Parva.Adhyaya 3.38

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कस्यचित्त्वथ कालस्य धर्मराजो युधिष्ठिरःसंस्मृत्य मुनिसंदेशमिदं वचनमब्रवीत्

kasyacittvatha kālasya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥsaṃsmṛtya munisaṃdeśamidaṃ vacanamabravīt

विविक्ते विदितप्रज्ञमर्जुनं भरतर्षभम्सान्त्वपूर्वं स्मितं कृत्वा पाणिना परिसंस्पृशन्

vivikte viditaprajñamarjunaṃ bharatarṣabhamsāntvapūrvaṃ smitaṃ kṛtvā pāṇinā parisaṃspṛśan

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा वनवासमरिंदमःधनंजयं धर्मराजो रहसीदमुवाच ह

sa muhūrtamiva dhyātvā vanavāsamariṃdamaḥdhanaṃjayaṃ dharmarājo rahasīdamuvāca ha

भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारतधनुर्वेदश्चतुष्पाद एतेष्वद्य प्रतिष्ठितः

bhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre ca bhāratadhanurvedaścatuṣpāda eteṣvadya pratiṣṭhitaḥ

ब्राह्मं दैवमासुरं च सप्रयोगचिकित्सितम्सर्वास्त्राणां प्रयोगं च तेऽभिजानन्ति कृत्स्नशः

brāhmaṃ daivamāsuraṃ ca saprayogacikitsitamsarvāstrāṇāṃ prayogaṃ ca te'bhijānanti kṛtsnaśaḥ

ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताःसंविभक्ताश्च तुष्टाश्च गुरुवत्तेषु वर्तते

te sarve dhṛtarāṣṭrasya putreṇa parisāntvitāḥsaṃvibhaktāśca tuṣṭāśca guruvatteṣu vartate

सर्वयोधेषु चैवास्य सदा वृत्तिरनुत्तमाशक्तिं न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताः

sarvayodheṣu caivāsya sadā vṛttiranuttamāśaktiṃ na hāpayiṣyanti te kāle pratipūjitāḥ

अद्य चेयं मही कृत्स्ना दुर्योधनवशानुगात्वयि व्यपाश्रयोऽस्माकं त्वयि भारः समाहितःतत्र कृत्यं प्रपश्यामि प्राप्तकालमरिंदम

adya ceyaṃ mahī kṛtsnā duryodhanavaśānugātvayi vyapāśrayo'smākaṃ tvayi bhāraḥ samāhitaḥtatra kṛtyaṃ prapaśyāmi prāptakālamariṃdama

कृष्णद्वैपायनात्तात गृहीतोपनिषन्मयातया प्रयुक्तया सम्यग्जगत्सर्वं प्रकाशतेतेन त्वं ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितः

kṛṣṇadvaipāyanāttāta gṛhītopaniṣanmayātayā prayuktayā samyagjagatsarvaṃ prakāśatetena tvaṃ brahmaṇā tāta saṃyuktaḥ susamāhitaḥ

देवतानां यथाकालं प्रसादं प्रतिपालयतपसा योजयात्मानमुग्रेण भरतर्षभ

devatānāṃ yathākālaṃ prasādaṃ pratipālayatapasā yojayātmānamugreṇa bharatarṣabha

धनुष्मान्कवची खड्गी मुनिः सारसमन्वितःन कस्यचिद्ददन्मार्गं गच्छ तातोत्तरां दिशम्इन्द्रे ह्यस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजय

dhanuṣmānkavacī khaḍgī muniḥ sārasamanvitaḥna kasyaciddadanmārgaṃ gaccha tātottarāṃ diśamindre hyastrāṇi divyāni samastāni dhanaṃjaya

वृत्राद्भीतैस्तदा देवैर्बलमिन्द्रे समर्पितम्तान्येकस्थानि सर्वाणि ततस्त्वं प्रतिपत्स्यसे

vṛtrādbhītaistadā devairbalamindre samarpitamtānyekasthāni sarvāṇi tatastvaṃ pratipatsyase

