Parva.Adhyaya 3.36

भीमसेन उवाच · bhīmasena uvāca

संधिं कृत्वैव कालेन अन्तकेन पतत्रिणाअनन्तेनाप्रमेयेन स्रोतसा सर्वहारिणा

saṃdhiṃ kṛtvaiva kālena antakena patatriṇāanantenāprameyena srotasā sarvahāriṇā

प्रत्यक्षं मन्यसे कालं मर्त्यः सन्कालबन्धनःफेनधर्मा महाराज फलधर्मा तथैव च

pratyakṣaṃ manyase kālaṃ martyaḥ sankālabandhanaḥphenadharmā mahārāja phaladharmā tathaiva ca

निमेषादपि कौन्तेय यस्यायुरपचीयतेसूच्येवाञ्जनचूर्णस्य किमिति प्रतिपालयेत्

nimeṣādapi kaunteya yasyāyurapacīyatesūcyevāñjanacūrṇasya kimiti pratipālayet

यो नूनममितायुः स्यादथ वापि प्रमाणवित्स कालं वै प्रतीक्षेत सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान्

yo nūnamamitāyuḥ syādatha vāpi pramāṇavitsa kālaṃ vai pratīkṣeta sarvapratyakṣadarśivān

प्रतीक्षमाणान्कालो नः समा राजंस्त्रयोदशआयुषोऽपचयं कृत्वा मरणायोपनेष्यति

pratīkṣamāṇānkālo naḥ samā rājaṃstrayodaśaāyuṣo'pacayaṃ kṛtvā maraṇāyopaneṣyati

शरीरिणां हि मरणं शरीरे नित्यमाश्रितम्प्रागेव मरणात्तस्माद्राज्यायैव घटामहे

śarīriṇāṃ hi maraṇaṃ śarīre nityamāśritamprāgeva maraṇāttasmādrājyāyaiva ghaṭāmahe

यो न याति प्रसंख्यानमस्पष्टो भूमिवर्धनःअयातयित्वा वैराणि सोऽवसीदति गौरिव

yo na yāti prasaṃkhyānamaspaṣṭo bhūmivardhanaḥayātayitvā vairāṇi so'vasīdati gauriva

यो न यातयते वैरमल्पसत्त्वोद्यमः पुमान्अफलं तस्य जन्माहं मन्ये दुर्जातजायिनः

yo na yātayate vairamalpasattvodyamaḥ pumānaphalaṃ tasya janmāhaṃ manye durjātajāyinaḥ

हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिवहत्वा द्विषन्तं संग्रामे भुक्त्वा बाह्वर्जितं वसु

hairaṇyau bhavato bāhū śrutirbhavati pārthivahatvā dviṣantaṃ saṃgrāme bhuktvā bāhvarjitaṃ vasu

हत्वा चेत्पुरुषो राजन्निकर्तारमरिंदमअह्नाय नरकं गच्छेत्स्वर्गेणास्य स संमितः

hatvā cetpuruṣo rājannikartāramariṃdamaahnāya narakaṃ gacchetsvargeṇāsya sa saṃmitaḥ

अमर्षजो हि संतापः पावकाद्दीप्तिमत्तरःयेनाहमभिसंतप्तो न नक्तं न दिवा शये

amarṣajo hi saṃtāpaḥ pāvakāddīptimattaraḥyenāhamabhisaṃtapto na naktaṃ na divā śaye

अयं च पार्थो बीभत्सुर्वरिष्ठो ज्याविकर्षणेआस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये

ayaṃ ca pārtho bībhatsurvariṣṭho jyāvikarṣaṇeāste paramasaṃtapto nūnaṃ siṃha ivāśaye

योऽयमेकोऽभिमनुते सर्वाँल्लोके धनुर्भृतःसोऽयमात्मजमूष्माणं महाहस्तीव यच्छति

yo'yameko'bhimanute sarvām̐lloke dhanurbhṛtaḥso'yamātmajamūṣmāṇaṃ mahāhastīva yacchati

नकुलः सहदेवश्च वृद्धा माता च वीरसूःतवैव प्रियमिच्छन्त आसते जडमूकवत्

nakulaḥ sahadevaśca vṛddhā mātā ca vīrasūḥtavaiva priyamicchanta āsate jaḍamūkavat

सर्वे ते प्रियमिच्छन्ति बान्धवाः सह सृञ्जयैःअहमेकोऽभिसंतप्तो माता च प्रतिविन्ध्यतः

sarve te priyamicchanti bāndhavāḥ saha sṛñjayaiḥahameko'bhisaṃtapto mātā ca prativindhyataḥ

प्रियमेव तु सर्वेषां यद्ब्रवीम्युत किंचनसर्वे ही व्यसनं प्राप्ताः सर्वे युद्धाभिनन्दिनः

priyameva tu sarveṣāṃ yadbravīmyuta kiṃcanasarve hī vyasanaṃ prāptāḥ sarve yuddhābhinandinaḥ

नेतः पापीयसी काचिदापद्राजन्भविष्यतियन्नो नीचैरल्पबलै राज्यमाच्छिद्य भुज्यते

netaḥ pāpīyasī kācidāpadrājanbhaviṣyatiyanno nīcairalpabalai rājyamācchidya bhujyate

