Parva.Adhyaya 3.199

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

स तु विप्रमथोवाच धर्मव्याधो युधिष्ठिरयदहं ह्याचरे कर्म घोरमेतदसंशयम्

sa tu vipramathovāca dharmavyādho yudhiṣṭhirayadahaṃ hyācare karma ghorametadasaṃśayam

विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्दुस्तरं हि पुराकृतम्पुराकृतस्य पापस्य कर्मदोषो भवत्ययम्दोषस्यैतस्य वै ब्रह्मन्विघाते यत्नवानहम्

vidhistu balavānbrahmandustaraṃ hi purākṛtampurākṛtasya pāpasya karmadoṣo bhavatyayamdoṣasyaitasya vai brahmanvighāte yatnavānaham

विधिना विहिते पूर्वं निमित्तं घातको भवेत्निमित्तभूता हि वयं कर्मणोऽस्य द्विजोत्तम

vidhinā vihite pūrvaṃ nimittaṃ ghātako bhavetnimittabhūtā hi vayaṃ karmaṇo'sya dvijottama

येषां हतानां मांसानि विक्रीणामो वयं द्विजतेषामपि भवेद्धर्म उपभोगेन भक्षणात्देवतातिथिभृत्यानां पितॄणां प्रतिपूजनात्

yeṣāṃ hatānāṃ māṃsāni vikrīṇāmo vayaṃ dvijateṣāmapi bhaveddharma upabhogena bhakṣaṇātdevatātithibhṛtyānāṃ pitṝṇāṃ pratipūjanāt

ओषध्यो वीरुधश्चापि पशवो मृगपक्षिणःअन्नाद्यभूता लोकस्य इत्यपि श्रूयते श्रुतिः

oṣadhyo vīrudhaścāpi paśavo mṛgapakṣiṇaḥannādyabhūtā lokasya ityapi śrūyate śrutiḥ

आत्ममांसप्रदानेन शिबिरौशीनरो नृपःस्वर्गं सुदुर्लभं प्राप्तः क्षमावान्द्विजसत्तम

ātmamāṃsapradānena śibirauśīnaro nṛpaḥsvargaṃ sudurlabhaṃ prāptaḥ kṣamāvāndvijasattama

राज्ञो महानसे पूर्वं रन्तिदेवस्य वै द्विजद्वे सहस्रे तु वध्येते पशूनामन्वहं तदा

rājño mahānase pūrvaṃ rantidevasya vai dvijadve sahasre tu vadhyete paśūnāmanvahaṃ tadā

समांसं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशःअतुला कीर्तिरभवन्नृपस्य द्विजसत्तमचातुर्मास्येषु पशवो वध्यन्त इति नित्यशः

samāṃsaṃ dadato hyannaṃ rantidevasya nityaśaḥatulā kīrtirabhavannṛpasya dvijasattamacāturmāsyeṣu paśavo vadhyanta iti nityaśaḥ

अग्नयो मांसकामाश्च इत्यपि श्रूयते श्रुतिःयज्ञेषु पशवो ब्रह्मन्वध्यन्ते सततं द्विजैःसंस्कृताः किल मन्त्रैश्च तेऽपि स्वर्गमवाप्नुवन्

agnayo māṃsakāmāśca ityapi śrūyate śrutiḥyajñeṣu paśavo brahmanvadhyante satataṃ dvijaiḥsaṃskṛtāḥ kila mantraiśca te'pi svargamavāpnuvan

यदि नैवाग्नयो ब्रह्मन्मांसकामाभवन्पुराभक्ष्यं नैव भवेन्मांसं कस्यचिद्द्विजसत्तम

yadi naivāgnayo brahmanmāṃsakāmābhavanpurābhakṣyaṃ naiva bhavenmāṃsaṃ kasyaciddvijasattama

अत्रापि विधिरुक्तश्च मुनिभिर्मांसभक्षणेदेवतानां पितॄणां च भुङ्क्ते दत्त्वा तु यः सदायथाविधि यथाश्रद्धं न स दुष्यति भक्षणात्

atrāpi vidhiruktaśca munibhirmāṃsabhakṣaṇedevatānāṃ pitṝṇāṃ ca bhuṅkte dattvā tu yaḥ sadāyathāvidhi yathāśraddhaṃ na sa duṣyati bhakṣaṇāt

