Parva.Adhyaya 3.262

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

मारीचस्त्वथ संभ्रान्तो दृष्ट्वा रावणमागतम्पूजयामास सत्कारैः फलमूलादिभिस्तथा

mārīcastvatha saṃbhrānto dṛṣṭvā rāvaṇamāgatampūjayāmāsa satkāraiḥ phalamūlādibhistathā

विश्रान्तं चैनमासीनमन्वासीनः स राक्षसःउवाच प्रश्रितं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्

viśrāntaṃ cainamāsīnamanvāsīnaḥ sa rākṣasaḥuvāca praśritaṃ vākyaṃ vākyajño vākyakovidam

न ते प्रकृतिमान्वर्णः कच्चित्क्षेमं पुरे तवकच्चित्प्रकृतयः सर्वा भजन्ते त्वां यथा पुरा

na te prakṛtimānvarṇaḥ kaccitkṣemaṃ pure tavakaccitprakṛtayaḥ sarvā bhajante tvāṃ yathā purā

किमिहागमने चापि कार्यं ते राक्षसेश्वरकृतमित्येव तद्विद्धि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

kimihāgamane cāpi kāryaṃ te rākṣaseśvarakṛtamityeva tadviddhi yadyapi syātsuduṣkaram

शशंस रावणस्तस्मै तत्सर्वं रामचेष्टितम्मारीचस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा समासेनैव रावणम्

śaśaṃsa rāvaṇastasmai tatsarvaṃ rāmaceṣṭitammārīcastvabravīcchrutvā samāsenaiva rāvaṇam

अलं ते राममासाद्य वीर्यज्ञो ह्यस्मि तस्य वैबाणवेगं हि कस्तस्य शक्तः सोढुं महात्मनः

alaṃ te rāmamāsādya vīryajño hyasmi tasya vaibāṇavegaṃ hi kastasya śaktaḥ soḍhuṃ mahātmanaḥ

प्रव्रज्यायां हि मे हेतुः स एव पुरुषर्षभःविनाशमुखमेतत्ते केनाख्यातं दुरात्मना

pravrajyāyāṃ hi me hetuḥ sa eva puruṣarṣabhaḥvināśamukhametatte kenākhyātaṃ durātmanā

तमुवाचाथ सक्रोधो रावणः परिभर्त्सयन्अकुर्वतोऽस्मद्वचनं स्यान्मृत्युरपि ते ध्रुवम्

tamuvācātha sakrodho rāvaṇaḥ paribhartsayanakurvato'smadvacanaṃ syānmṛtyurapi te dhruvam

मारीचश्चिन्तयामास विशिष्टान्मरणं वरम्अवश्यं मरणे प्राप्ते करिष्याम्यस्य यन्मतम्

mārīcaścintayāmāsa viśiṣṭānmaraṇaṃ varamavaśyaṃ maraṇe prāpte kariṣyāmyasya yanmatam

ततस्तं प्रत्युवाचाथ मारीचो राक्षसेश्वरम्किं ते साह्यं मया कार्यं करिष्याम्यवशोऽपि तत्

tatastaṃ pratyuvācātha mārīco rākṣaseśvaramkiṃ te sāhyaṃ mayā kāryaṃ kariṣyāmyavaśo'pi tat

तमब्रवीद्दशग्रीवो गच्छ सीतां प्रलोभयरत्नशृङ्गो मृगो भूत्वा रत्नचित्रतनूरुहः

tamabravīddaśagrīvo gaccha sītāṃ pralobhayaratnaśṛṅgo mṛgo bhūtvā ratnacitratanūruhaḥ

ध्रुवं सीता समालक्ष्य त्वां रामं चोदयिष्यतिअपक्रान्ते च काकुत्स्थे सीता वश्या भविष्यति

dhruvaṃ sītā samālakṣya tvāṃ rāmaṃ codayiṣyatiapakrānte ca kākutsthe sītā vaśyā bhaviṣyati

तामादायापनेष्यामि ततः स न भविष्यतिभार्यावियोगाद्दुर्बुद्धिरेतत्साह्यं कुरुष्व मे

tāmādāyāpaneṣyāmi tataḥ sa na bhaviṣyatibhāryāviyogāddurbuddhiretatsāhyaṃ kuruṣva me

इत्येवमुक्तो मारीचः कृत्वोदकमथात्मनःरावणं पुरतो यान्तमन्वगच्छत्सुदुःखितः

ityevamukto mārīcaḥ kṛtvodakamathātmanaḥrāvaṇaṃ purato yāntamanvagacchatsuduḥkhitaḥ