शक्रमेव प्रपद्यस्व स तेऽस्त्राणि प्रदास्यतिदीक्षितोऽद्यैव गच्छ त्वं द्रष्टुं देवं पुरंदरम्

śakrameva prapadyasva sa te'strāṇi pradāsyatidīkṣito'dyaiva gaccha tvaṃ draṣṭuṃ devaṃ puraṃdaram

एवमुक्त्वा धर्मराजस्तमध्यापयत प्रभुःदीक्षितं विधिना तेन यतवाक्कायमानसम्अनुजज्ञे ततो वीरं भ्राता भ्रातरमग्रजः

evamuktvā dharmarājastamadhyāpayata prabhuḥdīkṣitaṃ vidhinā tena yatavākkāyamānasamanujajñe tato vīraṃ bhrātā bhrātaramagrajaḥ

निदेशाद्धर्मराजस्य द्रष्टुं देवं पुरंदरम्धनुर्गाण्डीवमादाय तथाक्षय्यौ महेषुधी

nideśāddharmarājasya draṣṭuṃ devaṃ puraṃdaramdhanurgāṇḍīvamādāya tathākṣayyau maheṣudhī

कवची सतलत्राणो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्हुत्वाग्निं ब्राह्मणान्निष्कैः स्वस्ति वाच्य महाभुजः

kavacī satalatrāṇo baddhagodhāṅgulitravānhutvāgniṃ brāhmaṇānniṣkaiḥ svasti vācya mahābhujaḥ

प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृहीतशरासनःवधाय धार्तराष्ट्राणां निःश्वस्योर्ध्वमुदीक्ष्य च

prātiṣṭhata mahābāhuḥ pragṛhītaśarāsanaḥvadhāya dhārtarāṣṭrāṇāṃ niḥśvasyordhvamudīkṣya ca

तं दृष्ट्वा तत्र कौन्तेयं प्रगृहीतशरासनम्अब्रुवन्ब्राह्मणाः सिद्धा भूतान्यन्तर्हितानि चक्षिप्रं प्राप्नुहि कौन्तेय मनसा यद्यदिच्छसि

taṃ dṛṣṭvā tatra kaunteyaṃ pragṛhītaśarāsanamabruvanbrāhmaṇāḥ siddhā bhūtānyantarhitāni cakṣipraṃ prāpnuhi kaunteya manasā yadyadicchasi

तं सिंहमिव गच्छन्तं शालस्कन्धोरुमर्जुनम्मनांस्यादाय सर्वेषां कृष्णा वचनमब्रवीत्

taṃ siṃhamiva gacchantaṃ śālaskandhorumarjunammanāṃsyādāya sarveṣāṃ kṛṣṇā vacanamabravīt

यत्ते कुन्ती महाबाहो जातस्यैच्छद्धनंजयतत्तेऽस्तु सर्वं कौन्तेय यथा च स्वयमिच्छसि

yatte kuntī mahābāho jātasyaicchaddhanaṃjayatatte'stu sarvaṃ kaunteya yathā ca svayamicchasi

मास्माकं क्षत्रियकुले जन्म कश्चिदवाप्नुयात्ब्राह्मणेभ्यो नमो नित्यं येषां युद्धे न जीविका

māsmākaṃ kṣatriyakule janma kaścidavāpnuyātbrāhmaṇebhyo namo nityaṃ yeṣāṃ yuddhe na jīvikā

नूनं ते भ्रातरः सर्वे त्वत्कथाभिः प्रजागरेरंस्यन्ते वीरकर्माणि कीर्तयन्तः पुनः पुनः

nūnaṃ te bhrātaraḥ sarve tvatkathābhiḥ prajāgareraṃsyante vīrakarmāṇi kīrtayantaḥ punaḥ punaḥ

नैव नः पार्थ भोगेषु न धने नोत जीवितेतुष्टिर्बुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि

naiva naḥ pārtha bhogeṣu na dhane nota jīvitetuṣṭirbuddhirbhavitrī vā tvayi dīrghapravāsini

