Parva.Adhyaya 3.280

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचनप्राप्तः स कालो मर्तव्यं यत्र सत्यवता नृप

tataḥ kāle bahutithe vyatikrānte kadācanaprāptaḥ sa kālo martavyaṃ yatra satyavatā nṛpa

गणयन्त्याश्च सावित्र्या दिवसे दिवसे गतेतद्वाक्यं नारदेनोक्तं वर्तते हृदि नित्यशः

gaṇayantyāśca sāvitryā divase divase gatetadvākyaṃ nāradenoktaṃ vartate hṛdi nityaśaḥ

चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिन्त्य भामिनीव्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताभवत्

caturthe'hani martavyamiti saṃcintya bhāminīvrataṃ trirātramuddiśya divārātraṃ sthitābhavat

तं श्रुत्वा नियमं दुःखं वध्वा दुःखान्वितो नृपःउत्थाय वाक्यं सावित्रीमब्रवीत्परिसान्त्वयन्

taṃ śrutvā niyamaṃ duḥkhaṃ vadhvā duḥkhānvito nṛpaḥutthāya vākyaṃ sāvitrīmabravītparisāntvayan

अतितीव्रोऽयमारम्भस्त्वयारब्धो नृपात्मजेतिसृणां वसतीनां हि स्थानं परमदुष्करम्

atitīvro'yamārambhastvayārabdho nṛpātmajetisṛṇāṃ vasatīnāṃ hi sthānaṃ paramaduṣkaram

सावित्र्युवाचन कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम्व्यवसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम्

sāvitryuvācana kāryastāta saṃtāpaḥ pārayiṣyāmyahaṃ vratamvyavasāyakṛtaṃ hīdaṃ vyavasāyaśca kāraṇam

द्युमत्सेन उवाच · dyumatsena uvāca

व्रतं भिन्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचनपारयस्वेति वचनं युक्तमस्मद्विधो वदेत्

vrataṃ bhindhīti vaktuṃ tvāṃ nāsmi śaktaḥ kathaṃcanapārayasveti vacanaṃ yuktamasmadvidho vadet

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

एवमुक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाःतिष्ठन्ती चापि सावित्री काष्ठभूतेव लक्ष्यते

evamuktvā dyumatseno virarāma mahāmanāḥtiṣṭhantī cāpi sāvitrī kāṣṭhabhūteva lakṣyate

श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभदुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत

śvobhūte bhartṛmaraṇe sāvitryā bharatarṣabhaduḥkhānvitāyāstiṣṭhantyāḥ sā rātrirvyatyavartata

अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम्युगमात्रोदिते सूर्ये कृत्वा पौर्वाह्णिकीः क्रियाः

adya taddivasaṃ ceti hutvā dīptaṃ hutāśanamyugamātrodite sūrye kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ

ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरमेव चअभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता

tataḥ sarvāndvijānvṛddhāñśvaśrūṃ śvaśurameva caabhivādyānupūrvyeṇa prāñjalirniyatā sthitā

अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाःऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः

avaidhavyāśiṣaste tu sāvitryarthaṃ hitāḥ śubhāḥūcustapasvinaḥ sarve tapovananivāsinaḥ

एवमस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणामनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनाम्

evamastviti sāvitrī dhyānayogaparāyaṇāmanasā tā giraḥ sarvāḥ pratyagṛhṇāttapasvinām

तं कालं च मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजायथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता

taṃ kālaṃ ca muhūrtaṃ ca pratīkṣantī nṛpātmajāyathoktaṃ nāradavacaścintayantī suduḥkhitā

ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम्एकान्तस्थामिदं वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम

tatastu śvaśrūśvaśurāvūcatustāṃ nṛpātmajāmekāntasthāmidaṃ vākyaṃ prītyā bharatasattama

श्वशुरावूचतुःव्रतो यथोपदिष्टोऽयं यथावत्पारितस्त्वयाआहारकालः संप्राप्तः क्रियतां यदनन्तरम्

śvaśurāvūcatuḥvrato yathopadiṣṭo'yaṃ yathāvatpāritastvayāāhārakālaḥ saṃprāptaḥ kriyatāṃ yadanantaram

