Parva.Adhyaya 3.46

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

अत्यद्भुतमिदं कर्म पार्थस्यामिततेजसःधृतराष्ट्रो महातेजाः श्रुत्वा विप्र किमब्रवीत्

atyadbhutamidaṃ karma pārthasyāmitatejasaḥdhṛtarāṣṭro mahātejāḥ śrutvā vipra kimabravīt

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शक्रलोकगतं पार्थं श्रुत्वा राजाम्बिकासुतःद्वैपायनादृषिश्रेष्ठात्संजयं वाक्यमब्रवीत्

śakralokagataṃ pārthaṃ śrutvā rājāmbikāsutaḥdvaipāyanādṛṣiśreṣṭhātsaṃjayaṃ vākyamabravīt

श्रुतं मे सूत कार्त्स्न्येन कर्म पार्थस्य धीमतःकच्चित्तवापि विदितं यथातथ्येन सारथे

śrutaṃ me sūta kārtsnyena karma pārthasya dhīmataḥkaccittavāpi viditaṃ yathātathyena sārathe

प्रमत्तो ग्राम्यधर्मेषु मन्दात्मा पापनिश्चयःमम पुत्रः सुदुर्बुद्धिः पृथिवीं घातयिष्यति

pramatto grāmyadharmeṣu mandātmā pāpaniścayaḥmama putraḥ sudurbuddhiḥ pṛthivīṃ ghātayiṣyati

यस्य नित्यमृता वाचः स्वैरेष्वपि महात्मनःत्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनंजयः

yasya nityamṛtā vācaḥ svaireṣvapi mahātmanaḥtrailokyamapi tasya syādyoddhā yasya dhanaṃjayaḥ

अस्यतः कर्णिनाराचांस्तीक्ष्णाग्रांश्च शिलाशितान्कोऽर्जुनस्याग्रतस्तिष्ठेदपि मृत्युर्जरातिगः

asyataḥ karṇinārācāṃstīkṣṇāgrāṃśca śilāśitānko'rjunasyāgratastiṣṭhedapi mṛtyurjarātigaḥ

मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मृत्युवशं गताःयेषां युद्धं दुराधर्षैः पाण्डवैः प्रत्युपस्थितम्

mama putrā durātmānaḥ sarve mṛtyuvaśaṃ gatāḥyeṣāṃ yuddhaṃ durādharṣaiḥ pāṇḍavaiḥ pratyupasthitam

तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनःअनिशं चिन्तयानोऽपि य एनमुदियाद्रथी

tasyaiva ca na paśyāmi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥaniśaṃ cintayāno'pi ya enamudiyādrathī

द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि भीष्मोऽपि वा रणेमहान्स्यात्संशयो लोके न तु पश्यामि नो जयम्

droṇakarṇau pratīyātāṃ yadi bhīṣmo'pi vā raṇemahānsyātsaṃśayo loke na tu paśyāmi no jayam

घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुःअमर्षी बलवान्पार्थः संरम्भी दृढविक्रमः

ghṛṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥamarṣī balavānpārthaḥ saṃrambhī dṛḍhavikramaḥ

भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वशोऽप्यपराजितम्सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः

bhavetsutumulaṃ yuddhaṃ sarvaśo'pyaparājitamsarve hyastravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahadyaśaḥ

अपि सर्वेश्वरत्वं हि न वाञ्छेरन्पराजिताःवधे नूनं भवेच्छान्तिस्तेषां वा फल्गुनस्य वा

api sarveśvaratvaṃ hi na vāñcheranparājitāḥvadhe nūnaṃ bhavecchāntisteṣāṃ vā phalgunasya vā

न तु हन्तार्जुनस्यास्ति जेता वास्य न विद्यतेमन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति समुत्थितः

na tu hantārjunasyāsti jetā vāsya na vidyatemanyustasya kathaṃ śāmyenmandānprati samutthitaḥ

