Parva.Adhyaya 3.48

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

सुदीर्घमुष्णं निःश्वस्य धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतःअब्रवीत्संजयं सूतमामन्त्र्य भरतर्षभ

sudīrghamuṣṇaṃ niḥśvasya dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥabravītsaṃjayaṃ sūtamāmantrya bharatarṣabha

देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युतीनकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ

devaputrau mahābhāgau devarājasamadyutīnakulaḥ sahadevaśca pāṇḍavau yuddhadurmadau

दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौशीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ तरस्विनौ

dṛḍhāyudhau dūrapātau yuddhe ca kṛtaniścayauśīghrahastau dṛḍhakrodhau nityayuktau tarasvinau

भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनिस्थास्येते सिंहविक्रान्तावश्विनाविव दुःसहौन शेषमिह पश्यामि तदा सैन्यस्य संजय

bhīmārjunau purodhāya yadā tau raṇamūrdhanisthāsyete siṃhavikrāntāvaśvināviva duḥsahauna śeṣamiha paśyāmi tadā sainyasya saṃjaya

तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौद्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षंस्येते त्वमर्षिणौ

tau hyapratirathau yuddhe devaputrau mahārathaudraupadyāstaṃ parikleśaṃ na kṣaṃsyete tvamarṣiṇau

वृष्णयो वा महेष्वासा पाञ्चाला वा महौजसःयुधि सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताःप्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम्

vṛṣṇayo vā maheṣvāsā pāñcālā vā mahaujasaḥyudhi satyābhisaṃdhena vāsudevena rakṣitāḥpradhakṣyanti raṇe pārthāḥ putrāṇāṃ mama vāhinīm

रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दनन शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैरपि संयुगे

rāmakṛṣṇapraṇītānāṃ vṛṣṇīnāṃ sūtanandanana śakyaḥ sahituṃ vegaḥ parvatairapi saṃyuge

तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमःशैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति

teṣāṃ madhye maheṣvāso bhīmo bhīmaparākramaḥśaikyayā vīraghātinyā gadayā vicariṣyati

तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेःगदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः

tathā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥgadāvegaṃ ca bhīmasya nālaṃ soḍhuṃ narādhipāḥ

ततोऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगःस्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा

tato'haṃ suhṛdāṃ vāco duryodhanavaśānugaḥsmaraṇīyāḥ smariṣyāmi mayā yā na kṛtāḥ purā

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

व्यतिक्रमोऽयं सुमहांस्त्वया राजन्नुपेक्षितःसमर्थेनापि यन्मोहात्पुत्रस्ते न निवारितः

vyatikramo'yaṃ sumahāṃstvayā rājannupekṣitaḥsamarthenāpi yanmohātputraste na nivāritaḥ

श्रुत्वा हि निर्जितान्द्यूते पाण्डवान्मधुसूदनःत्वरितः काम्यके पार्थान्समभावयदच्युतः

śrutvā hi nirjitāndyūte pāṇḍavānmadhusūdanaḥtvaritaḥ kāmyake pārthānsamabhāvayadacyutaḥ

द्रुपदस्य तथा पुत्रा धृष्टद्युम्नपुरोगमाःविराटो धृष्टकेतुश्च केकयाश्च महारथाः

drupadasya tathā putrā dhṛṣṭadyumnapurogamāḥvirāṭo dhṛṣṭaketuśca kekayāśca mahārathāḥ

तैश्च यत्कथितं तत्र दृष्ट्वा पार्थान्पराजितान्चारेण विदितं सर्वं तन्मया वेदितं च ते

taiśca yatkathitaṃ tatra dṛṣṭvā pārthānparājitāncāreṇa viditaṃ sarvaṃ tanmayā veditaṃ ca te

समागम्य वृतस्तत्र पाण्डवैर्मधुसूदनःसारथ्ये फल्गुनस्याजौ तथेत्याह च तान्हरिः

samāgamya vṛtastatra pāṇḍavairmadhusūdanaḥsārathye phalgunasyājau tathetyāha ca tānhariḥ

अमर्षितो हि कृष्णोऽपि दृष्ट्वा पार्थांस्तथागतान्कृष्णाजिनोत्तरासङ्गानब्रवीच्च युधिष्ठिरम्

amarṣito hi kṛṣṇo'pi dṛṣṭvā pārthāṃstathāgatānkṛṣṇājinottarāsaṅgānabravīcca yudhiṣṭhiram

या सा समृद्धिः पार्थानामिन्द्रप्रस्थे बभूव हराजसूये मया दृष्टा नृपैरन्यैः सुदुर्लभा

yā sā samṛddhiḥ pārthānāmindraprasthe babhūva harājasūye mayā dṛṣṭā nṛpairanyaiḥ sudurlabhā

यत्र सर्वान्महीपालाञ्शस्त्रतेजोभयार्दितान्सवङ्गाङ्गान्सपौण्ड्रोड्रान्सचोलद्रविडान्धकान्

yatra sarvānmahīpālāñśastratejobhayārditānsavaṅgāṅgānsapauṇḍroḍrānsacoladraviḍāndhakān

सागरानूपगांश्चैव ये च पत्तनवासिनःसिंहलान्बर्बरान्म्लेच्छान्ये च जाङ्गलवासिनः

sāgarānūpagāṃścaiva ye ca pattanavāsinaḥsiṃhalānbarbarānmlecchānye ca jāṅgalavāsinaḥ

पश्चिमानि च राज्यानि शतशः सागरान्तिकान्पह्लवान्दरदान्सर्वान्किरातान्यवनाञ्शकान्

paścimāni ca rājyāni śataśaḥ sāgarāntikānpahlavāndaradānsarvānkirātānyavanāñśakān

