Parva.Adhyaya 3.31

द्रौपद्युवाचनमो धात्रे विधात्रे च यौ मोहं चक्रतुस्तवपितृपैतामहे वृत्ते वोढव्ये तेऽन्यथा मतिः

draupadyuvācanamo dhātre vidhātre ca yau mohaṃ cakratustavapitṛpaitāmahe vṛtte voḍhavye te'nyathā matiḥ

नेह धर्मानृशंस्याभ्यां न क्षान्त्या नार्जवेन चपुरुषः श्रियमाप्नोति न घृणित्वेन कर्हिचित्

neha dharmānṛśaṃsyābhyāṃ na kṣāntyā nārjavena capuruṣaḥ śriyamāpnoti na ghṛṇitvena karhicit

त्वां चेद्व्यसनमभ्यागादिदं भारत दुःसहम्यत्त्वं नार्हसि नापीमे भ्रातरस्ते महौजसः

tvāṃ cedvyasanamabhyāgādidaṃ bhārata duḥsahamyattvaṃ nārhasi nāpīme bhrātaraste mahaujasaḥ

न हि तेऽध्यगमञ्जातु तदानीं नाद्य भारतधर्मात्प्रियतरं किंचिदपि चेज्जीवितादिह

na hi te'dhyagamañjātu tadānīṃ nādya bhāratadharmātpriyataraṃ kiṃcidapi cejjīvitādiha

धर्मार्थमेव ते राज्यं धर्मार्थं जीवितं च तेब्राह्मणा गुरवश्चैव जानन्त्यपि च देवताः

dharmārthameva te rājyaṃ dharmārthaṃ jīvitaṃ ca tebrāhmaṇā guravaścaiva jānantyapi ca devatāḥ

भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रेयौ च मया सहत्यजेस्त्वमिति मे बुद्धिर्न तु धर्मं परित्यजेः

bhīmasenārjunau caiva mādreyau ca mayā sahatyajestvamiti me buddhirna tu dharmaṃ parityajeḥ

राजानं धर्मगोप्तारं धर्मो रक्षति रक्षितःइति मे श्रुतमार्याणां त्वां तु मन्ये न रक्षति

rājānaṃ dharmagoptāraṃ dharmo rakṣati rakṣitaḥiti me śrutamāryāṇāṃ tvāṃ tu manye na rakṣati

अनन्या हि नरव्याघ्र नित्यदा धर्ममेव तेबुद्धिः सततमन्वेति छायेव पुरुषं निजा

ananyā hi naravyāghra nityadā dharmameva tebuddhiḥ satatamanveti chāyeva puruṣaṃ nijā

नावमंस्था हि सदृशान्नावराञ्श्रेयसः कुतःअवाप्य पृथिवीं कृत्स्नां न ते शृङ्गमवर्धत

nāvamaṃsthā hi sadṛśānnāvarāñśreyasaḥ kutaḥavāpya pṛthivīṃ kṛtsnāṃ na te śṛṅgamavardhata

स्वाहाकारैः स्वधाभिश्च पूजाभिरपि च द्विजान्दैवतानि पितॄंश्चैव सततं पार्थ सेवसे

svāhākāraiḥ svadhābhiśca pūjābhirapi ca dvijāndaivatāni pitṝṃścaiva satataṃ pārtha sevase

ब्राह्मणाः सर्वकामैस्ते सततं पार्थ तर्पिताःयतयो मोक्षिणश्चैव गृहस्थाश्चैव भारत

brāhmaṇāḥ sarvakāmaiste satataṃ pārtha tarpitāḥyatayo mokṣiṇaścaiva gṛhasthāścaiva bhārata

आरण्यकेभ्यो लौहानि भाजनानि प्रयच्छसिनादेयं ब्राह्मणेभ्यस्ते गृहे किंचन विद्यते

āraṇyakebhyo lauhāni bhājanāni prayacchasinādeyaṃ brāhmaṇebhyaste gṛhe kiṃcana vidyate

यदिदं वैश्वदेवान्ते सायंप्रातः प्रदीयतेतद्दत्त्वातिथिभृत्येभ्यो राजञ्शेषेण जीवसि

yadidaṃ vaiśvadevānte sāyaṃprātaḥ pradīyatetaddattvātithibhṛtyebhyo rājañśeṣeṇa jīvasi