अमांसाशी भवत्येवमित्यपि श्रूयते श्रुतिःभार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः

amāṃsāśī bhavatyevamityapi śrūyate śrutiḥbhāryāṃ gacchanbrahmacārī ṛtau bhavati brāhmaṇaḥ

सत्यानृते विनिश्चित्य अत्रापि विधिरुच्यतेसौदासेन पुरा राज्ञा मानुषा भक्षिता द्विजशापाभिभूतेन भृशमत्र किं प्रतिभाति ते

satyānṛte viniścitya atrāpi vidhirucyatesaudāsena purā rājñā mānuṣā bhakṣitā dvijaśāpābhibhūtena bhṛśamatra kiṃ pratibhāti te

स्वधर्म इति कृत्वा तु न त्यजामि द्विजोत्तमपुराकृतमिति ज्ञात्वा जीवाम्येतेन कर्मणा

svadharma iti kṛtvā tu na tyajāmi dvijottamapurākṛtamiti jñātvā jīvāmyetena karmaṇā

स्वकर्म त्यजतो ब्रह्मन्नधर्म इह दृश्यतेस्वकर्मनिरतो यस्तु स धर्म इति निश्चयः

svakarma tyajato brahmannadharma iha dṛśyatesvakarmanirato yastu sa dharma iti niścayaḥ

पूर्वं हि विहितं कर्म देहिनं न विमुञ्चतिधात्रा विधिरयं दृष्टो बहुधा कर्मनिर्णये

pūrvaṃ hi vihitaṃ karma dehinaṃ na vimuñcatidhātrā vidhirayaṃ dṛṣṭo bahudhā karmanirṇaye

द्रष्टव्यं तु भवेत्प्राज्ञ क्रूरे कर्मणि वर्तताकथं कर्म शुभं कुर्यां कथं मुच्ये पराभवात्कर्मणस्तस्य घोरस्य बहुधा निर्णयो भवेत्

draṣṭavyaṃ tu bhavetprājña krūre karmaṇi vartatākathaṃ karma śubhaṃ kuryāṃ kathaṃ mucye parābhavātkarmaṇastasya ghorasya bahudhā nirṇayo bhavet

दाने च सत्यवाक्ये च गुरुशुश्रूषणे तथाद्विजातिपूजने चाहं धर्मे च निरतः सदाअतिवादातिमानाभ्यां निवृत्तोऽस्मि द्विजोत्तम

dāne ca satyavākye ca guruśuśrūṣaṇe tathādvijātipūjane cāhaṃ dharme ca nirataḥ sadāativādātimānābhyāṃ nivṛtto'smi dvijottama

कृषिं साध्विति मन्यन्ते तत्र हिंसा परा स्मृताकर्षन्तो लाङ्गलैः पुंसो घ्नन्ति भूमिशयान्बहून्जीवानन्यांश्च बहुशस्तत्र किं प्रतिभाति ते

kṛṣiṃ sādhviti manyante tatra hiṃsā parā smṛtākarṣanto lāṅgalaiḥ puṃso ghnanti bhūmiśayānbahūnjīvānanyāṃśca bahuśastatra kiṃ pratibhāti te

धान्यबीजानि यान्याहुर्व्रीह्यादीनि द्विजोत्तमसर्वाण्येतानि जीवानि तत्र किं प्रतिभाति ते

dhānyabījāni yānyāhurvrīhyādīni dvijottamasarvāṇyetāni jīvāni tatra kiṃ pratibhāti te

अध्याक्रम्य पशूंश्चापि घ्नन्ति वै भक्षयन्ति चवृक्षानथौषधीश्चैव छिन्दन्ति पुरुषा द्विज

adhyākramya paśūṃścāpi ghnanti vai bhakṣayanti cavṛkṣānathauṣadhīścaiva chindanti puruṣā dvija

जीवा हि बहवो ब्रह्मन्वृक्षेषु च फलेषु चउदके बहवश्चापि तत्र किं प्रतिभाति ते

jīvā hi bahavo brahmanvṛkṣeṣu ca phaleṣu caudake bahavaścāpi tatra kiṃ pratibhāti te

