṃkleśaḥ purā pāṇḍavanandanana tavātrāparādho'sti kathaṃcidapi śatruhan

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथं शप्तोऽसि भगवन्नगस्त्येन महात्मनाश्रोतुमिच्छाम्यहं देव तवैतच्छापकारणम्

kathaṃ śapto'si bhagavannagastyena mahātmanāśrotumicchāmyahaṃ deva tavaitacchāpakāraṇam

इदं चाश्चर्यभूतं मे यत्क्रोधात्तस्य धीमतःतदैव त्वं न निर्दग्धः सबलः सपदानुगः

idaṃ cāścaryabhūtaṃ me yatkrodhāttasya dhīmataḥtadaiva tvaṃ na nirdagdhaḥ sabalaḥ sapadānugaḥ

वैश्रवण उवाच · vaiśravaṇa uvāca

देवतानामभून्मन्त्रः कुशवत्यां नरेश्वरवृतस्तत्राहमगमं महापद्मशतैस्त्रिभिःयक्षाणां घोररूपाणां विविधायुधधारिणाम्

devatānāmabhūnmantraḥ kuśavatyāṃ nareśvaravṛtastatrāhamagamaṃ mahāpadmaśataistribhiḥyakṣāṇāṃ ghorarūpāṇāṃ vividhāyudhadhāriṇām

अध्वन्यहमथापश्यमगस्त्यमृषिसत्तमम्उग्रं तपस्तपस्यन्तं यमुनातीरमाश्रितम्नानापक्षिगणाकीर्णं पुष्पितद्रुमशोभितम्

adhvanyahamathāpaśyamagastyamṛṣisattamamugraṃ tapastapasyantaṃ yamunātīramāśritamnānāpakṣigaṇākīrṇaṃ puṣpitadrumaśobhitam

तमूर्ध्वबाहुं दृष्ट्वा तु सूर्यस्याभिमुखं स्थितम्तेजोराशिं दीप्यमानं हुताशनमिवैधितम्

tamūrdhvabāhuṃ dṛṣṭvā tu sūryasyābhimukhaṃ sthitamtejorāśiṃ dīpyamānaṃ hutāśanamivaidhitam

राक्षसाधिपतिः श्रीमान्मणिमान्नाम मे सखामौर्ख्यादज्ञानभावाच्च दर्पान्मोहाच्च भारतन्यष्ठीवदाकाशगतो महर्षेस्तस्य मूर्धनि

rākṣasādhipatiḥ śrīmānmaṇimānnāma me sakhāmaurkhyādajñānabhāvācca darpānmohācca bhāratanyaṣṭhīvadākāśagato maharṣestasya mūrdhani

स कोपान्मामुवाचेदं दिशः सर्वा दहन्निवमामवज्ञाय दुष्टात्मा यस्मादेष सखा तव

sa kopānmāmuvācedaṃ diśaḥ sarvā dahannivamāmavajñāya duṣṭātmā yasmādeṣa sakhā tava

धर्षणां कृतवानेतां पश्यतस्ते धनेश्वरतस्मात्सहैभिः सैन्यैस्ते वधं प्राप्स्यति मानुषात्

dharṣaṇāṃ kṛtavānetāṃ paśyataste dhaneśvaratasmātsahaibhiḥ sainyaiste vadhaṃ prāpsyati mānuṣāt

त्वं चाप्येभिर्हतैः सैन्यैः क्लेशं प्राप्स्यसि दुर्मतेतमेव मानुषं दृष्ट्वा किल्बिषाद्विप्रमोक्ष्यसे

tvaṃ cāpyebhirhataiḥ sainyaiḥ kleśaṃ prāpsyasi durmatetameva mānuṣaṃ dṛṣṭvā kilbiṣādvipramokṣyase

सैन्यानां तु तवैतेषां पुत्रपौत्रबलान्वितम्न शापं प्राप्स्यते घोरं गच्छ तेऽऽज्ञां करिष्यति

sainyānāṃ tu tavaiteṣāṃ putrapautrabalānvitamna śāpaṃ prāpsyate ghoraṃ gaccha te''jñāṃ kariṣyati

एष शापो मया प्राप्तः प्राक्तस्मादृषिसत्तमात्स भीमेन महाराज भ्रात्रा तव विमोक्षितः

eṣa śāpo mayā prāptaḥ prāktasmādṛṣisattamātsa bhīmena mahārāja bhrātrā tava vimokṣitaḥ