Parva.Adhyaya 3.32

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

वल्गु चित्रपदं श्लक्ष्णं याज्ञसेनि त्वया वचःउक्तं तच्छ्रुतमस्माभिर्नास्तिक्यं तु प्रभाषसे

valgu citrapadaṃ ślakṣṇaṃ yājñaseni tvayā vacaḥuktaṃ tacchrutamasmābhirnāstikyaṃ tu prabhāṣase

नाहं धर्मफलान्वेषी राजपुत्रि चराम्युतददामि देयमित्येव यजे यष्टव्यमित्युत

nāhaṃ dharmaphalānveṣī rājaputri carāmyutadadāmi deyamityeva yaje yaṣṭavyamityuta

अस्तु वात्र फलं मा वा कर्तव्यं पुरुषेण यत्गृहानावसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत्

astu vātra phalaṃ mā vā kartavyaṃ puruṣeṇa yatgṛhānāvasatā kṛṣṇe yathāśakti karomi tat

धर्मं चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात्आगमाननतिक्रम्य सतां वृत्तमवेक्ष्य चधर्म एव मनः कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम्

dharmaṃ carāmi suśroṇi na dharmaphalakāraṇātāgamānanatikramya satāṃ vṛttamavekṣya cadharma eva manaḥ kṛṣṇe svabhāvāccaiva me dhṛtam

न धर्मफलमाप्नोति यो धर्मं दोग्धुमिच्छतियश्चैनं शङ्कते कृत्वा नास्तिक्यात्पापचेतनः

na dharmaphalamāpnoti yo dharmaṃ dogdhumicchatiyaścainaṃ śaṅkate kṛtvā nāstikyātpāpacetanaḥ

अतिवादान्मदाच्चैव मा धर्ममतिशङ्किथाःधर्मातिशङ्की पुरुषस्तिर्यग्गतिपरायणः

ativādānmadāccaiva mā dharmamatiśaṅkithāḥdharmātiśaṅkī puruṣastiryaggatiparāyaṇaḥ

धर्मो यस्यातिशङ्क्यः स्यादार्षं वा दुर्बलात्मनःवेदाच्छूद्र इवापेयात्स लोकादजरामरात्

dharmo yasyātiśaṅkyaḥ syādārṣaṃ vā durbalātmanaḥvedācchūdra ivāpeyātsa lokādajarāmarāt

वेदाध्यायी धर्मपरः कुले जातो यशस्विनिस्थविरेषु स योक्तव्यो राजभिर्धर्मचारिभिः

vedādhyāyī dharmaparaḥ kule jāto yaśasvinisthavireṣu sa yoktavyo rājabhirdharmacāribhiḥ

पापीयान्हि स शूद्रेभ्यस्तस्करेभ्यो विशेषतःशास्त्रातिगो मन्दबुद्धिर्यो धर्ममतिशङ्कते

pāpīyānhi sa śūdrebhyastaskarebhyo viśeṣataḥśāstrātigo mandabuddhiryo dharmamatiśaṅkate

प्रत्यक्षं हि त्वया दृष्ट ऋषिर्गच्छन्महातपाःमार्कण्डेयोऽप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविताम्

pratyakṣaṃ hi tvayā dṛṣṭa ṛṣirgacchanmahātapāḥmārkaṇḍeyo'prameyātmā dharmeṇa cirajīvitām

व्यासो वसिष्ठो मैत्रेयो नारदो लोमशः शुकःअन्ये च ऋषयः सिद्धा धर्मेणैव सुचेतसः

vyāso vasiṣṭho maitreyo nārado lomaśaḥ śukaḥanye ca ṛṣayaḥ siddhā dharmeṇaiva sucetasaḥ

प्रत्यक्षं पश्यसि ह्येतान्दिव्ययोगसमन्वितान्शापानुग्रहणे शक्तान्देवैरपि गरीयसः

pratyakṣaṃ paśyasi hyetāndivyayogasamanvitānśāpānugrahaṇe śaktāndevairapi garīyasaḥ

एते हि धर्ममेवादौ वर्णयन्ति सदा ममकर्तव्यममरप्रख्याः प्रत्यक्षागमबुद्धयः

ete hi dharmamevādau varṇayanti sadā mamakartavyamamaraprakhyāḥ pratyakṣāgamabuddhayaḥ

