पर्व.अध्याय 3.293

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतस्मिन्नेव काले तु धृतराष्ट्रस्य वै सखासूतोऽधिरथ इत्येव सदारो जाह्नवीं ययौ

etasminneva kāle tu dhṛtarāṣṭrasya vai sakhāsūto'dhiratha ityeva sadāro jāhnavīṃ yayau

तस्य भार्याभवद्राजन्रूपेणासदृशी भुविराधा नाम महाभागा न सा पुत्रमविन्दतअपत्यार्थे परं यत्नमकरोच्च विशेषतः

tasya bhāryābhavadrājanrūpeṇāsadṛśī bhuvirādhā nāma mahābhāgā na sā putramavindataapatyārthe paraṃ yatnamakarocca viśeṣataḥ

सा ददर्शाथ मञ्जूषामुह्यमानां यदृच्छयादत्तरक्षाप्रतिसरामन्वालभनशोभिताम्ऊर्मीतरङ्गैर्जाह्नव्याः समानीतामुपह्वरम्

sā dadarśātha mañjūṣāmuhyamānāṃ yadṛcchayādattarakṣāpratisarāmanvālabhanaśobhitāmūrmītaraṅgairjāhnavyāḥ samānītāmupahvaram

सा तां कौतूहलात्प्राप्तां ग्राहयामास भामिनीततो निवेदयामास सूतस्याधिरथस्य वै

sā tāṃ kautūhalātprāptāṃ grāhayāmāsa bhāminītato nivedayāmāsa sūtasyādhirathasya vai

स तामुद्धृत्य मञ्जूषामुत्सार्य जलमन्तिकात्यन्त्रैरुद्घाटयामास सोऽपश्यत्तत्र बालकम्

sa tāmuddhṛtya mañjūṣāmutsārya jalamantikātyantrairudghāṭayāmāsa so'paśyattatra bālakam

तरुणादित्यसंकाशं हेमवर्मधरं तथामृष्टकुण्डलयुक्तेन वदनेन विराजता

taruṇādityasaṃkāśaṃ hemavarmadharaṃ tathāmṛṣṭakuṇḍalayuktena vadanena virājatā

स सूतो भार्यया सार्धं विस्मयोत्फुल्ललोचनःअङ्कमारोप्य तं बालं भार्यां वचनमब्रवीत्

sa sūto bhāryayā sārdhaṃ vismayotphullalocanaḥaṅkamāropya taṃ bālaṃ bhāryāṃ vacanamabravīt

इदमत्यद्भुतं भीरु यतो जातोऽस्मि भामिनिदृष्टवान्देवगर्भोऽयं मन्येऽस्मान्समुपागतः

idamatyadbhutaṃ bhīru yato jāto'smi bhāminidṛṣṭavāndevagarbho'yaṃ manye'smānsamupāgataḥ

अनपत्यस्य पुत्रोऽयं देवैर्दत्तो ध्रुवं ममइत्युक्त्वा तं ददौ पुत्रं राधायै स महीपते

anapatyasya putro'yaṃ devairdatto dhruvaṃ mamaityuktvā taṃ dadau putraṃ rādhāyai sa mahīpate

प्रतिजग्राह तं राधा विधिवद्दिव्यरूपिणम्पुत्रं कमलगर्भाभं देवगर्भं श्रिया वृतम्

pratijagrāha taṃ rādhā vidhivaddivyarūpiṇamputraṃ kamalagarbhābhaṃ devagarbhaṃ śriyā vṛtam

पुपोष चैनं विधिवद्ववृधे स च वीर्यवान्ततः प्रभृति चाप्यन्ये प्राभवन्नौरसाः सुताः

pupoṣa cainaṃ vidhivadvavṛdhe sa ca vīryavāntataḥ prabhṛti cāpyanye prābhavannaurasāḥ sutāḥ

वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम्नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर्द्विजातयः

vasuvarmadharaṃ dṛṣṭvā taṃ bālaṃ hemakuṇḍalamnāmāsya vasuṣeṇeti tataścakrurdvijātayaḥ

एवं स सूतपुत्रत्वं जगामामितविक्रमःवसुषेण इति ख्यातो वृष इत्येव च प्रभुः

evaṃ sa sūtaputratvaṃ jagāmāmitavikramaḥvasuṣeṇa iti khyāto vṛṣa ityeva ca prabhuḥ

स ज्येष्ठपुत्रः सूतस्य ववृधेऽङ्गेषु वीर्यवान्चारेण विदितश्चासीत्पृथाया दिव्यवर्मभृत्

sa jyeṣṭhaputraḥ sūtasya vavṛdhe'ṅgeṣu vīryavāncāreṇa viditaścāsītpṛthāyā divyavarmabhṛt

सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समये ततःदृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम्

sūtastvadhirathaḥ putraṃ vivṛddhaṃ samaye tataḥdṛṣṭvā prasthāpayāmāsa puraṃ vāraṇasāhvayam

तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणिसख्यं दुर्योधनेनैवमगच्छत्स च वीर्यवान्

tatropasadanaṃ cakre droṇasyeṣvastrakarmaṇisakhyaṃ duryodhanenaivamagacchatsa ca vīryavān

द्रोणात्कृपाच्च रामाच्च सोऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम्लब्ध्वा लोकेऽभवत्ख्यातः परमेष्वासतां गतः

droṇātkṛpācca rāmācca so'stragrāmaṃ caturvidhamlabdhvā loke'bhavatkhyātaḥ parameṣvāsatāṃ gataḥ

संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये स्थितःयोद्धुमाशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना

saṃdhāya dhārtarāṣṭreṇa pārthānāṃ vipriye sthitaḥyoddhumāśaṃsate nityaṃ phalgunena mahātmanā

सदा हि तस्य स्पर्धासीदर्जुनेन विशां पतेअर्जुनस्य च कर्णेन यतो दृष्टो बभूव सः

sadā hi tasya spardhāsīdarjunena viśāṃ patearjunasya ca karṇena yato dṛṣṭo babhūva saḥ

तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम्अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद्युधिष्ठिरः

taṃ tu kuṇḍalinaṃ dṛṣṭvā varmaṇā ca samanvitamavadhyaṃ samare matvā paryatapyadyudhiṣṭhiraḥ

यदा तु कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम्स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिले स्थितः

yadā tu karṇo rājendra bhānumantaṃ divākaramstauti madhyaṃdine prāpte prāñjaliḥ salile sthitaḥ

तत्रैनमुपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतवःनादेयं तस्य तत्काले किंचिदस्ति द्विजातिषु

tatrainamupatiṣṭhanti brāhmaṇā dhanahetavaḥnādeyaṃ tasya tatkāle kiṃcidasti dvijātiṣu

तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितःस्वागतं चेति राधेयस्तमथ प्रत्यभाषत

tamindro brāhmaṇo bhūtvā bhikṣāṃ dehītyupasthitaḥsvāgataṃ ceti rādheyastamatha pratyabhāṣata