Parva.Adhyaya 3.273

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

तावुभौ पतितौ दृष्ट्वा भ्रातरावमितौजसौबबन्ध रावणिर्भूयः शरैर्दत्तवरैस्तदा

tāvubhau patitau dṛṣṭvā bhrātarāvamitaujasaubabandha rāvaṇirbhūyaḥ śarairdattavaraistadā

तौ वीरौ शरजालेन बद्धाविन्द्रजिता रणेरेजतुः पुरुषव्याघ्रौ शकुन्ताविव पञ्जरे

tau vīrau śarajālena baddhāvindrajitā raṇerejatuḥ puruṣavyāghrau śakuntāviva pañjare

तौ दृष्ट्वा पतितौ भूमौ शतशः सायकैश्चितौसुग्रीवः कपिभिः सार्धं परिवार्य ततः स्थितः

tau dṛṣṭvā patitau bhūmau śataśaḥ sāyakaiścitausugrīvaḥ kapibhiḥ sārdhaṃ parivārya tataḥ sthitaḥ

सुषेणमैन्दद्विविदैः कुमुदेनाङ्गदेन चहनूमन्नीलतारैश्च नलेन च कपीश्वरः

suṣeṇamaindadvividaiḥ kumudenāṅgadena cahanūmannīlatāraiśca nalena ca kapīśvaraḥ

ततस्तं देशमागम्य कृतकर्मा विभीषणःबोधयामास तौ वीरौ प्रज्ञास्त्रेण प्रबोधितौ

tatastaṃ deśamāgamya kṛtakarmā vibhīṣaṇaḥbodhayāmāsa tau vīrau prajñāstreṇa prabodhitau

विशल्यौ चापि सुग्रीवः क्षणेनोभौ चकार तौविशल्यया महौषध्या दिव्यमन्त्रप्रयुक्तया

viśalyau cāpi sugrīvaḥ kṣaṇenobhau cakāra tauviśalyayā mahauṣadhyā divyamantraprayuktayā

तौ लब्धसंज्ञौ नृवरौ विशल्यावुदतिष्ठताम्गततन्द्रीक्लमौ चास्तां क्षणेनोभौ महारथौ

tau labdhasaṃjñau nṛvarau viśalyāvudatiṣṭhatāmgatatandrīklamau cāstāṃ kṣaṇenobhau mahārathau

ततो विभीषणः पार्थ राममिक्ष्वाकुनन्दनम्उवाच विज्वरं दृष्ट्वा कृताञ्जलिरिदं वचः

tato vibhīṣaṇaḥ pārtha rāmamikṣvākunandanamuvāca vijvaraṃ dṛṣṭvā kṛtāñjaliridaṃ vacaḥ

अयमम्भो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात्गुह्यकोऽभ्यागतः श्वेतात्त्वत्सकाशमरिंदम

ayamambho gṛhītvā tu rājarājasya śāsanātguhyako'bhyāgataḥ śvetāttvatsakāśamariṃdama

इदमम्भः कुबेरस्ते महाराजः प्रयच्छतिअन्तर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परंतप

idamambhaḥ kuberaste mahārājaḥ prayacchatiantarhitānāṃ bhūtānāṃ darśanārthaṃ paraṃtapa

अनेन स्पृष्टनयनो भूतान्यन्तर्हितान्युतभवान्द्रक्ष्यति यस्मै च भवानेतत्प्रदास्यति

anena spṛṣṭanayano bhūtānyantarhitānyutabhavāndrakṣyati yasmai ca bhavānetatpradāsyati

तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याथ सत्कृतम्चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महामनाः

tatheti rāmastadvāri pratigṛhyātha satkṛtamcakāra netrayoḥ śaucaṃ lakṣmaṇaśca mahāmanāḥ

सुग्रीवजाम्बवन्तौ च हनूमानङ्गदस्तथामैन्दद्विविदनीलाश्च प्रायः प्लवगसत्तमाः

sugrīvajāmbavantau ca hanūmānaṅgadastathāmaindadvividanīlāśca prāyaḥ plavagasattamāḥ

तथा समभवच्चापि यदुवाच विभीषणःक्षणेनातीन्द्रियाण्येषां चक्षूंष्यासन्युधिष्ठिर

tathā samabhavaccāpi yaduvāca vibhīṣaṇaḥkṣaṇenātīndriyāṇyeṣāṃ cakṣūṃṣyāsanyudhiṣṭhira

इन्द्रजित्कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदात्मनःनिवेद्य पुनरागच्छत्त्वरयाजिशिरः प्रति

indrajitkṛtakarmā tu pitre karma tadātmanaḥnivedya punarāgacchattvarayājiśiraḥ prati

तमापतन्तं संक्रुद्धं पुनरेव युयुत्सयाअभिदुद्राव सौमित्रिर्विभीषणमते स्थितः

tamāpatantaṃ saṃkruddhaṃ punareva yuyutsayāabhidudrāva saumitrirvibhīṣaṇamate sthitaḥ

