Parva.Adhyaya 3.225

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

एवं वने वर्तमाना नराग्र्याः; शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गाःसरस्तदासाद्य वनं च पुण्यं; ततः परं किमकुर्वन्त पार्थाः

evaṃ vane vartamānā narāgryāḥ; śītoṣṇavātātapakarśitāṅgāḥsarastadāsādya vanaṃ ca puṇyaṃ; tataḥ paraṃ kimakurvanta pārthāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा; जनं समुत्सृज्य विधाय चैषाम्वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्च; नदीप्रदेशांश्च तदा विचेरुः

sarastadāsādya tu pāṇḍuputrā; janaṃ samutsṛjya vidhāya caiṣāmvanāni ramyāṇyatha parvatāṃśca; nadīpradeśāṃśca tadā viceruḥ

तथा वने तान्वसतः प्रवीरा;न्स्वाध्यायवन्तश्च तपोधनाश्चअभ्याययुर्वेदविदः पुराणा;स्तान्पूजयामासुरथो नराग्र्याः

tathā vane tānvasataḥ pravīrā;nsvādhyāyavantaśca tapodhanāścaabhyāyayurvedavidaḥ purāṇā;stānpūjayāmāsuratho narāgryāḥ

ततः कदाचित्कुशलः कथासु; विप्रोऽभ्यगच्छद्भुवि कौरवेयान्स तैः समेत्याथ यदृच्छयैव; वैचित्रवीर्यं नृपमभ्यगच्छत्

tataḥ kadācitkuśalaḥ kathāsu; vipro'bhyagacchadbhuvi kauraveyānsa taiḥ sametyātha yadṛcchayaiva; vaicitravīryaṃ nṛpamabhyagacchat

अथोपविष्टः प्रतिसत्कृतश्च; वृद्धेन राज्ञा कुरुसत्तमेनप्रचोदितः सन्कथयां बभूव; धर्मानिलेन्द्रप्रभवान्यमौ च

athopaviṣṭaḥ pratisatkṛtaśca; vṛddhena rājñā kurusattamenapracoditaḥ sankathayāṃ babhūva; dharmānilendraprabhavānyamau ca

कृशांश्च वातातपकर्शिताङ्गा;न्दुःखस्य चोग्रस्य मुखे प्रपन्नान्तां चाप्यनाथामिव वीरनाथां; कृष्णां परिक्लेशगुणेन युक्ताम्

kṛśāṃśca vātātapakarśitāṅgā;nduḥkhasya cograsya mukhe prapannāntāṃ cāpyanāthāmiva vīranāthāṃ; kṛṣṇāṃ parikleśaguṇena yuktām

ततः कथां तस्य निशम्य राजा; वैचित्रवीर्यः कृपयाभितप्तःवने स्थितान्पार्थिवपुत्रपौत्रा;ञ्श्रुत्वा तदा दुःखनदीं प्रपन्नान्

tataḥ kathāṃ tasya niśamya rājā; vaicitravīryaḥ kṛpayābhitaptaḥvane sthitānpārthivaputrapautrā;ñśrutvā tadā duḥkhanadīṃ prapannān

प्रोवाच दैन्याभिहतान्तरात्मा; निःश्वासबाष्पोपहतः स पार्थान्वाचं कथंचित्स्थिरतामुपेत्य; तत्सर्वमात्मप्रभवं विचिन्त्य

provāca dainyābhihatāntarātmā; niḥśvāsabāṣpopahataḥ sa pārthānvācaṃ kathaṃcitsthiratāmupetya; tatsarvamātmaprabhavaṃ vicintya

कथं नु सत्यः शुचिरार्यवृत्तो; ज्येष्ठः सुतानां मम धर्मराजःअजातशत्रुः पृथिवीतलस्थः; शेते पुरा राङ्कवकूटशायी

kathaṃ nu satyaḥ śucirāryavṛtto; jyeṣṭhaḥ sutānāṃ mama dharmarājaḥajātaśatruḥ pṛthivītalasthaḥ; śete purā rāṅkavakūṭaśāyī

प्रबोध्यते मागधसूतपूगै;र्नित्यं स्तुवद्भिः स्वयमिन्द्रकल्पःपतत्रिसंघैः स जघन्यरात्रे; प्रबोध्यते नूनमिडातलस्थः

prabodhyate māgadhasūtapūgai;rnityaṃ stuvadbhiḥ svayamindrakalpaḥpatatrisaṃghaiḥ sa jaghanyarātre; prabodhyate nūnamiḍātalasthaḥ

