Parva.Adhyaya 3.37

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

भीमसेनवचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःनिःश्वस्य पुरुषव्याघ्रः संप्रदध्यौ परंतपः

bhīmasenavacaḥ śrutvā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥniḥśvasya puruṣavyāghraḥ saṃpradadhyau paraṃtapaḥ

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिश्चित्येतिकृत्यताम्भीमसेनमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत्

sa muhūrtamiva dhyātvā viniścityetikṛtyatāmbhīmasenamidaṃ vākyamapadāntaramabravīt

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारतइदमन्यत्समाधत्स्व वाक्यं मे वाक्यकोविद

evametanmahābāho yathā vadasi bhārataidamanyatsamādhatsva vākyaṃ me vākyakovida

महापापानि कर्माणि यानि केवलसाहसात्आरभ्यन्ते भीमसेन व्यथन्ते तानि भारत

mahāpāpāni karmāṇi yāni kevalasāhasātārabhyante bhīmasena vyathante tāni bhārata

सुमन्त्रिते सुविक्रान्ते सुकृते सुविचारितेसिध्यन्त्यर्था महाबाहो दैवं चात्र प्रदक्षिणम्

sumantrite suvikrānte sukṛte suvicāritesidhyantyarthā mahābāho daivaṃ cātra pradakṣiṇam

त्वं तु केवलचापल्याद्बलदर्पोच्छ्रितः स्वयम्आरब्धव्यमिदं कर्म मन्यसे शृणु तत्र मे

tvaṃ tu kevalacāpalyādbaladarpocchritaḥ svayamārabdhavyamidaṃ karma manyase śṛṇu tatra me

भूरिश्रवाः शलश्चैव जलसंधश्च वीर्यवान्भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान्

bhūriśravāḥ śalaścaiva jalasaṃdhaśca vīryavānbhīṣmo droṇaśca karṇaśca droṇaputraśca vīryavān

धार्तराष्ट्रा दुराधर्षा दुर्योधनपुरोगमाःसर्व एव कृतास्त्राश्च सततं चाततायिनः

dhārtarāṣṭrā durādharṣā duryodhanapurogamāḥsarva eva kṛtāstrāśca satataṃ cātatāyinaḥ

राजानः पार्थिवाश्चैव येऽस्माभिरुपतापिताःसंश्रिताः कौरवं पक्षं जातस्नेहाश्च सांप्रतम्

rājānaḥ pārthivāścaiva ye'smābhirupatāpitāḥsaṃśritāḥ kauravaṃ pakṣaṃ jātasnehāśca sāṃpratam

दुर्योधनहिते युक्ता न तथास्मासु भारतपूर्णकोशा बलोपेताः प्रयतिष्यन्ति रक्षणे

duryodhanahite yuktā na tathāsmāsu bhāratapūrṇakośā balopetāḥ prayatiṣyanti rakṣaṇe

सर्वे कौरवसैन्यस्य सपुत्रामात्यसैनिकाःसंविभक्ता हि मात्राभिर्भोगैरपि च सर्वशः

sarve kauravasainyasya saputrāmātyasainikāḥsaṃvibhaktā hi mātrābhirbhogairapi ca sarvaśaḥ

दुर्योधनेन ते वीरा मानिताश्च विशेषतःप्राणांस्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे इति मे निश्चिता मतिः

duryodhanena te vīrā mānitāśca viśeṣataḥprāṇāṃstyakṣyanti saṃgrāme iti me niścitā matiḥ

समा यद्यपि भीष्मस्य वृत्तिरस्मासु तेषु चद्रोणस्य च महाबाहो कृपस्य च महात्मनः

samā yadyapi bhīṣmasya vṛttirasmāsu teṣu cadroṇasya ca mahābāho kṛpasya ca mahātmanaḥ

अवश्यं राजपिण्डस्तैर्निर्वेश्य इति मे मतिःतस्मात्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे प्राणानपि सुदुस्त्यजान्

avaśyaṃ rājapiṇḍastairnirveśya iti me matiḥtasmāttyakṣyanti saṃgrāme prāṇānapi sudustyajān

सर्वे दिव्यास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाःअजेयाश्चेति मे बुद्धिरपि देवैः सवासवैः

sarve divyāstravidvāṃsaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥajeyāśceti me buddhirapi devaiḥ savāsavaiḥ