अकृताह्निकमेवैनं जिघांसुर्जितकाशिनम्शरैर्जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञोऽथ लक्ष्मणः

akṛtāhnikamevainaṃ jighāṃsurjitakāśinamśarairjaghāna saṃkruddhaḥ kṛtasaṃjño'tha lakṣmaṇaḥ

तयोः समभवद्युद्धं तदान्योन्यं जिगीषतोःअतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ tadānyonyaṃ jigīṣatoḥatīva citramāścaryaṃ śakraprahlādayoriva

अविध्यदिन्द्रजित्तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिःसौमित्रिश्चानलस्पर्शैरविध्यद्रावणिं शरैः

avidhyadindrajittīkṣṇaiḥ saumitriṃ marmabhedibhiḥsaumitriścānalasparśairavidhyadrāvaṇiṃ śaraiḥ

सौमित्रिशरसंस्पर्शाद्रावणिः क्रोधमूर्छितःअसृजल्लक्ष्मणायाष्टौ शरानाशीविषोपमान्

saumitriśarasaṃsparśādrāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥasṛjallakṣmaṇāyāṣṭau śarānāśīviṣopamān

तस्यासून्पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्रिभिस्त्रिभिःयथा निरहरद्वीरस्तन्मे निगदतः शृणु

tasyāsūnpāvakasparśaiḥ saumitriḥ patribhistribhiḥyathā niraharadvīrastanme nigadataḥ śṛṇu

एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहादपातयत्द्वितीयेन सनाराचं भुजं भूमौ न्यपातयत्

ekenāsya dhanuṣmantaṃ bāhuṃ dehādapātayatdvitīyena sanārācaṃ bhujaṃ bhūmau nyapātayat

तृतीयेन तु बाणेन पृथुधारेण भास्वताजहार सुनसं चारु शिरो भ्राजिष्णुकुण्डलम्

tṛtīyena tu bāṇena pṛthudhāreṇa bhāsvatājahāra sunasaṃ cāru śiro bhrājiṣṇukuṇḍalam

विनिकृत्तभुजस्कन्धं कबन्धं भीमदर्शनम्तं हत्वा सूतमप्यस्त्रैर्जघान बलिनां वरः

vinikṛttabhujaskandhaṃ kabandhaṃ bhīmadarśanamtaṃ hatvā sūtamapyastrairjaghāna balināṃ varaḥ

लङ्कां प्रवेशयामासुर्वाजिनस्तं रथं तदाददर्श रावणस्तं च रथं पुत्रविनाकृतम्

laṅkāṃ praveśayāmāsurvājinastaṃ rathaṃ tadādadarśa rāvaṇastaṃ ca rathaṃ putravinākṛtam

स पुत्रं निहतं दृष्ट्वा त्रासात्संभ्रान्तलोचनःरावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुमुद्यतः

sa putraṃ nihataṃ dṛṣṭvā trāsātsaṃbhrāntalocanaḥrāvaṇaḥ śokamohārto vaidehīṃ hantumudyataḥ

अशोकवनिकास्थां तां रामदर्शनलालसाम्खड्गमादाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह

aśokavanikāsthāṃ tāṃ rāmadarśanalālasāmkhaḍgamādāya duṣṭātmā javenābhipapāta ha

तं दृष्ट्वा तस्य दुर्बुद्धेरविन्ध्यः पापनिश्चयम्शमयामास संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना

taṃ dṛṣṭvā tasya durbuddheravindhyaḥ pāpaniścayamśamayāmāsa saṃkruddhaṃ śrūyatāṃ yena hetunā

महाराज्ये स्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुमर्हसिहतैवैषा यदा स्त्री च बन्धनस्था च ते गृहे

mahārājye sthito dīpte na striyaṃ hantumarhasihataivaiṣā yadā strī ca bandhanasthā ca te gṛhe

न चैषा देहभेदेन हता स्यादिति मे मतिःजहि भर्तारमेवास्या हते तस्मिन्हता भवेत्

na caiṣā dehabhedena hatā syāditi me matiḥjahi bhartāramevāsyā hate tasminhatā bhavet

न हि ते विक्रमे तुल्यः साक्षादपि शतक्रतुःअसकृद्धि त्वया सेन्द्रास्त्रासितास्त्रिदशा युधि

na hi te vikrame tulyaḥ sākṣādapi śatakratuḥasakṛddhi tvayā sendrāstrāsitāstridaśā yudhi

एवं बहुविधैर्वाक्यैरविन्ध्यो रावणं तदाक्रुद्धं संशमयामास जगृहे च स तद्वचः

evaṃ bahuvidhairvākyairavindhyo rāvaṇaṃ tadākruddhaṃ saṃśamayāmāsa jagṛhe ca sa tadvacaḥ

निर्याणे स मतिं कृत्वा निधायासिं क्षपाचरःआज्ञापयामास तदा रथो मे कल्प्यतामिति

niryāṇe sa matiṃ kṛtvā nidhāyāsiṃ kṣapācaraḥājñāpayāmāsa tadā ratho me kalpyatāmiti