कथं नु वातातपकर्शिताङ्गो; वृकोदरः कोपपरिप्लुताङ्गःशेते पृथिव्यामतथोचिताङ्गः; कृष्णासमक्षं वसुधातलस्थः

kathaṃ nu vātātapakarśitāṅgo; vṛkodaraḥ kopapariplutāṅgaḥśete pṛthivyāmatathocitāṅgaḥ; kṛṣṇāsamakṣaṃ vasudhātalasthaḥ

तथार्जुनः सुकुमारो मनस्वी; वशे स्थितो धर्मसुतस्य राज्ञःविदूयमानैरिव सर्वगात्रै;र्ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात्

tathārjunaḥ sukumāro manasvī; vaśe sthito dharmasutasya rājñaḥvidūyamānairiva sarvagātrai;rdhruvaṃ na śete vasatīramarṣāt

यमौ च कृष्णां च युधिष्ठिरं च; भीमं च दृष्ट्वा सुखविप्रयुक्तान्विनिःश्वसन्सर्प इवोग्रतेजा; ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात्

yamau ca kṛṣṇāṃ ca yudhiṣṭhiraṃ ca; bhīmaṃ ca dṛṣṭvā sukhaviprayuktānviniḥśvasansarpa ivogratejā; dhruvaṃ na śete vasatīramarṣāt

तथा यमौ चाप्यसुखौ सुखार्हौ; समृद्धरूपावमरौ दिवीवप्रजागरस्थौ ध्रुवमप्रशान्तौ; धर्मेण सत्येन च वार्यमाणौ

tathā yamau cāpyasukhau sukhārhau; samṛddharūpāvamarau divīvaprajāgarasthau dhruvamapraśāntau; dharmeṇa satyena ca vāryamāṇau

समीरणेनापि समो बलेन; समीरणस्यैव सुतो बलीयान्स धर्मपाशेन सितोग्रतेजा; ध्रुवं विनिःश्वस्य सहत्यमर्षम्

samīraṇenāpi samo balena; samīraṇasyaiva suto balīyānsa dharmapāśena sitogratejā; dhruvaṃ viniḥśvasya sahatyamarṣam

स चापि भूमौ परिवर्तमानो; वधं सुतानां मम काङ्क्षमाणःसत्येन धर्मेण च वार्यमाणः; कालं प्रतीक्षत्यधिको रणेऽन्यैः

sa cāpi bhūmau parivartamāno; vadhaṃ sutānāṃ mama kāṅkṣamāṇaḥsatyena dharmeṇa ca vāryamāṇaḥ; kālaṃ pratīkṣatyadhiko raṇe'nyaiḥ

अजातशत्रौ तु जिते निकृत्या; दुःशासनो यत्परुषाण्यवोचत्तानि प्रविष्टानि वृकोदराङ्गं; दहन्ति मर्माग्निरिवेन्धनानि

ajātaśatrau tu jite nikṛtyā; duḥśāsano yatparuṣāṇyavocattāni praviṣṭāni vṛkodarāṅgaṃ; dahanti marmāgnirivendhanāni

न पापकं ध्यास्यति धर्मपुत्रो; धनंजयश्चाप्यनुवर्तते तम्अरण्यवासेन विवर्धते तु; भीमस्य कोपोऽग्निरिवानिलेन

na pāpakaṃ dhyāsyati dharmaputro; dhanaṃjayaścāpyanuvartate tamaraṇyavāsena vivardhate tu; bhīmasya kopo'gnirivānilena

स तेन कोपेन विदीर्यमाणः; करं करेणाभिनिपीड्य वीरःविनिःश्वसत्युष्णमतीव घोरं; दहन्निवेमान्मम पुत्रपौत्रान्

sa tena kopena vidīryamāṇaḥ; karaṃ kareṇābhinipīḍya vīraḥviniḥśvasatyuṣṇamatīva ghoraṃ; dahannivemānmama putrapautrān

गाण्डीवधन्वा च वृकोदरश्च; संरम्भिणावन्तककालकल्पौन शेषयेतां युधि शत्रुसेनां; शरान्किरन्तावशनिप्रकाशान्

gāṇḍīvadhanvā ca vṛkodaraśca; saṃrambhiṇāvantakakālakalpauna śeṣayetāṃ yudhi śatrusenāṃ; śarānkirantāvaśaniprakāśān

दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रो; दुःशासनश्चापि सुमन्दचेताःमधु प्रपश्यन्ति न तु प्रपातं; वृकोदरं चैव धनंजयं च

duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputro; duḥśāsanaścāpi sumandacetāḥmadhu prapaśyanti na tu prapātaṃ; vṛkodaraṃ caiva dhanaṃjayaṃ ca

