पर्व.अध्याय 3.239

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

प्रायोपविष्टं राजानं दुर्योधनममर्षणम्उवाच सान्त्वयन्राजञ्शकुनिः सौबलस्तदा

prāyopaviṣṭaṃ rājānaṃ duryodhanamamarṣaṇamuvāca sāntvayanrājañśakuniḥ saubalastadā

सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छ्रुतं कौरव त्वयामयाहृतां श्रियं स्फीतां मोहात्समपहाय किम्त्वमबुद्ध्या नृपवर प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छसि

samyaguktaṃ hi karṇena tacchrutaṃ kaurava tvayāmayāhṛtāṃ śriyaṃ sphītāṃ mohātsamapahāya kimtvamabuddhyā nṛpavara prāṇānutsraṣṭumicchasi

अद्य चाप्यवगच्छामि न वृद्धाः सेवितास्त्वयायः समुत्पतितं हर्षं दैन्यं वा न नियच्छतिस नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि

adya cāpyavagacchāmi na vṛddhāḥ sevitāstvayāyaḥ samutpatitaṃ harṣaṃ dainyaṃ vā na niyacchatisa naśyati śriyaṃ prāpya pātramāmamivāmbhasi

अतिभीरुमतिक्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम्व्यसनाद्विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं श्रियः

atibhīrumatiklībaṃ dīrghasūtraṃ pramādinamvyasanādviṣayākrāntaṃ na bhajanti nṛpaṃ śriyaḥ

सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत्मा कृतं शोभनं पार्थैः शोकमालम्ब्य नाशय

satkṛtasya hi te śoko viparīte kathaṃ bhavetmā kṛtaṃ śobhanaṃ pārthaiḥ śokamālambya nāśaya

यत्र हर्षस्त्वया कार्यः सत्कर्तव्याश्च पाण्डवाःतत्र शोचसि राजेन्द्र विपरीतमिदं तव

yatra harṣastvayā kāryaḥ satkartavyāśca pāṇḍavāḥtatra śocasi rājendra viparītamidaṃ tava

प्रसीद मा त्यजात्मानं तुष्टश्च सुकृतं स्मरप्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्नुहि

prasīda mā tyajātmānaṃ tuṣṭaśca sukṛtaṃ smaraprayaccha rājyaṃ pārthānāṃ yaśo dharmamavāpnuhi

क्रियामेतां समाज्ञाय कृतघ्नो न भविष्यसिसौभ्रात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्थाप्य चैव तान्पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां ततः सुखमवाप्नुहि

kriyāmetāṃ samājñāya kṛtaghno na bhaviṣyasisaubhrātraṃ pāṇḍavaiḥ kṛtvā samavasthāpya caiva tānpitryaṃ rājyaṃ prayacchaiṣāṃ tataḥ sukhamavāpnuhi

शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा दुःशासनमवेक्ष्य चपादयोः पतितं वीरं विक्लवं भ्रातृसौहृदात्

śakunestu vacaḥ śrutvā duḥśāsanamavekṣya capādayoḥ patitaṃ vīraṃ viklavaṃ bhrātṛsauhṛdāt

बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम्उत्थाप्य संपरिष्वज्य प्रीत्याजिघ्रत मूर्धनि

bāhubhyāṃ sādhujātābhyāṃ duḥśāsanamariṃdamamutthāpya saṃpariṣvajya prītyājighrata mūrdhani

कर्णसौबलयोश्चापि संस्मृत्य वचनान्यसौनिर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदाव्रीडयाभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम्

karṇasaubalayoścāpi saṃsmṛtya vacanānyasaunirvedaṃ paramaṃ gatvā rājā duryodhanastadāvrīḍayābhiparītātmā nairāśyamagamatparam

सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत्न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञयानैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत

suhṛdāṃ caiva tacchrutvā samanyuridamabravītna dharmadhanasaukhyena naiśvaryeṇa na cājñayānaiva bhogaiśca me kāryaṃ mā vihanyata gacchata

निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशनेगच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम

niściteyaṃ mama matiḥ sthitā prāyopaveśanegacchadhvaṃ nagaraṃ sarve pūjyāśca guravo mama

त एवमुक्ताः प्रत्यूचू राजानमरिमर्दनम्या गतिस्तव राजेन्द्र सास्माकमपि भारतकथं वा संप्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम्

ta evamuktāḥ pratyūcū rājānamarimardanamyā gatistava rājendra sāsmākamapi bhāratakathaṃ vā saṃpravekṣyāmastvadvihīnāḥ puraṃ vayam

स सुहृद्भिरमात्यैश्च भ्रातृभिः स्वजनेन चबहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत

sa suhṛdbhiramātyaiśca bhrātṛbhiḥ svajanena cabahuprakāramapyukto niścayānna vyacālyata

दर्भप्रस्तरमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजःसंस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतलं समुपाश्रितः

darbhaprastaramāstīrya niścayāddhṛtarāṣṭrajaḥsaṃspṛśyāpaḥ śucirbhūtvā bhūtalaṃ samupāśritaḥ

कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितःवाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाङ्क्षयामनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिष्क्रियाः

kuśacīrāmbaradharaḥ paraṃ niyamamāsthitaḥvāgyato rājaśārdūlaḥ sa svargagatikāṅkṣayāmanasopacitiṃ kṛtvā nirasya ca bahiṣkriyāḥ

अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाःपातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः

atha taṃ niścayaṃ tasya buddhvā daiteyadānavāḥpātālavāsino raudrāḥ pūrvaṃ devairvinirjitāḥ

ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वैआह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम्

te svapakṣakṣayaṃ taṃ tu jñātvā duryodhanasya vaiāhvānāya tadā cakruḥ karma vaitānasaṃbhavam

बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाःअथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चोपनिषदि क्रियाःमन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्

bṛhaspatyuśanoktaiśca mantrairmantraviśāradāḥatharvavedaproktaiśca yāścopaniṣadi kriyāḥmantrajapyasamāyuktāstāstadā samavartayan

जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताःब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः

juhvatyagnau haviḥ kṣīraṃ mantravatsusamāhitāḥbrāhmaṇā vedavedāṅgapāragāḥ sudṛḍhavratāḥ

कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुताकृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत्

karmasiddhau tadā tatra jṛmbhamāṇā mahādbhutākṛtyā samutthitā rājankiṃ karomīti cābravīt

आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मनाप्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय

āhurdaityāśca tāṃ tatra suprītenāntarātmanāprāyopaviṣṭaṃ rājānaṃ dhārtarāṣṭramihānaya

तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदानिमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः

tatheti ca pratiśrutya sā kṛtyā prayayau tadānimeṣādagamaccāpi yatra rājā suyodhanaḥ

समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम्दानवानां मुहूर्ताच्च तमानीतं न्यवेदयत्

samādāya ca rājānaṃ praviveśa rasātalamdānavānāṃ muhūrtācca tamānītaṃ nyavedayat

तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संहत्य दानवाःप्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाःसाभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन्

tamānītaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā rātrau saṃhatya dānavāḥprahṛṣṭamanasaḥ sarve kiṃcidutphullalocanāḥsābhimānamidaṃ vākyaṃ duryodhanamathābruvan