अमर्षी नित्यसंहृष्टस्तत्र कर्णो महारथःसर्वास्त्रविदनाधृष्य अभेद्यकवचावृतः

amarṣī nityasaṃhṛṣṭastatra karṇo mahārathaḥsarvāstravidanādhṛṣya abhedyakavacāvṛtaḥ

अनिर्जित्य रणे सर्वानेतान्पुरुषसत्तमान्अशक्यो ह्यसहायेन हन्तुं दुर्योधनस्त्वया

anirjitya raṇe sarvānetānpuruṣasattamānaśakyo hyasahāyena hantuṃ duryodhanastvayā

न निद्रामधिगच्छामि चिन्तयानो वृकोदरअति सर्वान्धनुर्ग्राहान्सूतपुत्रस्य लाघवम्

na nidrāmadhigacchāmi cintayāno vṛkodaraati sarvāndhanurgrāhānsūtaputrasya lāghavam

एतद्वचनमाज्ञाय भीमसेनोऽत्यमर्षणःबभूव विमनास्त्रस्तो न चैवोवाच किंचन

etadvacanamājñāya bhīmaseno'tyamarṣaṇaḥbabhūva vimanāstrasto na caivovāca kiṃcana

तयोः संवदतोरेवं तदा पाण्डवयोर्द्वयोःआजगाम महायोगी व्यासः सत्यवतीसुतः

tayoḥ saṃvadatorevaṃ tadā pāṇḍavayordvayoḥājagāma mahāyogī vyāsaḥ satyavatīsutaḥ

सोऽभिगम्य यथान्यायं पाण्डवैः प्रतिपूजितःयुधिष्ठिरमिदं वाक्यमुवाच वदतां वरः

so'bhigamya yathānyāyaṃ pāṇḍavaiḥ pratipūjitaḥyudhiṣṭhiramidaṃ vākyamuvāca vadatāṃ varaḥ

युधिष्ठिर महाबाहो वेद्मि ते हृदि मानसम्मनीषया ततः क्षिप्रमागतोऽस्मि नरर्षभ

yudhiṣṭhira mahābāho vedmi te hṛdi mānasammanīṣayā tataḥ kṣipramāgato'smi nararṣabha

भीष्माद्द्रोणात्कृपात्कर्णाद्द्रोणपुत्राच्च भारतयत्ते भयममित्रघ्न हृदि संपरिवर्तते

bhīṣmāddroṇātkṛpātkarṇāddroṇaputrācca bhāratayatte bhayamamitraghna hṛdi saṃparivartate

तत्तेऽहं नाशयिष्यामि विधिदृष्टेन हेतुनातच्छ्रुत्वा धृतिमास्थाय कर्मणा प्रतिपादय

tatte'haṃ nāśayiṣyāmi vidhidṛṣṭena hetunātacchrutvā dhṛtimāsthāya karmaṇā pratipādaya

तत एकान्तमुन्नीय पाराशर्यो युधिष्ठिरम्अब्रवीदुपपन्नार्थमिदं वाक्यविशारदः

tata ekāntamunnīya pārāśaryo yudhiṣṭhiramabravīdupapannārthamidaṃ vākyaviśāradaḥ

श्रेयसस्ते परः कालः प्राप्तो भरतसत्तमयेनाभिभविता शत्रून्रणे पार्थो धनंजयः

śreyasaste paraḥ kālaḥ prāpto bharatasattamayenābhibhavitā śatrūnraṇe pārtho dhanaṃjayaḥ

गृहाणेमां मया प्रोक्तां सिद्धिं मूर्तिमतीमिवविद्यां प्रतिस्मृतिं नाम प्रपन्नाय ब्रवीमि तेयामवाप्य महाबाहुरर्जुनः साधयिष्यति

gṛhāṇemāṃ mayā proktāṃ siddhiṃ mūrtimatīmivavidyāṃ pratismṛtiṃ nāma prapannāya bravīmi teyāmavāpya mahābāhurarjunaḥ sādhayiṣyati