ततस्तस्याश्रमं गत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणःचक्रतुस्तत्तथा सर्वमुभौ यत्पूर्वमन्त्रितम्

tatastasyāśramaṃ gatvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥcakratustattathā sarvamubhau yatpūrvamantritam

रावणस्तु यतिर्भूत्वा मुण्डः कुण्डी त्रिदण्डधृक्मृगश्च भूत्वा मारीचस्तं देशमुपजग्मतुः

rāvaṇastu yatirbhūtvā muṇḍaḥ kuṇḍī tridaṇḍadhṛkmṛgaśca bhūtvā mārīcastaṃ deśamupajagmatuḥ

दर्शयामास वैदेहीं मारीचो मृगरूपधृक्चोदयामास तस्यार्थे सा रामं विधिचोदिता

darśayāmāsa vaidehīṃ mārīco mṛgarūpadhṛkcodayāmāsa tasyārthe sā rāmaṃ vidhicoditā

रामस्तस्याः प्रियं कुर्वन्धनुरादाय सत्वरःरक्षार्थे लक्ष्मणं न्यस्य प्रययौ मृगलिप्सया

rāmastasyāḥ priyaṃ kurvandhanurādāya satvaraḥrakṣārthe lakṣmaṇaṃ nyasya prayayau mṛgalipsayā

स धन्वी बद्धतूणीरः खड्गगोधाङ्गुलित्रवान्अन्वधावन्मृगं रामो रुद्रस्तारामृगं यथा

sa dhanvī baddhatūṇīraḥ khaḍgagodhāṅgulitravānanvadhāvanmṛgaṃ rāmo rudrastārāmṛgaṃ yathā

सोऽन्तर्हितः पुनस्तस्य दर्शनं राक्षसो व्रजन्चकर्ष महदध्वानं रामस्तं बुबुधे ततः

so'ntarhitaḥ punastasya darśanaṃ rākṣaso vrajancakarṣa mahadadhvānaṃ rāmastaṃ bubudhe tataḥ

निशाचरं विदित्वा तं राघवः प्रतिभानवान्अमोघं शरमादाय जघान मृगरूपिणम्

niśācaraṃ viditvā taṃ rāghavaḥ pratibhānavānamoghaṃ śaramādāya jaghāna mṛgarūpiṇam

स रामबाणाभिहतः कृत्वा रामस्वरं तदाहा सीते लक्ष्मणेत्येवं चुक्रोशार्तस्वरेण ह

sa rāmabāṇābhihataḥ kṛtvā rāmasvaraṃ tadāhā sīte lakṣmaṇetyevaṃ cukrośārtasvareṇa ha

शुश्राव तस्य वैदेही ततस्तां करुणां गिरम्सा प्राद्रवद्यतः शब्दस्तामुवाचाथ लक्ष्मणः

śuśrāva tasya vaidehī tatastāṃ karuṇāṃ giramsā prādravadyataḥ śabdastāmuvācātha lakṣmaṇaḥ

अलं ते शङ्कया भीरु को रामं विषहिष्यतिमुहूर्ताद्द्रक्ष्यसे राममागतं तं शुचिस्मिते

alaṃ te śaṅkayā bhīru ko rāmaṃ viṣahiṣyatimuhūrtāddrakṣyase rāmamāgataṃ taṃ śucismite

इत्युक्त्वा सा प्ररुदती पर्यशङ्कत देवरम्हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणम्

ityuktvā sā prarudatī paryaśaṅkata devaramhatā vai strīsvabhāvena śuddhacāritrabhūṣaṇam

सा तं परुषमारब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रतानैष कालो भवेन्मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा

sā taṃ paruṣamārabdhā vaktuṃ sādhvī pativratānaiṣa kālo bhavenmūḍha yaṃ tvaṃ prārthayase hṛdā

अप्यहं शस्त्रमादाय हन्यामात्मानमात्मनापतेयं गिरिशृङ्गाद्वा विशेयं वा हुताशनम्

apyahaṃ śastramādāya hanyāmātmānamātmanāpateyaṃ giriśṛṅgādvā viśeyaṃ vā hutāśanam

रामं भर्तारमुत्सृज्य न त्वहं त्वां कथंचननिहीनमुपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा

rāmaṃ bhartāramutsṛjya na tvahaṃ tvāṃ kathaṃcananihīnamupatiṣṭheyaṃ śārdūlī kroṣṭukaṃ yathā

एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघवःपिधाय कर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवःस रामस्य पदं गृह्य प्रससार धनुर्धरः

etādṛśaṃ vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ priyarāghavaḥpidhāya karṇau sadvṛttaḥ prasthito yena rāghavaḥsa rāmasya padaṃ gṛhya prasasāra dhanurdharaḥ

एतस्मिन्नन्तरे रक्षो रावणः प्रत्यदृश्यतअभव्यो भव्यरूपेण भस्मच्छन्न इवानलःयतिवेषप्रतिच्छन्नो जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम्

etasminnantare rakṣo rāvaṇaḥ pratyadṛśyataabhavyo bhavyarūpeṇa bhasmacchanna ivānalaḥyativeṣapraticchanno jihīrṣustāmaninditām

सा तमालक्ष्य संप्राप्तं धर्मज्ञा जनकात्मजानिमन्त्रयामास तदा फलमूलाशनादिभिः

sā tamālakṣya saṃprāptaṃ dharmajñā janakātmajānimantrayāmāsa tadā phalamūlāśanādibhiḥ

अवमन्य स तत्सर्वं स्वरूपं प्रतिपद्य चसान्त्वयामास वैदेहीमिति राक्षसपुंगवः

avamanya sa tatsarvaṃ svarūpaṃ pratipadya casāntvayāmāsa vaidehīmiti rākṣasapuṃgavaḥ

सीते राक्षसराजोऽहं रावणो नाम विश्रुतःमम लङ्का पुरी नाम्ना रम्या पारे महोदधेः

sīte rākṣasarājo'haṃ rāvaṇo nāma viśrutaḥmama laṅkā purī nāmnā ramyā pāre mahodadheḥ

तत्र त्वं वरनारीषु शोभिष्यसि मया सहभार्या मे भव सुश्रोणि तापसं त्यज राघवम्

tatra tvaṃ varanārīṣu śobhiṣyasi mayā sahabhāryā me bhava suśroṇi tāpasaṃ tyaja rāghavam

एवमादीनि वाक्यानि श्रुत्वा सीताथ जानकीपिधाय कर्णौ सुश्रोणी मैवमित्यब्रवीद्वचः

evamādīni vākyāni śrutvā sītātha jānakīpidhāya karṇau suśroṇī maivamityabravīdvacaḥ

प्रपतेद्द्यौः सनक्षत्रा पृथिवी शकलीभवेत्शैत्यमग्निरियान्नाहं त्यजेयं रघुनन्दनम्

prapateddyauḥ sanakṣatrā pṛthivī śakalībhavetśaityamagniriyānnāhaṃ tyajeyaṃ raghunandanam

कथं हि भिन्नकरटं पद्मिनं वनगोचरम्उपस्थाय महानागं करेणुः सूकरं स्पृशेत्

kathaṃ hi bhinnakaraṭaṃ padminaṃ vanagocaramupasthāya mahānāgaṃ kareṇuḥ sūkaraṃ spṛśet

कथं हि पीत्वा माध्वीकं पीत्वा च मधुमाधवीम्लोभं सौवीरके कुर्यान्नारी काचिदिति स्मरे

kathaṃ hi pītvā mādhvīkaṃ pītvā ca madhumādhavīmlobhaṃ sauvīrake kuryānnārī kāciditi smare

इति सा तं समाभाष्य प्रविवेशाश्रमं पुनःतामनुद्रुत्य सुश्रोणीं रावणः प्रत्यषेधयत्

iti sā taṃ samābhāṣya praviveśāśramaṃ punaḥtāmanudrutya suśroṇīṃ rāvaṇaḥ pratyaṣedhayat

भर्त्सयित्वा तु रूक्षेण स्वरेण गतचेतनाम्मूर्धजेषु निजग्राह खमुपाचक्रमे ततः

bhartsayitvā tu rūkṣeṇa svareṇa gatacetanāmmūrdhajeṣu nijagrāha khamupācakrame tataḥ

तां ददर्श तदा गृध्रो जटायुर्गिरिगोचरःरुदतीं राम रामेति ह्रियमाणां तपस्विनीम्

tāṃ dadarśa tadā gṛdhro jaṭāyurgirigocaraḥrudatīṃ rāma rāmeti hriyamāṇāṃ tapasvinīm