त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदुःखे समाहितेजीवितं मरणं चैव राज्यमैश्वर्यमेव चआपृष्टो मेऽसि कौन्तेय स्वस्ति प्राप्नुहि पाण्डव

tvayi naḥ pārtha sarveṣāṃ sukhaduḥkhe samāhitejīvitaṃ maraṇaṃ caiva rājyamaiśvaryameva caāpṛṣṭo me'si kaunteya svasti prāpnuhi pāṇḍava

नमो धात्रे विधात्रे च स्वस्ति गच्छ ह्यनामयम्स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च भारतदिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यो ये चान्ये परिपन्थिनः

namo dhātre vidhātre ca svasti gaccha hyanāmayamsvasti te'stvāntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaśca bhāratadivyebhyaścaiva bhūtebhyo ye cānye paripanthinaḥ

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भ्रातॄन्धौम्यं च पाण्डवःप्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृह्य रुचिरं धनुः

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bhrātṝndhaumyaṃ ca pāṇḍavaḥprātiṣṭhata mahābāhuḥ pragṛhya ruciraṃ dhanuḥ

तस्य मार्गादपाक्रामन्सर्वभूतानि गच्छतःयुक्तस्यैन्द्रेण योगेन पराक्रान्तस्य शुष्मिणः

tasya mārgādapākrāmansarvabhūtāni gacchataḥyuktasyaindreṇa yogena parākrāntasya śuṣmiṇaḥ

सोऽगच्छत्पर्वतं पुण्यमेकाह्नैव महामनाःमनोजवगतिर्भूत्वा योगयुक्तो यथानिलः

so'gacchatparvataṃ puṇyamekāhnaiva mahāmanāḥmanojavagatirbhūtvā yogayukto yathānilaḥ

हिमवन्तमतिक्रम्य गन्धमादनमेव चअत्यक्रामत्स दुर्गाणि दिवारात्रमतन्द्रितः

himavantamatikramya gandhamādanameva caatyakrāmatsa durgāṇi divārātramatandritaḥ

इन्द्रकीलं समासाद्य ततोऽतिष्ठद्धनंजयःअन्तरिक्षे हि शुश्राव तिष्ठेति स वचस्तदा

indrakīlaṃ samāsādya tato'tiṣṭhaddhanaṃjayaḥantarikṣe hi śuśrāva tiṣṭheti sa vacastadā

ततोऽपश्यत्सव्यसाची वृक्षमूले तपस्विनम्ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानं पिङ्गलं जटिलं कृशम्

tato'paśyatsavyasācī vṛkṣamūle tapasvinambrāhmyā śriyā dīpyamānaṃ piṅgalaṃ jaṭilaṃ kṛśam

सोऽब्रवीदर्जुनं तत्र स्थितं दृष्ट्वा महातपाःकस्त्वं तातेह संप्राप्तो धनुष्मान्कवची शरीनिबद्धासितलत्राणः क्षत्रधर्ममनुव्रतः

so'bravīdarjunaṃ tatra sthitaṃ dṛṣṭvā mahātapāḥkastvaṃ tāteha saṃprāpto dhanuṣmānkavacī śarīnibaddhāsitalatrāṇaḥ kṣatradharmamanuvrataḥ

नेह शस्त्रेण कर्तव्यं शान्तानामयमालयःविनीतक्रोधहर्षाणां ब्राह्मणानां तपस्विनाम्

neha śastreṇa kartavyaṃ śāntānāmayamālayaḥvinītakrodhaharṣāṇāṃ brāhmaṇānāṃ tapasvinām

नेहास्ति धनुषा कार्यं न संग्रामेण कर्हिचित्निक्षिपैतद्धनुस्तात प्राप्तोऽसि परमां गतिम्

nehāsti dhanuṣā kāryaṃ na saṃgrāmeṇa karhicitnikṣipaitaddhanustāta prāpto'si paramāṃ gatim