शीलदोषाद्घृणाविष्ट आनृशंस्यात्परंतपक्लेशांस्तितिक्षसे राजन्नान्यः कश्चित्प्रशंसति

śīladoṣādghṛṇāviṣṭa ānṛśaṃsyātparaṃtapakleśāṃstitikṣase rājannānyaḥ kaścitpraśaṃsati

घृणी ब्राह्मणरूपोऽसि कथं क्षत्रे अजायथाःअस्यां हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयः

ghṛṇī brāhmaṇarūpo'si kathaṃ kṣatre ajāyathāḥasyāṃ hi yonau jāyante prāyaśaḥ krūrabuddhayaḥ

अश्रौषीस्त्वं राजधर्मान्यथा वै मनुरब्रवीत्क्रूरान्निकृतिसंयुक्तान्विहितानशमात्मकान्

aśrauṣīstvaṃ rājadharmānyathā vai manurabravītkrūrānnikṛtisaṃyuktānvihitānaśamātmakān

कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किमास्से पीठसर्पवत्बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेनाभिजनेन च

kartavye puruṣavyāghra kimāsse pīṭhasarpavatbuddhyā vīryeṇa saṃyuktaḥ śrutenābhijanena ca

तृणानां मुष्टिनैकेन हिमवन्तं तु पर्वतम्छन्नमिच्छसि कौन्तेय योऽस्मान्संवर्तुमिच्छसि

tṛṇānāṃ muṣṭinaikena himavantaṃ tu parvatamchannamicchasi kaunteya yo'smānsaṃvartumicchasi

अज्ञातचर्या गूढेन पृथिव्यां विश्रुतेन चदिवीव पार्थ सूर्येण न शक्या चरितुं त्वया

ajñātacaryā gūḍhena pṛthivyāṃ viśrutena cadivīva pārtha sūryeṇa na śakyā carituṃ tvayā

बृहच्छाल इवानूपे शाखापुष्पपलाशवान्हस्ती श्वेत इवाज्ञातः कथं जिष्णुश्चरिष्यति

bṛhacchāla ivānūpe śākhāpuṣpapalāśavānhastī śveta ivājñātaḥ kathaṃ jiṣṇuścariṣyati

इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशूनकुलः सहदेवश्च कथं पार्थ चरिष्यतः

imau ca siṃhasaṃkāśau bhrātarau sahitau śiśūnakulaḥ sahadevaśca kathaṃ pārtha cariṣyataḥ

पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूरियम्विश्रुता कथमज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यति

puṇyakīrtī rājaputrī draupadī vīrasūriyamviśrutā kathamajñātā kṛṣṇā pārtha cariṣyati

मां चापि राजञ्जानन्ति आकुमारमिमाः प्रजाःअज्ञातचर्यां पश्यामि मेरोरिव निगूहनम्

māṃ cāpi rājañjānanti ākumāramimāḥ prajāḥajñātacaryāṃ paśyāmi meroriva nigūhanam

तथैव बहवोऽस्माभी राष्ट्रेभ्यो विप्रवासिताःराजानो राजपुत्राश्च धृतराष्ट्रमनुव्रताः

tathaiva bahavo'smābhī rāṣṭrebhyo vipravāsitāḥrājāno rājaputrāśca dhṛtarāṣṭramanuvratāḥ

न हि तेऽप्युपशाम्यन्ति निकृतानां निराकृताःअवश्यं तैर्निकर्तव्यमस्माकं तत्प्रियैषिभिः

na hi te'pyupaśāmyanti nikṛtānāṃ nirākṛtāḥavaśyaṃ tairnikartavyamasmākaṃ tatpriyaiṣibhiḥ

तेऽप्यस्मासु प्रयुञ्जीरन्प्रच्छन्नान्सुबहूञ्जनान्आचक्षीरंश्च नो ज्ञात्वा तन्नः स्यात्सुमहद्भयम्

te'pyasmāsu prayuñjīranpracchannānsubahūñjanānācakṣīraṃśca no jñātvā tannaḥ syātsumahadbhayam

अस्माभिरुषिताः सम्यग्वने मासास्त्रयोदशपरिमाणेन तान्पश्य तावतः परिवत्सरान्

asmābhiruṣitāḥ samyagvane māsāstrayodaśaparimāṇena tānpaśya tāvataḥ parivatsarān

अस्ति मासः प्रतिनिधिर्यथा प्राहुर्मनीषिणःपूतिकानिव सोमस्य तथेदं क्रियतामिति

asti māsaḥ pratinidhiryathā prāhurmanīṣiṇaḥpūtikāniva somasya tathedaṃ kriyatāmiti

अथ वानडुहे राजन्साधवे साधुवाहिनेसौहित्यदानादेकस्मादेनसः प्रतिमुच्यते

atha vānaḍuhe rājansādhave sādhuvāhinesauhityadānādekasmādenasaḥ pratimucyate

तस्माच्छत्रुवधे राजन्क्रियतां निश्चयस्त्वयाक्षत्रियस्य तु सर्वस्य नान्यो धर्मोऽस्ति संयुगात्

tasmācchatruvadhe rājankriyatāṃ niścayastvayākṣatriyasya tu sarvasya nānyo dharmo'sti saṃyugāt