त्रिदशेशसमो वीरः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत्जिगाय पार्थिवान्सर्वान्राजसूये महाक्रतौ

tridaśeśasamo vīraḥ khāṇḍave'gnimatarpayatjigāya pārthivānsarvānrājasūye mahākratau

शेषं कुर्याद्गिरेर्वज्रं निपतन्मूर्ध्नि संजयन तु कुर्युः शराः शेषमस्तास्तात किरीटिना

śeṣaṃ kuryādgirervajraṃ nipatanmūrdhni saṃjayana tu kuryuḥ śarāḥ śeṣamastāstāta kirīṭinā

यथा हि किरणा भानोस्तपन्तीह चराचरम्तथा पार्थभुजोत्सृष्टाः शरास्तप्स्यन्ति मे सुतान्

yathā hi kiraṇā bhānostapantīha carācaramtathā pārthabhujotsṛṣṭāḥ śarāstapsyanti me sutān

अपि वा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनःप्रतिभाति विदीर्णेव सर्वतो भारती चमूः

api vā rathaghoṣeṇa bhayārtā savyasācinaḥpratibhāti vidīrṇeva sarvato bhāratī camūḥ

यदुद्वपन्प्रवपंश्चैव बाणा;न्स्थाताततायी समरे किरीटीसृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा; भवेद्यथा तद्वदपारणीयः

yadudvapanpravapaṃścaiva bāṇā;nsthātātatāyī samare kirīṭīsṛṣṭo'ntakaḥ sarvaharo vidhātrā; bhavedyathā tadvadapāraṇīyaḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

यदेतत्कथितं राजंस्त्वया दुर्योधनं प्रतिसर्वमेतद्यथात्थ त्वं नैतन्मिथ्या महीपते

yadetatkathitaṃ rājaṃstvayā duryodhanaṃ pratisarvametadyathāttha tvaṃ naitanmithyā mahīpate

मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास्तेऽमितौजसःदृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीम्

manyunā hi samāviṣṭāḥ pāṇḍavāste'mitaujasaḥdṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhāṃ nītāṃ dharmapatnīṃ yaśasvinīm

दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा ते दारुणोदयाःकर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः

duḥśāsanasya tā vācaḥ śrutvā te dāruṇodayāḥkarṇasya ca mahārāja na svapsyantīti me matiḥ

श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगेएकादशतनुः स्थाणुर्धनुषा परितोषितः

śrutaṃ hi te mahārāja yathā pārthena saṃyugeekādaśatanuḥ sthāṇurdhanuṣā paritoṣitaḥ

कैरातं वेषमास्थाय योधयामास फल्गुनम्जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान्स्वयम्

kairātaṃ veṣamāsthāya yodhayāmāsa phalgunamjijñāsuḥ sarvadeveśaḥ kapardī bhagavānsvayam

तत्रैनं लोकपालास्ते दर्शयामासुरर्जुनम्अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम्

tatrainaṃ lokapālāste darśayāmāsurarjunamastrahetoḥ parākrāntaṃ tapasā kauravarṣabham

नैतदुत्सहतेऽन्यो हि लब्धुमन्यत्र फल्गुनात्साक्षाद्दर्शनमेतेषामीश्वराणां नरो भुवि

naitadutsahate'nyo hi labdhumanyatra phalgunātsākṣāddarśanameteṣāmīśvarāṇāṃ naro bhuvi

महेश्वरेण यो राजन्न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान्कस्तमुत्सहते वीरं युद्धे जरयितुं पुमान्

maheśvareṇa yo rājanna jīrṇo grastamūrtimānkastamutsahate vīraṃ yuddhe jarayituṃ pumān

आसादितमिदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश्च पाण्डवान्

āsāditamidaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇamdraupadīṃ parikarṣadbhiḥ kopayadbhiśca pāṇḍavān

यत्र विस्फुरमाणोष्ठो भीमः प्राह वचो महत्दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शितावुभौ

yatra visphuramāṇoṣṭho bhīmaḥ prāha vaco mahatdṛṣṭvā duryodhanenorū draupadyā darśitāvubhau