इत्यनन्तौजसं वीरं यथा चान्यं पृथग्जनम्तथा वाचमथाभीक्ष्णं ब्राह्मणोऽर्जुनमब्रवीत्न चैनं चालयामास धैर्यात्सुदृढनिश्चयम्

ityanantaujasaṃ vīraṃ yathā cānyaṃ pṛthagjanamtathā vācamathābhīkṣṇaṃ brāhmaṇo'rjunamabravītna cainaṃ cālayāmāsa dhairyātsudṛḍhaniścayam

तमुवाच ततः प्रीतः स द्विजः प्रहसन्निववरं वृणीष्व भद्रं ते शक्रोऽहमरिसूदन

tamuvāca tataḥ prītaḥ sa dvijaḥ prahasannivavaraṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te śakro'hamarisūdana

एवमुक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षं धनंजयःप्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा शूरः कुरुकुलोद्वहः

evamuktaḥ pratyuvāca sahasrākṣaṃ dhanaṃjayaḥprāñjaliḥ praṇato bhūtvā śūraḥ kurukulodvahaḥ

ईप्सितो ह्येष मे कामो वरं चैनं प्रयच्छ मेत्वत्तोऽद्य भगवन्नस्त्रं कृत्स्नमिच्छामि वेदितुम्

īpsito hyeṣa me kāmo varaṃ cainaṃ prayaccha metvatto'dya bhagavannastraṃ kṛtsnamicchāmi veditum

प्रत्युवाच महेन्द्रस्तं प्रीतात्मा प्रहसन्निवइह प्राप्तस्य किं कार्यमस्त्रैस्तव धनंजयकामान्वृणीष्व लोकांश्च प्राप्तोऽसि परमां गतिम्

pratyuvāca mahendrastaṃ prītātmā prahasannivaiha prāptasya kiṃ kāryamastraistava dhanaṃjayakāmānvṛṇīṣva lokāṃśca prāpto'si paramāṃ gatim

एवमुक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षं धनंजयःन लोकान्न पुनः कामान्न देवत्वं कुतः सुखम्

evamuktaḥ pratyuvāca sahasrākṣaṃ dhanaṃjayaḥna lokānna punaḥ kāmānna devatvaṃ kutaḥ sukham

न च सर्वामरैश्वर्यं कामये त्रिदशाधिपभ्रातॄंस्तान्विपिने त्यक्त्वा वैरमप्रतियात्य चअकीर्तिं सर्वलोकेषु गच्छेयं शाश्वतीः समाः

na ca sarvāmaraiśvaryaṃ kāmaye tridaśādhipabhrātṝṃstānvipine tyaktvā vairamapratiyātya caakīrtiṃ sarvalokeṣu gaccheyaṃ śāśvatīḥ samāḥ

एवमुक्तः प्रत्युवाच वृत्रहा पाण्डुनन्दनम्सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा सर्वलोकनमस्कृतः

evamuktaḥ pratyuvāca vṛtrahā pāṇḍunandanamsāntvayañślakṣṇayā vācā sarvalokanamaskṛtaḥ

यदा द्रक्ष्यसि भूतेशं त्र्यक्षं शूलधरं शिवम्तदा दातास्मि ते तात दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशः

yadā drakṣyasi bhūteśaṃ tryakṣaṃ śūladharaṃ śivamtadā dātāsmi te tāta divyānyastrāṇi sarvaśaḥ

क्रियतां दर्शने यत्नो देवस्य परमेष्ठिनःदर्शनात्तस्य कौन्तेय संसिद्धः स्वर्गमेष्यसि

kriyatāṃ darśane yatno devasya parameṣṭhinaḥdarśanāttasya kaunteya saṃsiddhaḥ svargameṣyasi

इत्युक्त्वा फल्गुनं शक्रो जगामादर्शनं ततःअर्जुनोऽप्यथ तत्रैव तस्थौ योगसमन्वितः

ityuktvā phalgunaṃ śakro jagāmādarśanaṃ tataḥarjuno'pyatha tatraiva tasthau yogasamanvitaḥ