इष्टयः पशुबन्धाश्च काम्यनैमित्तिकाश्च येवर्तन्ते पाकयज्ञाश्च यज्ञकर्म च नित्यदा

iṣṭayaḥ paśubandhāśca kāmyanaimittikāśca yevartante pākayajñāśca yajñakarma ca nityadā

अस्मिन्नपि महारण्ये विजने दस्युसेवितेराष्ट्रादपेत्य वसतो धार्मस्ते नावसीदति

asminnapi mahāraṇye vijane dasyuseviterāṣṭrādapetya vasato dhārmaste nāvasīdati

अश्वमेधो राजसूयः पुण्डरीकोऽथ गोसवःएतैरपि महायज्ञैरिष्टं ते भूरिदक्षिणैः

aśvamedho rājasūyaḥ puṇḍarīko'tha gosavaḥetairapi mahāyajñairiṣṭaṃ te bhūridakṣiṇaiḥ

राजन्परीतया बुद्ध्या विषमेऽक्षपराजयेराज्यं वसून्यायुधानि भ्रातॄन्मां चासि निर्जितः

rājanparītayā buddhyā viṣame'kṣaparājayerājyaṃ vasūnyāyudhāni bhrātṝnmāṃ cāsi nirjitaḥ

ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनःकथमक्षव्यसनजा बुद्धिरापतिता तव

ṛjormṛdorvadānyasya hrīmataḥ satyavādinaḥkathamakṣavyasanajā buddhirāpatitā tava

अतीव मोहमायाति मनश्च परिदूयतेनिशाम्य ते दुःखमिदमिमां चापदमीदृशीम्

atīva mohamāyāti manaśca paridūyateniśāmya te duḥkhamidamimāṃ cāpadamīdṛśīm

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्ईश्वरस्य वशे लोकस्तिष्ठते नात्मनो यथा

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamīśvarasya vaśe lokastiṣṭhate nātmano yathā

धातैव खलु भूतानां सुखदुःखे प्रियाप्रियेदधाति सर्वमीशानः पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरन्

dhātaiva khalu bhūtānāṃ sukhaduḥkhe priyāpriyedadhāti sarvamīśānaḥ purastācchukramuccaran

यथा दारुमयी योषा नरवीर समाहिताईरयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः

yathā dārumayī yoṣā naravīra samāhitāīrayatyaṅgamaṅgāni tathā rājannimāḥ prajāḥ

आकाश इव भूतानि व्याप्य सर्वाणि भारतईश्वरो विदधातीह कल्याणं यच्च पापकम्

ākāśa iva bhūtāni vyāpya sarvāṇi bhārataīśvaro vidadhātīha kalyāṇaṃ yacca pāpakam

शकुनिस्तन्तुबद्धो वा नियतोऽयमनीश्वरःईश्वरस्य वशे तिष्ठन्नान्येषां नात्मनः प्रभुः

śakunistantubaddho vā niyato'yamanīśvaraḥīśvarasya vaśe tiṣṭhannānyeṣāṃ nātmanaḥ prabhuḥ

मणिः सूत्र इव प्रोतो नस्योत इव गोवृषःधातुरादेशमन्वेति तन्मयो हि तदर्पणः

maṇiḥ sūtra iva proto nasyota iva govṛṣaḥdhāturādeśamanveti tanmayo hi tadarpaṇaḥ

नात्माधीनो मनुष्योऽयं कालं भवति कंचनस्रोतसो मध्यमापन्नः कूलाद्वृक्ष इव च्युतः

nātmādhīno manuṣyo'yaṃ kālaṃ bhavati kaṃcanasrotaso madhyamāpannaḥ kūlādvṛkṣa iva cyutaḥ

अज्ञो जन्तुरनीशोऽयमात्मनः सुखदुःखयोःईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं नरकमेव च

ajño janturanīśo'yamātmanaḥ sukhaduḥkhayoḥīśvaraprerito gacchetsvargaṃ narakameva ca

यथा वायोस्तृणाग्राणि वशं यान्ति बलीयसःधातुरेवं वशं यान्ति सर्वभूतानि भारत

yathā vāyostṛṇāgrāṇi vaśaṃ yānti balīyasaḥdhāturevaṃ vaśaṃ yānti sarvabhūtāni bhārata