ऊरू भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पयात्रयोदशानां वर्षाणामन्ते दुर्द्यूतदेविनः

ūrū bhetsyāmi te pāpa gadayā vajrakalpayātrayodaśānāṃ varṣāṇāmante durdyūtadevinaḥ

सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वे चामिततेजसःसर्वे सर्वास्त्रविद्वांसो देवैरपि सुदुर्जयाः

sarve praharatāṃ śreṣṭhāḥ sarve cāmitatejasaḥsarve sarvāstravidvāṃso devairapi sudurjayāḥ

मन्ये मन्युसमुद्धूताः पुत्राणां तव संयुगेअन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः

manye manyusamuddhūtāḥ putrāṇāṃ tava saṃyugeantaṃ pārthāḥ kariṣyanti vīryāmarṣasamanvitāḥ

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

किं कृतं सूत कर्णेन वदता परुषं वचःपर्याप्तं वैरमेतावद्यत्कृष्णा सा सभां गता

kiṃ kṛtaṃ sūta karṇena vadatā paruṣaṃ vacaḥparyāptaṃ vairametāvadyatkṛṣṇā sā sabhāṃ gatā

अपीदानीं मम सुतास्तिष्ठेरन्मन्दचेतसःयेषां भ्राता गुरुर्ज्येष्ठो विनये नावतिष्ठते

apīdānīṃ mama sutāstiṣṭheranmandacetasaḥyeṣāṃ bhrātā gururjyeṣṭho vinaye nāvatiṣṭhate

ममापि वचनं सूत न शुश्रूषति मन्दभाक्दृष्ट्वा मां चक्षुषा हीनं निर्विचेष्टमचेतनम्

mamāpi vacanaṃ sūta na śuśrūṣati mandabhākdṛṣṭvā māṃ cakṣuṣā hīnaṃ nirviceṣṭamacetanam

ये चास्य सचिवा मन्दाः कर्णसौबलकादयःतेऽप्यस्य भूयसो दोषान्वर्धयन्ति विचेतसः

ye cāsya sacivā mandāḥ karṇasaubalakādayaḥte'pyasya bhūyaso doṣānvardhayanti vicetasaḥ

स्वैरमुक्ता अपि शराः पार्थेनामिततेजसानिर्दहेयुर्मम सुतान्किं पुनर्मन्युनेरिताः

svairamuktā api śarāḥ pārthenāmitatejasānirdaheyurmama sutānkiṃ punarmanyuneritāḥ

पार्थबाहुबलोत्सृष्टा महाचापविनिःसृताःदिव्यास्त्रमन्त्रमुदिताः सादयेयुः सुरानपि

pārthabāhubalotsṛṣṭā mahācāpaviniḥsṛtāḥdivyāstramantramuditāḥ sādayeyuḥ surānapi

यस्य मन्त्री च गोप्ता च सुहृच्चैव जनार्दनःहरिस्त्रैलोक्यनाथः स किं नु तस्य न निर्जितम्

yasya mantrī ca goptā ca suhṛccaiva janārdanaḥharistrailokyanāthaḥ sa kiṃ nu tasya na nirjitam

इदं च सुमहच्चित्रमर्जुनस्येह संजयमहादेवेन बाहुभ्यां यत्समेत इति श्रुतिः

idaṃ ca sumahaccitramarjunasyeha saṃjayamahādevena bāhubhyāṃ yatsameta iti śrutiḥ

प्रत्यक्षं सर्वलोकस्य खाण्डवे यत्कृतं पुराफल्गुनेन सहायार्थे वह्नेर्दामोदरेण च

pratyakṣaṃ sarvalokasya khāṇḍave yatkṛtaṃ purāphalgunena sahāyārthe vahnerdāmodareṇa ca

सर्वथा नास्ति मे पुत्रः सामात्यः सहबान्धवःक्रुद्धे पार्थे च भीमे च वासुदेवे च सात्वते

sarvathā nāsti me putraḥ sāmātyaḥ sahabāndhavaḥkruddhe pārthe ca bhīme ca vāsudeve ca sātvate