Parva.Adhyaya 3.29

द्रौपद्युवाचअत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च

draupadyuvācaatrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamprahlādasya ca saṃvādaṃ balervairocanasya ca

असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम्बलिः पप्रच्छ दैत्येन्द्रं प्रह्लादं पितरं पितुः

asurendraṃ mahāprājñaṃ dharmāṇāmāgatāgamambaliḥ papraccha daityendraṃ prahlādaṃ pitaraṃ pituḥ

क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युतएतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते

kṣamā svicchreyasī tāta utāho teja ityutaetanme saṃśayaṃ tāta yathāvadbrūhi pṛcchate

श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम्करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम्

śreyo yadatra dharmajña brūhi me tadasaṃśayamkariṣyāmi hi tatsarvaṃ yathāvadanuśāsanam

तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहःसर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते

tasmai provāca tatsarvamevaṃ pṛṣṭaḥ pitāmahaḥsarvaniścayavitprājñaḥ saṃśayaṃ paripṛcchate

प्रह्लाद उवाच · prahlāda uvāca

न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमाइति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम्

na śreyaḥ satataṃ tejo na nityaṃ śreyasī kṣamāiti tāta vijānīhi dvayametadasaṃśayam

यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दतिभृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथैव च

yo nityaṃ kṣamate tāta bahūndoṣānsa vindatibhṛtyāḥ paribhavantyenamudāsīnāstathaiva ca

सर्वभूतानि चाप्यस्य न नमन्ते कदाचनतस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपवादिता

sarvabhūtāni cāpyasya na namante kadācanatasmānnityaṃ kṣamā tāta paṇḍitairapavāditā

अवज्ञाय हि तं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम्आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः

avajñāya hi taṃ bhṛtyā bhajante bahudoṣatāmādātuṃ cāsya vittāni prārthayante'lpacetasaḥ

यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि चभोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च

yānaṃ vastrāṇyalaṃkārāñśayanānyāsanāni cabhojanānyatha pānāni sarvopakaraṇāni ca

आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसःप्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात्

ādadīrannadhikṛtā yathākāmamacetasaḥpradiṣṭāni ca deyāni na dadyurbhartṛśāsanāt

न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचनअवज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम्

na cainaṃ bhartṛpūjābhiḥ pūjayanti kadācanaavajñānaṃ hi loke'sminmaraṇādapi garhitam

क्षमिणं तादृशं तात ब्रुवन्ति कटुकान्यपिप्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः

kṣamiṇaṃ tādṛśaṃ tāta bruvanti kaṭukānyapipreṣyāḥ putrāśca bhṛtyāśca tathodāsīnavṛttayaḥ

अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतःदाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः

apyasya dārānicchanti paribhūya kṣamāvataḥdārāścāsya pravartante yathākāmamacetasaḥ

तथा च नित्यमुदिता यदि स्वल्पमपीश्वरात्दण्डमर्हन्ति दुष्यन्ति दुष्टाश्चाप्यपकुर्वते

tathā ca nityamuditā yadi svalpamapīśvarātdaṇḍamarhanti duṣyanti duṣṭāścāpyapakurvate

एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम्

ete cānye ca bahavo nityaṃ doṣāḥ kṣamāvatāmatha vairocane doṣānimānviddhyakṣamāvatām

अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतःक्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा

asthāne yadi vā sthāne satataṃ rajasāvṛtaḥkruddho daṇḍānpraṇayati vividhānsvena tejasā

मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसावृतःप्राप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा

mitraiḥ saha virodhaṃ ca prāpnute tejasāvṛtaḥprāpnoti dveṣyatāṃ caiva lokātsvajanatastathā

सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम्संतापद्वेषलोभांश्च शत्रूंश्च लभते नरः

so'vamānādarthahānimupālambhamanādaramsaṃtāpadveṣalobhāṃśca śatrūṃśca labhate naraḥ

क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषो नयन्भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि

krodhāddaṇḍānmanuṣyeṣu vividhānpuruṣo nayanbhraśyate śīghramaiśvaryātprāṇebhyaḥ svajanādapi

योऽपकर्तॄंश्च कर्तॄंश्च तेजसैवोपगच्छतितस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव

yo'pakartṝṃśca kartṝṃśca tejasaivopagacchatitasmādudvijate lokaḥ sarpādveśmagatādiva

यस्मादुद्विजते लोकः कथं तस्य भवो भवेत्अन्तरं ह्यस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम्तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत्

yasmādudvijate lokaḥ kathaṃ tasya bhavo bhavetantaraṃ hyasya dṛṣṭvaiva loko vikurute dhruvamtasmānnātyutsṛjettejo na ca nityaṃ mṛdurbhavet

काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणःस वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च

kāle mṛduryo bhavati kāle bhavati dāruṇaḥsa vai sukhamavāpnoti loke'muṣminnihaiva ca

क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान्ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः

kṣamākālāṃstu vakṣyāmi śṛṇu me vistareṇa tānye te nityamasaṃtyājyā yathā prāhurmanīṣiṇaḥ

पूर्वोपकारी यस्तु स्यादपराधेऽगरीयसिउपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः

pūrvopakārī yastu syādaparādhe'garīyasiupakāreṇa tattasya kṣantavyamaparādhinaḥ

अबुद्धिमाश्रितानां च क्षन्तव्यमपराधिनाम्न हि सर्वत्र पाण्डित्यं सुलभं पुरुषेण वै

abuddhimāśritānāṃ ca kṣantavyamaparādhināmna hi sarvatra pāṇḍityaṃ sulabhaṃ puruṣeṇa vai

अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम्पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथानृजून्

atha cedbuddhijaṃ kṛtvā brūyuste tadabuddhijampāpānsvalpe'pi tānhanyādaparādhe tathānṛjūn

सर्वस्यैकोऽपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत्द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत्

sarvasyaiko'parādhaste kṣantavyaḥ prāṇino bhavetdvitīye sati vadhyastu svalpe'pyapakṛte bhavet

अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदिक्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया

ajānatā bhavetkaścidaparādhaḥ kṛto yadikṣantavyameva tasyāhuḥ suparīkṣya parīkṣayā

मृदुना मार्दवं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम्नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीक्ष्णतरो मृदुः

mṛdunā mārdavaṃ hanti mṛdunā hanti dāruṇamnāsādhyaṃ mṛdunā kiṃcittasmāttīkṣṇataro mṛduḥ

देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनःनादेशकाले किंचित्स्याद्देशः कालः प्रतीक्ष्यतेतथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधिनः

deśakālau tu saṃprekṣya balābalamathātmanaḥnādeśakāle kiṃcitsyāddeśaḥ kālaḥ pratīkṣyatetathā lokabhayāccaiva kṣantavyamaparādhinaḥ

एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताःअतोऽन्यथानुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते

eta evaṃvidhāḥ kālāḥ kṣamāyāḥ parikīrtitāḥato'nyathānuvartatsu tejasaḥ kāla ucyate

द्रौपद्युवाचतदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिपधार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु

draupadyuvācatadahaṃ tejasaḥ kālaṃ tava manye narādhipadhārtarāṣṭreṣu lubdheṣu satataṃ cāpakāriṣu

न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रतितेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि

na hi kaścitkṣamākālo vidyate'dya kurūnpratitejasaścāgate kāle teja utsraṣṭumarhasi

मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनःकाले प्राप्ते द्वयं ह्येतद्यो वेद स महीपतिः

mṛdurbhavatyavajñātastīkṣṇādudvijate janaḥkāle prāpte dvayaṃ hyetadyo veda sa mahīpatiḥ