अतो नार्हसि कल्याणि धातारं धर्ममेव चरजोमूढेन मनसा क्षेप्तुं शङ्कितुमेव च

ato nārhasi kalyāṇi dhātāraṃ dharmameva carajomūḍhena manasā kṣeptuṃ śaṅkitumeva ca

धर्मातिशङ्की नान्यस्मिन्प्रमाणमधिगच्छतिआत्मप्रमाण उन्नद्धः श्रेयसो ह्यवमन्यकः

dharmātiśaṅkī nānyasminpramāṇamadhigacchatiātmapramāṇa unnaddhaḥ śreyaso hyavamanyakaḥ

इन्द्रियप्रीतिसंबद्धं यदिदं लोकसाक्षिकम्एतावान्मन्यते बालो मोहमन्यत्र गच्छति

indriyaprītisaṃbaddhaṃ yadidaṃ lokasākṣikametāvānmanyate bālo mohamanyatra gacchati

प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यो धर्ममतिशङ्कतेध्यायन्स कृपणः पापो न लोकान्प्रतिपद्यते

prāyaścittaṃ na tasyāsti yo dharmamatiśaṅkatedhyāyansa kṛpaṇaḥ pāpo na lokānpratipadyate

प्रमाणान्यतिवृत्तो हि वेदशास्त्रार्थनिन्दकःकामलोभानुगो मूढो नरकं प्रतिपद्यते

pramāṇānyativṛtto hi vedaśāstrārthanindakaḥkāmalobhānugo mūḍho narakaṃ pratipadyate

यस्तु नित्यं कृतमतिर्धर्ममेवाभिपद्यतेअशङ्कमानः कल्याणि सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते

yastu nityaṃ kṛtamatirdharmamevābhipadyateaśaṅkamānaḥ kalyāṇi so'mutrānantyamaśnute

आर्षं प्रमाणमुत्क्रम्य धर्मानपरिपालयन्सर्वशास्त्रातिगो मूढः शं जन्मसु न विन्दति

ārṣaṃ pramāṇamutkramya dharmānaparipālayansarvaśāstrātigo mūḍhaḥ śaṃ janmasu na vindati

शिष्टैराचरितं धर्मं कृष्णे मा स्मातिशङ्किथाःपुराणमृषिभिः प्रोक्तं सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिः

śiṣṭairācaritaṃ dharmaṃ kṛṣṇe mā smātiśaṅkithāḥpurāṇamṛṣibhiḥ proktaṃ sarvajñaiḥ sarvadarśibhiḥ

धर्म एव प्लवो नान्यः स्वर्गं द्रौपदि गच्छताम्सैव नौः सागरस्येव वणिजः पारमृच्छतः

dharma eva plavo nānyaḥ svargaṃ draupadi gacchatāmsaiva nauḥ sāgarasyeva vaṇijaḥ pāramṛcchataḥ

अफालो यदि धर्मः स्याच्चरितो धर्मचारिभिःअप्रतिष्ठे तमस्येतज्जगन्मज्जेदनिन्दिते

aphālo yadi dharmaḥ syāccarito dharmacāribhiḥapratiṣṭhe tamasyetajjaganmajjedanindite

निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयुः पशुजीविकाम्विघातेनैव युज्येयुर्न चार्थं किंचिदाप्नुयुः

nirvāṇaṃ nādhigaccheyurjīveyuḥ paśujīvikāmvighātenaiva yujyeyurna cārthaṃ kiṃcidāpnuyuḥ

तपश्च ब्रह्मचर्यं च यज्ञः स्वाध्याय एव चदानमार्जवमेतानि यदि स्युरफलानि वै

tapaśca brahmacaryaṃ ca yajñaḥ svādhyāya eva cadānamārjavametāni yadi syuraphalāni vai

नाचरिष्यन्परे धर्मं परे परतरे च येविप्रलम्भोऽयमत्यन्तं यदि स्युरफलाः क्रियाः

nācariṣyanpare dharmaṃ pare paratare ca yevipralambho'yamatyantaṃ yadi syuraphalāḥ kriyāḥ

ऋषयश्चैव देवाश्च गन्धर्वासुरराक्षसाःईश्वराः कस्य हेतोस्ते चरेयुर्धर्ममादृताः

ṛṣayaścaiva devāśca gandharvāsurarākṣasāḥīśvarāḥ kasya hetoste careyurdharmamādṛtāḥ

