Parva.Adhyaya 3.299

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

धर्मेण तेऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाःअज्ञातवासं वत्स्यन्तश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम्उपोपविश्य विद्वांसः सहिताः संशितव्रताः

dharmeṇa te'bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥajñātavāsaṃ vatsyantaśchannā varṣaṃ trayodaśamupopaviśya vidvāṃsaḥ sahitāḥ saṃśitavratāḥ

ये तद्भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनःतानब्रुवन्महात्मानः शिष्टाः प्राञ्जलयस्तदाअभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस्तं निवासं धृतव्रताः

ye tadbhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥtānabruvanmahātmānaḥ śiṣṭāḥ prāñjalayastadāabhyanujñāpayiṣyantastaṃ nivāsaṃ dhṛtavratāḥ

विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम्छद्मना हृतराज्याश्च निःस्वाश्च बहुशः कृताः

viditaṃ bhavatāṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrairyathā vayamchadmanā hṛtarājyāśca niḥsvāśca bahuśaḥ kṛtāḥ

उषिताश्च वने कृच्छ्रं यत्र द्वादश वत्सरान्अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम्तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ

uṣitāśca vane kṛcchraṃ yatra dvādaśa vatsarānajñātavāsasamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśamtadvatsyāmo vayaṃ channāstadanujñātumarhatha

सुयोधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलःजानन्तो विषमं कुर्युरस्मास्वत्यन्तवैरिणःयुक्ताचाराश्च युक्ताश्च पौरस्य स्वजनस्य च

suyodhanaśca duṣṭātmā karṇaśca sahasaubalaḥjānanto viṣamaṃ kuryurasmāsvatyantavairiṇaḥyuktācārāśca yuktāśca paurasya svajanasya ca

अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सहसमस्ताः स्वेषु राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेमहि

api nastadbhavedbhūyo yadvayaṃ brāhmaṇaiḥ sahasamastāḥ sveṣu rāṣṭreṣu svarājyasthā bhavemahi

इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदासंमूर्छितोऽभवद्राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः

ityuktvā duḥkhaśokārtaḥ śucirdharmasutastadāsaṃmūrchito'bhavadrājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ

तमथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सहअथ धौम्योऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा

tamathāśvāsayansarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ sahaatha dhaumyo'bravīdvākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā

राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रियःनैवंविधाः प्रमुह्यन्ति नराः कस्यांचिदापदि

rājanvidvānbhavāndāntaḥ satyasaṃdho jitendriyaḥnaivaṃvidhāḥ pramuhyanti narāḥ kasyāṃcidāpadi

देवैरप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुशस्तथातत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः

devairapyāpadaḥ prāptāśchannaiśca bahuśastathātatra tatra sapatnānāṃ nigrahārthaṃ mahātmabhiḥ

इन्द्रेण निषधान्प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदाछन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे

indreṇa niṣadhānprāpya giriprasthāśrame tadāchannenoṣya kṛtaṃ karma dviṣatāṃ balanigrahe

विष्णुनाश्वशिरः प्राप्य तथादित्यां निवत्स्यतागर्भे वधार्थं दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम्

viṣṇunāśvaśiraḥ prāpya tathādityāṃ nivatsyatāgarbhe vadhārthaṃ daityānāmajñātenoṣitaṃ ciram

प्राप्य वामनरूपेण प्रच्छन्नं ब्रह्मरूपिणाबलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम्

prāpya vāmanarūpeṇa pracchannaṃ brahmarūpiṇābaleryathā hṛtaṃ rājyaṃ vikramaistacca te śrutam

और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदायत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया

aurveṇa vasatā channamūrau brahmarṣiṇā tadāyatkṛtaṃ tāta lokeṣu tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā

प्रच्छन्नं चापि धर्मज्ञ हरिणा वृत्रनिग्रहेवज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम्

pracchannaṃ cāpi dharmajña hariṇā vṛtranigrahevajraṃ praviśya śakrasya yatkṛtaṃ tacca te śrutam

हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य छन्नमासताविबुधानां कृतं कर्म तच्च सर्वं श्रुतं त्वया

hutāśanena yaccāpaḥ praviśya channamāsatāvibudhānāṃ kṛtaṃ karma tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā

एवं विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसानिर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता भुवि सर्वशः

evaṃ vivasvatā tāta channenottamatejasānirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā bhuvi sarvaśaḥ

विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य वैदशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा

viṣṇunā vasatā cāpi gṛhe daśarathasya vaidaśagrīvo hataśchannaṃ saṃyuge bhīmakarmaṇā

एवमेते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्र तत्र हअजयञ्शात्रवान्युद्धे तथा त्वमपि जेष्यसि

evamete mahātmānaḥ pracchannāstatra tatra haajayañśātravānyuddhe tathā tvamapi jeṣyasi

तथा धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः संपरितोषितःशास्त्रबुद्ध्या स्वबुद्ध्या च न चचाल युधिष्ठिरः

tathā dhaumyena dharmajño vākyaiḥ saṃparitoṣitaḥśāstrabuddhyā svabuddhyā ca na cacāla yudhiṣṭhiraḥ

अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलःराजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन्

athābravīnmahābāhurbhīmaseno mahābalaḥrājānaṃ balināṃ śreṣṭho girā saṃpariharṣayan

अवेक्षया महाराज तव गाण्डीवधन्वनाधर्मानुगतया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम्

avekṣayā mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanādharmānugatayā buddhyā na kiṃcitsāhasaṃ kṛtam

सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौशक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ

sahadevo mayā nityaṃ nakulaśca nivāritauśaktau vidhvaṃsane teṣāṃ śatrughnau bhīmavikramau

न वयं तत्प्रहास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान्भवान्विधत्तां तत्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान्

na vayaṃ tatprahāsyāmo yasminyokṣyati no bhavānbhavānvidhattāṃ tatsarvaṃ kṣipraṃ jeṣyāmahe parān

इत्युक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणाः परमाशिषःप्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वान्स्वान्ययुर्गृहान्

ityukte bhīmasenena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥprayujyāpṛcchya bharatānyathāsvānsvānyayurgṛhān

सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तथाआशीरुक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः

sarve vedavido mukhyā yatayo munayastathāāśīruktvā yathānyāyaṃ punardarśanakāṅkṣiṇaḥ

सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाःउत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णामादाय भारत

saha dhaumyena vidvāṃsastathā te pañca pāṇḍavāḥutthāya prayayurvīrāḥ kṛṣṇāmādāya bhārata

क्रोशमात्रमतिक्रम्य तस्माद्देशान्निमित्ततःश्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थमुद्यताः

krośamātramatikramya tasmāddeśānnimittataḥśvobhūte manujavyāghrāśchannavāsārthamudyatāḥ

पृथक्शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाःसंधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन्

pṛthakśāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥsaṃdhivigrahakālajñā mantrāya samupāviśan