शुभाशुभं पुरुषः कर्म कृत्वा; प्रतीक्षते तस्य फलं स्म कर्तास तेन युज्यत्यवशः फलेन; मोक्षः कथं स्यात्पुरुषस्य तस्मात्

śubhāśubhaṃ puruṣaḥ karma kṛtvā; pratīkṣate tasya phalaṃ sma kartāsa tena yujyatyavaśaḥ phalena; mokṣaḥ kathaṃ syātpuruṣasya tasmāt

क्षेत्रे सुकृष्टे ह्युपिते च बीजे; देवे च वर्षत्यृतुकालयुक्तम्न स्यात्फलं तस्य कुतः प्रसिद्धि;रन्यत्र दैवादिति चिन्तयामि

kṣetre sukṛṣṭe hyupite ca bīje; deve ca varṣatyṛtukālayuktamna syātphalaṃ tasya kutaḥ prasiddhi;ranyatra daivāditi cintayāmi

कृतं मताक्षेण यथा न साधु; साधुप्रवृत्तेन च पाण्डवेनमया च दुष्पुत्रवशानुगेन; यथा कुरूणामयमन्तकालः

kṛtaṃ matākṣeṇa yathā na sādhu; sādhupravṛttena ca pāṇḍavenamayā ca duṣputravaśānugena; yathā kurūṇāmayamantakālaḥ

ध्रुवं प्रवास्यत्यसमीरितोऽपि; ध्रुवं प्रजास्यत्युत गर्भिणी याध्रुवं दिनादौ रजनीप्रणाश;स्तथा क्षपादौ च दिनप्रणाशः

dhruvaṃ pravāsyatyasamīrito'pi; dhruvaṃ prajāsyatyuta garbhiṇī yādhruvaṃ dinādau rajanīpraṇāśa;stathā kṣapādau ca dinapraṇāśaḥ

क्रियेत कस्मान्न परे च कुर्यु;र्वित्तं न दद्युः पुरुषाः कथंचित्प्राप्यार्थकालं च भवेदनर्थः; कथं नु तत्स्यादिति तत्कुतः स्यात्

kriyeta kasmānna pare ca kuryu;rvittaṃ na dadyuḥ puruṣāḥ kathaṃcitprāpyārthakālaṃ ca bhavedanarthaḥ; kathaṃ nu tatsyāditi tatkutaḥ syāt

कथं न भिद्येत न च स्रवेत; न च प्रसिच्येदिति रक्षितव्यम्अरक्ष्यमाणः शतधा विशीर्ये;द्ध्रुवं न नाशोऽस्ति कृतस्य लोके

kathaṃ na bhidyeta na ca sraveta; na ca prasicyediti rakṣitavyamarakṣyamāṇaḥ śatadhā viśīrye;ddhruvaṃ na nāśo'sti kṛtasya loke

गतो ह्यरण्यादपि शक्रलोकं; धनंजयः पश्यत वीर्यमस्यअस्त्राणि दिव्यानि चतुर्विधानि; ज्ञात्वा पुनर्लोकमिमं प्रपन्नः

gato hyaraṇyādapi śakralokaṃ; dhanaṃjayaḥ paśyata vīryamasyaastrāṇi divyāni caturvidhāni; jñātvā punarlokamimaṃ prapannaḥ

स्वर्गं हि गत्वा सशरीर एव; को मानुषः पुनरागन्तुमिच्छेत्अन्यत्र कालोपहताननेका;न्समीक्षमाणस्तु कुरून्मुमूर्षून्

svargaṃ hi gatvā saśarīra eva; ko mānuṣaḥ punarāgantumicchetanyatra kālopahatānanekā;nsamīkṣamāṇastu kurūnmumūrṣūn

धनुर्ग्राहश्चार्जुनः सव्यसाची; धनुश्च तद्गाण्डिवं लोकसारम्अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य; त्रयस्य तेजः प्रसहेत को नु

dhanurgrāhaścārjunaḥ savyasācī; dhanuśca tadgāṇḍivaṃ lokasāramastrāṇi divyāni ca tāni tasya; trayasya tejaḥ prasaheta ko nu

निशम्य तद्वचनं पार्थिवस्य; दुर्योधनो रहिते सौबलश्चअबोधयत्कर्णमुपेत्य सर्वं; स चाप्यहृष्टोऽभवदल्पचेताः

niśamya tadvacanaṃ pārthivasya; duryodhano rahite saubalaścaabodhayatkarṇamupetya sarvaṃ; sa cāpyahṛṣṭo'bhavadalpacetāḥ