फलदं त्विह विज्ञाय धातारं श्रेयसि ध्रुवेधर्मं ते ह्याचरन्कृष्णे तद्धि धर्मसनातनम्

phaladaṃ tviha vijñāya dhātāraṃ śreyasi dhruvedharmaṃ te hyācarankṛṣṇe taddhi dharmasanātanam

स चायं सफलो धर्मो न धर्मोऽफल उच्यतेदृश्यन्तेऽपि हि विद्यानां फलानि तपसां तथा

sa cāyaṃ saphalo dharmo na dharmo'phala ucyatedṛśyante'pi hi vidyānāṃ phalāni tapasāṃ tathā

त्वय्येतद्वै विजानीहि जन्म कृष्णे यथा श्रुतम्वेत्थ चापि यथा जातो धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्

tvayyetadvai vijānīhi janma kṛṣṇe yathā śrutamvettha cāpi yathā jāto dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān

एतावदेव पर्याप्तमुपमानं शुचिस्मितेकर्मणां फलमस्तीति धीरोऽल्पेनापि तुष्यति

etāvadeva paryāptamupamānaṃ śucismitekarmaṇāṃ phalamastīti dhīro'lpenāpi tuṣyati

बहुनापि ह्यविद्वांसो नैव तुष्यन्त्यबुद्धयःतेषां न धर्मजं किंचित्प्रेत्य शर्मास्ति कर्म वा

bahunāpi hyavidvāṃso naiva tuṣyantyabuddhayaḥteṣāṃ na dharmajaṃ kiṃcitpretya śarmāsti karma vā

कर्मणामुत पुण्यानां पापानां च फलोदयःप्रभवश्चाप्ययश्चैव देवगुह्यानि भामिनि

karmaṇāmuta puṇyānāṃ pāpānāṃ ca phalodayaḥprabhavaścāpyayaścaiva devaguhyāni bhāmini

नैतानि वेद यः कश्चिन्मुह्यन्त्यत्र प्रजा इमाःरक्ष्याण्येतानि देवानां गूढमाया हि देवताः

naitāni veda yaḥ kaścinmuhyantyatra prajā imāḥrakṣyāṇyetāni devānāṃ gūḍhamāyā hi devatāḥ

कृशाङ्गाः सुव्रताश्चैव तपसा दग्धकिल्बिषाःप्रसन्नैर्मानसैर्युक्ताः पश्यन्त्येतानि वै द्विजाः

kṛśāṅgāḥ suvratāścaiva tapasā dagdhakilbiṣāḥprasannairmānasairyuktāḥ paśyantyetāni vai dvijāḥ

न फलादर्शनाद्धर्मः शङ्कितव्यो न देवताःयष्टव्यं चाप्रमत्तेन दातव्यं चानसूयता

na phalādarśanāddharmaḥ śaṅkitavyo na devatāḥyaṣṭavyaṃ cāpramattena dātavyaṃ cānasūyatā

कर्मणां फलमस्तीति तथैतद्धर्म शाश्वतम्ब्रह्मा प्रोवाच पुत्राणां यदृषिर्वेद कश्यपः

karmaṇāṃ phalamastīti tathaitaddharma śāśvatambrahmā provāca putrāṇāṃ yadṛṣirveda kaśyapaḥ

तस्मात्ते संशयः कृष्णे नीहार इव नश्यतुव्यवस्य सर्वमस्तीति नास्तिक्यं भावमुत्सृज

tasmātte saṃśayaḥ kṛṣṇe nīhāra iva naśyatuvyavasya sarvamastīti nāstikyaṃ bhāvamutsṛja

ईश्वरं चापि भूतानां धातारं मा विचिक्षिपःशिक्षस्वैनं नमस्वैनं मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी

īśvaraṃ cāpi bhūtānāṃ dhātāraṃ mā vicikṣipaḥśikṣasvainaṃ namasvainaṃ mā te bhūdbuddhirīdṛśī

यस्य प्रसादात्तद्भक्तो मर्त्यो गच्छत्यमर्त्यताम्उत्तमं दैवतं कृष्णे मातिवोचः कथंचन

yasya prasādāttadbhakto martyo gacchatyamartyatāmuttamaṃ daivataṃ kṛṣṇe mātivocaḥ kathaṃcana