अस्त्रहेतोर्महेन्द्रं च रुद्रं चैवाभिगच्छतुवरुणं च धनेशं च धर्मराजं च पाण्डवशक्तो ह्येष सुरान्द्रष्टुं तपसा विक्रमेण च

astrahetormahendraṃ ca rudraṃ caivābhigacchatuvaruṇaṃ ca dhaneśaṃ ca dharmarājaṃ ca pāṇḍavaśakto hyeṣa surāndraṣṭuṃ tapasā vikrameṇa ca

ऋषिरेष महातेजा नारायणसहायवान्पुराणः शाश्वतो देवो विष्णोरंशः सनातनः

ṛṣireṣa mahātejā nārāyaṇasahāyavānpurāṇaḥ śāśvato devo viṣṇoraṃśaḥ sanātanaḥ

अस्त्राणीन्द्राच्च रुद्राच्च लोकपालेभ्य एव चसमादाय महाबाहुर्महत्कर्म करिष्यति

astrāṇīndrācca rudrācca lokapālebhya eva casamādāya mahābāhurmahatkarma kariṣyati

वनादस्माच्च कौन्तेय वनमन्यद्विचिन्त्यताम्निवासार्थाय यद्युक्तं भवेद्वः पृथिवीपते

vanādasmācca kaunteya vanamanyadvicintyatāmnivāsārthāya yadyuktaṃ bhavedvaḥ pṛthivīpate

एकत्र चिरवासो हि न प्रीतिजननो भवेत्तापसानां च शान्तानां भवेदुद्वेगकारकः

ekatra ciravāso hi na prītijanano bhavettāpasānāṃ ca śāntānāṃ bhavedudvegakārakaḥ

मृगाणामुपयोगश्च वीरुदोषधिसंक्षयःबिभर्षि हि बहून्विप्रान्वेदवेदाङ्गपारगान्

mṛgāṇāmupayogaśca vīrudoṣadhisaṃkṣayaḥbibharṣi hi bahūnviprānvedavedāṅgapāragān

एवमुक्त्वा प्रपन्नाय शुचये भगवान्प्रभुःप्रोवाच योगतत्त्वज्ञो योगविद्यामनुत्तमाम्

evamuktvā prapannāya śucaye bhagavānprabhuḥprovāca yogatattvajño yogavidyāmanuttamām

धर्मराज्ञे तदा धीमान्व्यासः सत्यवतीसुतःअनुज्ञाय च कौन्तेयं तत्रैवान्तरधीयत

dharmarājñe tadā dhīmānvyāsaḥ satyavatīsutaḥanujñāya ca kaunteyaṃ tatraivāntaradhīyata

युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा तद्ब्रह्म मनसा यतःधारयामास मेधावी काले काले समभ्यसन्

yudhiṣṭhirastu dharmātmā tadbrahma manasā yataḥdhārayāmāsa medhāvī kāle kāle samabhyasan

स व्यासवाक्यमुदितो वनाद्द्वैतवनात्ततःययौ सरस्वतीतीरे काम्यकं नाम काननम्

sa vyāsavākyamudito vanāddvaitavanāttataḥyayau sarasvatītīre kāmyakaṃ nāma kānanam

तमन्वयुर्महाराज शिक्षाक्षरविदस्तथाब्राह्मणास्तपसा युक्ता देवेन्द्रमृषयो यथा

tamanvayurmahārāja śikṣākṣaravidastathābrāhmaṇāstapasā yuktā devendramṛṣayo yathā

ततः काम्यकमासाद्य पुनस्ते भरतर्षभाःन्यविशन्त महात्मानः सामात्याः सपदानुगाः

tataḥ kāmyakamāsādya punaste bharatarṣabhāḥnyaviśanta mahātmānaḥ sāmātyāḥ sapadānugāḥ

तत्र ते न्यवसन्राजन्कंचित्कालं मनस्विनःधनुर्वेदपरा वीराः शृण्वाना वेदमुत्तमम्

tatra te nyavasanrājankaṃcitkālaṃ manasvinaḥdhanurvedaparā vīrāḥ śṛṇvānā vedamuttamam

चरन्तो मृगयां नित्यं शुद्धैर्बाणैर्मृगार्थिनःपितृदैवतविप्रेभ्यो निर्वपन्तो यथाविधि

caranto mṛgayāṃ nityaṃ śuddhairbāṇairmṛgārthinaḥpitṛdaivataviprebhyo nirvapanto yathāvidhi