आर्यकर्मणि युञ्जानः पापे वा पुनरीश्वरःव्याप्य भूतानि चरते न चायमिति लक्ष्यते

āryakarmaṇi yuñjānaḥ pāpe vā punarīśvaraḥvyāpya bhūtāni carate na cāyamiti lakṣyate

हेतुमात्रमिदं धातुः शरीरं क्षेत्रसंज्ञितम्येन कारयते कर्म शुभाशुभफलं विभुः

hetumātramidaṃ dhātuḥ śarīraṃ kṣetrasaṃjñitamyena kārayate karma śubhāśubhaphalaṃ vibhuḥ

पश्य मायाप्रभावोऽयमीश्वरेण यथा कृतःयो हन्ति भूतैर्भूतानि मोहयित्वात्ममायया

paśya māyāprabhāvo'yamīśvareṇa yathā kṛtaḥyo hanti bhūtairbhūtāni mohayitvātmamāyayā

अन्यथा परिदृष्टानि मुनिभिर्वेददर्शिभिःअन्यथा परिवर्तन्ते वेगा इव नभस्वतः

anyathā paridṛṣṭāni munibhirvedadarśibhiḥanyathā parivartante vegā iva nabhasvataḥ

अन्यथैव हि मन्यन्ते पुरुषास्तानि तानि चअन्यथैव प्रभुस्तानि करोति विकरोति च

anyathaiva hi manyante puruṣāstāni tāni caanyathaiva prabhustāni karoti vikaroti ca

यथा काष्ठेन वा काष्ठमश्मानं चाश्मना पुनःअयसा चाप्ययश्छिन्द्यान्निर्विचेष्टमचेतनम्

yathā kāṣṭhena vā kāṣṭhamaśmānaṃ cāśmanā punaḥayasā cāpyayaśchindyānnirviceṣṭamacetanam

एवं स भगवान्देवः स्वयम्भूः प्रपितामहःहिनस्ति भूतैर्भूतानि छद्म कृत्वा युधिष्ठिर

evaṃ sa bhagavāndevaḥ svayambhūḥ prapitāmahaḥhinasti bhūtairbhūtāni chadma kṛtvā yudhiṣṭhira

संप्रयोज्य वियोज्यायं कामकारकरः प्रभुःक्रीडते भगवान्भूतैर्बालः क्रीडनकैरिव

saṃprayojya viyojyāyaṃ kāmakārakaraḥ prabhuḥkrīḍate bhagavānbhūtairbālaḥ krīḍanakairiva

न मातृपितृवद्राजन्धाता भूतेषु वर्ततेरोषादिव प्रवृत्तोऽयं यथायमितरो जनः

na mātṛpitṛvadrājandhātā bhūteṣu vartateroṣādiva pravṛtto'yaṃ yathāyamitaro janaḥ

आर्याञ्शीलवतो दृष्ट्वा ह्रीमतो वृत्तिकर्शितान्अनार्यान्सुखिनश्चैव विह्वलामीव चिन्तया

āryāñśīlavato dṛṣṭvā hrīmato vṛttikarśitānanāryānsukhinaścaiva vihvalāmīva cintayā

तवेमामापदं दृष्ट्वा समृद्धिं च सुयोधनेधातारं गर्हये पार्थ विषमं योऽनुपश्यति

tavemāmāpadaṃ dṛṣṭvā samṛddhiṃ ca suyodhanedhātāraṃ garhaye pārtha viṣamaṃ yo'nupaśyati

आर्यशास्त्रातिगे क्रूरे लुब्धे धर्मापचायिनिधार्तराष्ट्रे श्रियं दत्त्वा धाता किं फलमश्नुते

āryaśāstrātige krūre lubdhe dharmāpacāyinidhārtarāṣṭre śriyaṃ dattvā dhātā kiṃ phalamaśnute

कर्म चेत्कृतमन्वेति कर्तारं नान्यमृच्छतिकर्मणा तेन पापेन लिप्यते नूनमीश्वरः

karma cetkṛtamanveti kartāraṃ nānyamṛcchatikarmaṇā tena pāpena lipyate nūnamīśvaraḥ

अथ कर्म कृतं पापं न चेत्कर्तारमृच्छतिकारणं बलमेवेह जनाञ्शोचामि दुर्बलान्

atha karma kṛtaṃ pāpaṃ na cetkartāramṛcchatikāraṇaṃ balameveha janāñśocāmi durbalān