Parva.Adhyaya 3.271

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

ततो विनिर्याय पुरात्कुम्भकर्णः सहानुगःअपश्यत्कपिसैन्यं तज्जितकाश्यग्रतः स्थितम्

tato viniryāya purātkumbhakarṇaḥ sahānugaḥapaśyatkapisainyaṃ tajjitakāśyagrataḥ sthitam

तमभ्येत्याशु हरयः परिवार्य समन्ततःअभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैःकरजैरतुदंश्चान्ये विहाय भयमुत्तमम्

tamabhyetyāśu harayaḥ parivārya samantataḥabhyaghnaṃśca mahākāyairbahubhirjagatīruhaiḥkarajairatudaṃścānye vihāya bhayamuttamam

बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाःनानाप्रहरणैर्भीमं राक्षसेन्द्रमताडयन्

bahudhā yudhyamānāste yuddhamārgaiḥ plavaṃgamāḥnānāpraharaṇairbhīmaṃ rākṣasendramatāḍayan

स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान्पनसं च गवाक्षं च वज्रबाहुं च वानरम्

sa tāḍyamānaḥ prahasanbhakṣayāmāsa vānarānpanasaṃ ca gavākṣaṃ ca vajrabāhuṃ ca vānaram

तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसःउदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा

taddṛṣṭvā vyathanaṃ karma kumbhakarṇasya rakṣasaḥudakrośanparitrastāstāraprabhṛtayastadā

तं तारमुच्चैः क्रोशन्तमन्यांश्च हरियूथपान्अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णमपेतभीः

taṃ tāramuccaiḥ krośantamanyāṃśca hariyūthapānabhidudrāva sugrīvaḥ kumbhakarṇamapetabhīḥ

ततोऽभिपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामनाःशालेन जघ्निवान्मूर्ध्नि बलेन कपिकुञ्जरः

tato'bhipatya vegena kumbhakarṇaṃ mahāmanāḥśālena jaghnivānmūrdhni balena kapikuñjaraḥ

स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस्य मूर्धनिबिभेद शालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः

sa mahātmā mahāvegaḥ kumbhakarṇasya mūrdhanibibheda śālaṃ sugrīvo na caivāvyathayatkapiḥ

ततो विनद्य प्रहसञ्शालस्पर्शविबोधितःदोर्भ्यामादाय सुग्रीवं कुम्भकर्णोऽहरद्बलात्

tato vinadya prahasañśālasparśavibodhitaḥdorbhyāmādāya sugrīvaṃ kumbhakarṇo'haradbalāt

ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसाअवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः

hriyamāṇaṃ tu sugrīvaṃ kumbhakarṇena rakṣasāavekṣyābhyadravadvīraḥ saumitrirmitranandanaḥ

सोऽभिपत्य महावेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम्प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा

so'bhipatya mahāvegaṃ rukmapuṅkhaṃ mahāśaramprāhiṇotkumbhakarṇāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā

स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकःजगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः

sa tasya dehāvaraṇaṃ bhittvā dehaṃ ca sāyakaḥjagāma dārayanbhūmiṃ rudhireṇa samukṣitaḥ

तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम्कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधःअभिदुद्राव सौमित्रिमुद्यम्य महतीं शिलाम्

tathā sa bhinnahṛdayaḥ samutsṛjya kapīśvaramkumbhakarṇo maheṣvāsaḥ pragṛhītaśilāyudhaḥabhidudrāva saumitrimudyamya mahatīṃ śilām

तस्याभिद्रवतस्तूर्णं क्षुराभ्यामुच्छ्रितौ करौचिच्छेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः

tasyābhidravatastūrṇaṃ kṣurābhyāmucchritau karauciccheda niśitāgrābhyāṃ sa babhūva caturbhujaḥ

तानप्यस्य भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान्क्षुरैश्चिच्छेद लघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन्

tānapyasya bhujānsarvānpragṛhītaśilāyudhānkṣuraiściccheda laghvastraṃ saumitriḥ pratidarśayan

स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजःतं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाहाद्रिचयोपमम्

sa babhūvātikāyaśca bahupādaśirobhujaḥtaṃ brahmāstreṇa saumitrirdadāhādricayopamam

स पपात महावीर्यो दिव्यास्त्राभिहतो रणेमहाशनिविनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव

sa papāta mahāvīryo divyāstrābhihato raṇemahāśanivinirdagdhaḥ pādapo'ṅkuravāniva

तं दृष्ट्वा वृत्रसंकाशं कुम्भकर्णं तरस्विनम्गतासुं पतितं भूमौ राक्षसाः प्राद्रवन्भयात्

taṃ dṛṣṭvā vṛtrasaṃkāśaṃ kumbhakarṇaṃ tarasvinamgatāsuṃ patitaṃ bhūmau rākṣasāḥ prādravanbhayāt

तथा तान्द्रवतो योधान्दृष्ट्वा तौ दूषणानुजौअवस्थाप्याथ सौमित्रिं संक्रुद्धावभ्यधावताम्

tathā tāndravato yodhāndṛṣṭvā tau dūṣaṇānujauavasthāpyātha saumitriṃ saṃkruddhāvabhyadhāvatām

तावाद्रवन्तौ संक्रुद्धौ वज्रवेगप्रमाथिनौप्रतिजग्राह सौमित्रिर्विनद्योभौ पतत्रिभिः

tāvādravantau saṃkruddhau vajravegapramāthinaupratijagrāha saumitrirvinadyobhau patatribhiḥ

ततः सुतुमुलं युद्धमभवल्लोमहर्षणम्दूषणानुजयोः पार्थ लक्ष्मणस्य च धीमतः

tataḥ sutumulaṃ yuddhamabhavallomaharṣaṇamdūṣaṇānujayoḥ pārtha lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ

महता शरवर्षेण राक्षसौ सोऽभ्यवर्षततौ चापि वीरौ संक्रुद्धावुभौ तौ समवर्षताम्

mahatā śaravarṣeṇa rākṣasau so'bhyavarṣatatau cāpi vīrau saṃkruddhāvubhau tau samavarṣatām

मुहूर्तमेवमभवद्वज्रवेगप्रमाथिनोःसौमित्रेश्च महाबाहोः संप्रहारः सुदारुणः

muhūrtamevamabhavadvajravegapramāthinoḥsaumitreśca mahābāhoḥ saṃprahāraḥ sudāruṇaḥ

अथाद्रिशृङ्गमादाय हनूमान्मारुतात्मजःअभिद्रुत्याददे प्राणान्वज्रवेगस्य रक्षसः

athādriśṛṅgamādāya hanūmānmārutātmajaḥabhidrutyādade prāṇānvajravegasya rakṣasaḥ

नीलश्च महता ग्राव्णा दूषणावरजं हरिःप्रमाथिनमभिद्रुत्य प्रममाथ महाबलः

nīlaśca mahatā grāvṇā dūṣaṇāvarajaṃ hariḥpramāthinamabhidrutya pramamātha mahābalaḥ

ततः प्रावर्तत पुनः संग्रामः कटुकोदयःरामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम्

tataḥ prāvartata punaḥ saṃgrāmaḥ kaṭukodayaḥrāmarāvaṇasainyānāmanyonyamabhidhāvatām

शतशो नैरृतान्वन्या जघ्नुर्वन्यांश्च नैरृताःनैरृतास्तत्र वध्यन्ते प्रायशो न तु वानराः

śataśo nairṛtānvanyā jaghnurvanyāṃśca nairṛtāḥnairṛtāstatra vadhyante prāyaśo na tu vānarāḥ