सावित्र्युवाचअस्तं गते मयादित्ये भोक्तव्यं कृतकामयाएष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया

sāvitryuvācaastaṃ gate mayāditye bhoktavyaṃ kṛtakāmayāeṣa me hṛdi saṃkalpaḥ samayaśca kṛto mayā

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

एवं संभाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रतिस्कन्धे परशुमादाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम्

evaṃ saṃbhāṣamāṇāyāḥ sāvitryā bhojanaṃ pratiskandhe paraśumādāya satyavānprasthito vanam

सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुमर्हसिसह त्वयागमिष्यामि न हि त्वां हातुमुत्सहे

sāvitrī tvāha bhartāraṃ naikastvaṃ gantumarhasisaha tvayāgamiṣyāmi na hi tvāṃ hātumutsahe

सत्यवानुवाचवनं न गतपूर्वं ते दुःखः पन्थाश्च भामिनिव्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि

satyavānuvācavanaṃ na gatapūrvaṃ te duḥkhaḥ panthāśca bhāminivratopavāsakṣāmā ca kathaṃ padbhyāṃ gamiṣyasi

सावित्र्युवाचउपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमःगमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न मार्हसि

sāvitryuvācaupavāsānna me glānirnāsti cāpi pariśramaḥgamane ca kṛtotsāhāṃ pratiṣeddhuṃ na mārhasi

सत्यवानुवाचयदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रियम्मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेदयम्

satyavānuvācayadi te gamanotsāhaḥ kariṣyāmi tava priyammama tvāmantraya gurūnna māṃ doṣaḥ spṛśedayam

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

साभिगम्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रताअयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम्

sābhigamyābravīcchvaśrūṃ śvaśuraṃ ca mahāvratāayaṃ gacchati me bhartā phalāhāro mahāvanam

इच्छेयमभ्यनुज्ञातुमार्यया श्वशुरेण चअनेन सह निर्गन्तुं न हि मे विरहः क्षमः

iccheyamabhyanujñātumāryayā śvaśureṇa caanena saha nirgantuṃ na hi me virahaḥ kṣamaḥ

गुर्वग्निहोत्रार्थकृते प्रस्थितश्च सुतस्तवन निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम्

gurvagnihotrārthakṛte prasthitaśca sutastavana nivāryo nivāryaḥ syādanyathā prasthito vanam

संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताहमाश्रमात्वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे

saṃvatsaraḥ kiṃcidūno na niṣkrāntāhamāśramātvanaṃ kusumitaṃ draṣṭuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me

द्युमत्सेन उवाच · dyumatsena uvāca

यतः प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नुषा ममनानयाभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम्

yataḥ prabhṛti sāvitrī pitrā dattā snuṣā mamanānayābhyarthanāyuktamuktapūrvaṃ smarāmyaham

तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूःअप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि

tadeṣā labhatāṃ kāmaṃ yathābhilaṣitaṃ vadhūḥapramādaśca kartavyaḥ putri satyavataḥ pathi

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनीसह भर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता

ubhābhyāmabhyanujñātā sā jagāma yaśasvinīsaha bhartrā hasantīva hṛdayena vidūyatā

सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशःमयूररवघुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा

sā vanāni vicitrāṇi ramaṇīyāni sarvaśaḥmayūraravaghuṣṭāni dadarśa vipulekṣaṇā

नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान्सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधुराक्षरम्

nadīḥ puṇyavahāścaiva puṣpitāṃśca nagottamānsatyavānāha paśyeti sāvitrīṃ madhurākṣaram

निरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दितामृतमेव हि तं मेने काले मुनिवचः स्मरन्

nirīkṣamāṇā bhartāraṃ sarvāvasthamaninditāmṛtameva hi taṃ mene kāle munivacaḥ smaran

अनुवर्तती तु भर्तारं जगाम मृदुगामिनीद्विधेव हृदयं कृत्वा तं च कालमवेक्षती

anuvartatī tu bhartāraṃ jagāma mṛdugāminīdvidheva hṛdayaṃ kṛtvā taṃ ca kālamavekṣatī