सर्वं व्याप्तमिदं ब्रह्मन्प्राणिभिः प्राणिजीवनैःमत्स्या ग्रसन्ते मत्स्यांश्च तत्र किं प्रतिभाति ते

sarvaṃ vyāptamidaṃ brahmanprāṇibhiḥ prāṇijīvanaiḥmatsyā grasante matsyāṃśca tatra kiṃ pratibhāti te

सत्त्वैः सत्त्वानि जीवन्ति बहुधा द्विजसत्तमप्राणिनोऽन्योन्यभक्षाश्च तत्र किं प्रतिभाति ते

sattvaiḥ sattvāni jīvanti bahudhā dvijasattamaprāṇino'nyonyabhakṣāśca tatra kiṃ pratibhāti te

चङ्क्रम्यमाणा जीवांश्च धरणीसंश्रितान्बहून्पद्भ्यां घ्नन्ति नरा विप्र तत्र किं प्रतिभाति ते

caṅkramyamāṇā jīvāṃśca dharaṇīsaṃśritānbahūnpadbhyāṃ ghnanti narā vipra tatra kiṃ pratibhāti te

उपविष्टाः शयानाश्च घ्नन्ति जीवाननेकशःज्ञानविज्ञानवन्तश्च तत्र किं प्रतिभाति ते

upaviṣṭāḥ śayānāśca ghnanti jīvānanekaśaḥjñānavijñānavantaśca tatra kiṃ pratibhāti te

जीवैर्ग्रस्तमिदं सर्वमाकाशं पृथिवी तथाअविज्ञानाच्च हिंसन्ति तत्र किं प्रतिभाति ते

jīvairgrastamidaṃ sarvamākāśaṃ pṛthivī tathāavijñānācca hiṃsanti tatra kiṃ pratibhāti te

अहिंसेति यदुक्तं हि पुरुषैर्विस्मितैः पुराके न हिंसन्ति जीवान्वै लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तमबहु संचिन्त्य इह वै नास्ति कश्चिदहिंसकः

ahiṃseti yaduktaṃ hi puruṣairvismitaiḥ purāke na hiṃsanti jīvānvai loke'smindvijasattamabahu saṃcintya iha vai nāsti kaścidahiṃsakaḥ

अहिंसायां तु निरता यतयो द्विजसत्तमकुर्वन्त्येव हि हिंसां ते यत्नादल्पतरा भवेत्

ahiṃsāyāṃ tu niratā yatayo dvijasattamakurvantyeva hi hiṃsāṃ te yatnādalpatarā bhavet

आलक्ष्याश्चैव पुरुषाः कुले जाता महागुणाःमहाघोराणि कर्माणि कृत्वा लज्जन्ति वै न च

ālakṣyāścaiva puruṣāḥ kule jātā mahāguṇāḥmahāghorāṇi karmāṇi kṛtvā lajjanti vai na ca

सुहृदः सुहृदोऽन्यांश्च दुर्हृदश्चापि दुर्हृदःसम्यक्प्रवृत्तान्पुरुषान्न सम्यगनुपश्यतः

suhṛdaḥ suhṛdo'nyāṃśca durhṛdaścāpi durhṛdaḥsamyakpravṛttānpuruṣānna samyaganupaśyataḥ

समृद्धैश्च न नन्दन्ति बान्धवा बान्धवैरपिगुरूंश्चैव विनिन्दन्ति मूढाः पण्डितमानिनः

samṛddhaiśca na nandanti bāndhavā bāndhavairapigurūṃścaiva vinindanti mūḍhāḥ paṇḍitamāninaḥ

बहु लोके विपर्यस्तं दृश्यते द्विजसत्तमधर्मयुक्तमधर्मं च तत्र किं प्रतिभाति ते

bahu loke viparyastaṃ dṛśyate dvijasattamadharmayuktamadharmaṃ ca tatra kiṃ pratibhāti te

वक्तुं बहुविधं शक्यं धर्माधर्मेषु कर्मसुस्वकर्मनिरतो यो हि स यशः प्राप्नुयान्महत्

vaktuṃ bahuvidhaṃ śakyaṃ dharmādharmeṣu karmasusvakarmanirato yo hi sa yaśaḥ prāpnuyānmahat