Parva.Adhyaya 3.274

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातितेनिर्ययौ रथमास्थाय हेमरत्नविभूषितम्

tataḥ kruddho daśagrīvaḥ priye putre nipātiteniryayau rathamāsthāya hemaratnavibhūṣitam

संवृतो राक्षसैर्घोरैर्विविधायुधपाणिभिःअभिदुद्राव रामं स पोथयन्हरियूथपान्

saṃvṛto rākṣasairghorairvividhāyudhapāṇibhiḥabhidudrāva rāmaṃ sa pothayanhariyūthapān

तमाद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाःहनूमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन्

tamādravantaṃ saṃkruddhaṃ maindanīlanalāṅgadāḥhanūmāñjāmbavāṃścaiva sasainyāḥ paryavārayan

ते दशग्रीवसैन्यं तदृक्षवानरयूथपाःद्रुमैर्विध्वंसयां चक्रुर्दशग्रीवस्य पश्यतः

te daśagrīvasainyaṃ tadṛkṣavānarayūthapāḥdrumairvidhvaṃsayāṃ cakrurdaśagrīvasya paśyataḥ

ततः स्वसैन्यमालोक्य वध्यमानमरातिभिःमायावी व्यदधान्मायां रावणो राक्षसेश्वरः

tataḥ svasainyamālokya vadhyamānamarātibhiḥmāyāvī vyadadhānmāyāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ

तस्य देहाद्विनिष्क्रान्ताः शतशोऽथ सहस्रशःराक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः

tasya dehādviniṣkrāntāḥ śataśo'tha sahasraśaḥrākṣasāḥ pratyadṛśyanta śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ

तान्रामो जघ्निवान्सर्वान्दिव्येनास्त्रेण राक्षसान्अथ भूयोऽपि मायां स व्यदधाद्राक्षसाधिपः

tānrāmo jaghnivānsarvāndivyenāstreṇa rākṣasānatha bhūyo'pi māyāṃ sa vyadadhādrākṣasādhipaḥ

कृत्वा रामस्य रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारतअभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः

kṛtvā rāmasya rūpāṇi lakṣmaṇasya ca bhārataabhidudrāva rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca daśānanaḥ

ततस्ते राममर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराःअभिपेतुस्तदा राजन्प्रगृहीतोच्चकार्मुकाः

tataste rāmamarchanto lakṣmaṇaṃ ca kṣapācarāḥabhipetustadā rājanpragṛhītoccakārmukāḥ

तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायामिक्ष्वाकुनन्दनःउवाच रामं सौमित्रिरसंभ्रान्तो बृहद्वचः

tāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasya māyāmikṣvākunandanaḥuvāca rāmaṃ saumitrirasaṃbhrānto bṛhadvacaḥ

जहीमान्राक्षसान्पापानात्मनः प्रतिरूपकान्जघान रामस्तांश्चान्यानात्मनः प्रतिरूपकान्

jahīmānrākṣasānpāpānātmanaḥ pratirūpakānjaghāna rāmastāṃścānyānātmanaḥ pratirūpakān

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसाउपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः

tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasāupatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ

मातलिरुवाचअयं हर्यश्वयुग्जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमःअनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान्शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान्

mātaliruvācaayaṃ haryaśvayugjaitro maghonaḥ syandanottamaḥanena śakraḥ kākutstha samare daityadānavānśataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān

तदनेन नरव्याघ्र मया यत्तेन संयुगेस्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः

tadanena naravyāghra mayā yattena saṃyugesyandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ mā ciraṃ kṛthāḥ

इत्युक्तो राघवस्तथ्यं वचोऽशङ्कत मातलेःमायेयं राक्षसस्येति तमुवाच विभीषणः

ityukto rāghavastathyaṃ vaco'śaṅkata mātaleḥmāyeyaṃ rākṣasasyeti tamuvāca vibhīṣaṇaḥ

नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनःतदातिष्ठ रथं शीघ्रमिममैन्द्रं महाद्युते

neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥtadātiṣṭha rathaṃ śīghramimamaindraṃ mahādyute

ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम्रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः

tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthastathetyuktvā vibhīṣaṇamrathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ

हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुतेसिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश्च नानदन्

hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrutesiṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāśca nānadan

स रामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरःशूलमिन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्

sa rāmāya mahāghoraṃ visasarja niśācaraḥśūlamindrāśaniprakhyaṃ brahmadaṇḍamivodyatam

तच्छूलमन्तरा रामश्चिच्छेद निशितैः शरैःतद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयमाविशत्

tacchūlamantarā rāmaściccheda niśitaiḥ śaraiḥtaddṛṣṭvā duṣkaraṃ karma rāvaṇaṃ bhayamāviśat

ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्शरान्सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च

tataḥ kruddhaḥ sasarjāśu daśagrīvaḥ śitāñśarānsahasrāyutaśo rāme śastrāṇi vividhāni ca

ततो भुशुण्डीः शूलांश्च मुसलानि परश्वधान्शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितक्षुराः

tato bhuśuṇḍīḥ śūlāṃśca musalāni paraśvadhānśaktīśca vividhākārāḥ śataghnīśca śitakṣurāḥ

तां मायां विकृतां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसःभयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम्

tāṃ māyāṃ vikṛtāṃ dṛṣṭvā daśagrīvasya rakṣasaḥbhayātpradudruvuḥ sarve vānarāḥ sarvatodiśam

ततः सुपत्रं सुमुखं हेमपुङ्खं शरोत्तमम्तूणादादाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह

tataḥ supatraṃ sumukhaṃ hemapuṅkhaṃ śarottamamtūṇādādāya kākutstho brahmāstreṇa yuyoja ha

तं बाणवर्यं रामेण ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम्जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः

taṃ bāṇavaryaṃ rāmeṇa brahmāstreṇābhimantritamjahṛṣurdevagandharvā dṛṣṭvā śakrapurogamāḥ

अल्पावशेषमायुश्च ततोऽमन्यन्त रक्षसःब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवगन्धर्वकिंनराः

alpāvaśeṣamāyuśca tato'manyanta rakṣasaḥbrahmāstrodīraṇācchatrordevagandharvakiṃnarāḥ

ततः ससर्ज तं रामः शरमप्रतिमौजसम्रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्

tataḥ sasarja taṃ rāmaḥ śaramapratimaujasamrāvaṇāntakaraṃ ghoraṃ brahmadaṇḍamivodyatam

स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिःप्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिष्कृतः

sa tena rākṣasaśreṣṭhaḥ sarathaḥ sāśvasārathiḥprajajvāla mahājvālenāgninābhipariṣkṛtaḥ

ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सगन्धर्वाः सचारणाःनिहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा

tataḥ prahṛṣṭāstridaśāḥ sagandharvāḥ sacāraṇāḥnihataṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

तत्यजुस्तं महाभागं पञ्च भूतानि रावणम्भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा

tatyajustaṃ mahābhāgaṃ pañca bhūtāni rāvaṇambhraṃśitaḥ sarvalokeṣu sa hi brahmāstratejasā

शरीरधातवो ह्यस्य मांसं रुधिरमेव चनेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्धा न च भस्माप्यदृश्यत

śarīradhātavo hyasya māṃsaṃ rudhirameva caneśurbrahmāstranirdagdhā na ca bhasmāpyadṛśyata