हारहूणांश्च चीनांश्च तुखारान्सैन्धवांस्तथाजागुडान्रमठान्मुण्डान्स्त्रीराज्यानथ तङ्गणान्

hārahūṇāṃśca cīnāṃśca tukhārānsaindhavāṃstathājāguḍānramaṭhānmuṇḍānstrīrājyānatha taṅgaṇān

एते चान्ये च बहवो ये च ते भरतर्षभआगतानहमद्राक्षं यज्ञे ते परिवेषकान्

ete cānye ca bahavo ye ca te bharatarṣabhaāgatānahamadrākṣaṃ yajñe te pariveṣakān

सा ते समृद्धिर्यैरात्ता चपला प्रतिसारिणीआदाय जीवितं तेषामाहरिष्यामि तामहम्

sā te samṛddhiryairāttā capalā pratisāriṇīādāya jīvitaṃ teṣāmāhariṣyāmi tāmaham

रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनयमैस्तथाअक्रूरगदसाम्बैश्च प्रद्युम्नेनाहुकेन चधृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च

rāmeṇa saha kauravya bhīmārjunayamaistathāakrūragadasāmbaiśca pradyumnenāhukena cadhṛṣṭadyumnena vīreṇa śiśupālātmajena ca

दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारतदुःशासनं सौबलेयं यश्चान्यः प्रतियोत्स्यते

duryodhanaṃ raṇe hatvā sadyaḥ karṇaṃ ca bhārataduḥśāsanaṃ saubaleyaṃ yaścānyaḥ pratiyotsyate

ततस्त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन्धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम्

tatastvaṃ hāstinapure bhrātṛbhiḥ sahito vasandhārtarāṣṭrīṃ śriyaṃ prāpya praśādhi pṛthivīmimām

अथैनमब्रवीद्राजा तस्मिन्वीरसमागमेशृण्वत्सु तेषु सर्वेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च

athainamabravīdrājā tasminvīrasamāgameśṛṇvatsu teṣu sarveṣu dhṛṣṭadyumnamukheṣu ca

प्रतिगृह्णामि ते वाचं सत्यामेतां जनार्दनअमित्रान्मे महाबाहो सानुबन्धान्हनिष्यसि

pratigṛhṇāmi te vācaṃ satyāmetāṃ janārdanaamitrānme mahābāho sānubandhānhaniṣyasi

वर्षात्त्रयोदशादूर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशवप्रतिज्ञातो वने वासो राजमध्ये मया ह्ययम्

varṣāttrayodaśādūrdhvaṃ satyaṃ māṃ kuru keśavapratijñāto vane vāso rājamadhye mayā hyayam

तद्धर्मराजवचनं प्रतिश्रुत्य सभासदःधृष्टद्युम्नपुरोगास्ते शमयामासुरञ्जसाकेशवं मधुरैर्वाक्यैः कालयुक्तैरमर्षितम्

taddharmarājavacanaṃ pratiśrutya sabhāsadaḥdhṛṣṭadyumnapurogāste śamayāmāsurañjasākeśavaṃ madhurairvākyaiḥ kālayuktairamarṣitam

पाञ्चालीं चाहुरक्लिष्टां वासुदेवस्य शृण्वतःदुर्योधनस्तव क्रोधाद्देवि त्यक्ष्यति जीवितम्प्रतिजानीम ते सत्यं मा शुचो वरवर्णिनि

pāñcālīṃ cāhurakliṣṭāṃ vāsudevasya śṛṇvataḥduryodhanastava krodhāddevi tyakṣyati jīvitampratijānīma te satyaṃ mā śuco varavarṇini

ये स्म ते कुपितां कृष्णे दृष्ट्वा त्वां प्राहसंस्तदामांसानि तेषां खादन्तो हसिष्यन्ति मृगद्विजाः

ye sma te kupitāṃ kṛṣṇe dṛṣṭvā tvāṃ prāhasaṃstadāmāṃsāni teṣāṃ khādanto hasiṣyanti mṛgadvijāḥ

पास्यन्ति रुधिरं तेषां गृध्रा गोमायवस्तथाउत्तमाङ्गानि कर्षन्तो यैस्त्वं कृष्टा सभातले

pāsyanti rudhiraṃ teṣāṃ gṛdhrā gomāyavastathāuttamāṅgāni karṣanto yaistvaṃ kṛṣṭā sabhātale

तेषां द्रक्ष्यसि पाञ्चालि गात्राणि पृथिवीतलेक्रव्यादैः कृष्यमाणानि भक्ष्यमाणानि चासकृत्

teṣāṃ drakṣyasi pāñcāli gātrāṇi pṛthivītalekravyādaiḥ kṛṣyamāṇāni bhakṣyamāṇāni cāsakṛt

परिक्लिष्टासि यैस्तत्र यैश्चापि समुपेक्षितातेषामुत्कृत्तशिरसां भूमिः पास्यति शोणितम्

parikliṣṭāsi yaistatra yaiścāpi samupekṣitāteṣāmutkṛttaśirasāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam

एवं बहुविधा वाचस्तदोचुः पुरुषर्षभाःसर्वे तेजस्विनः शूराः सर्वे चाहतलक्षणाः

evaṃ bahuvidhā vācastadocuḥ puruṣarṣabhāḥsarve tejasvinaḥ śūrāḥ sarve cāhatalakṣaṇāḥ

ते धर्मराजेन वृता वर्षादूर्ध्वं त्रयोदशात्पुरस्कृत्योपयास्यन्ति वासुदेवं महारथाः

te dharmarājena vṛtā varṣādūrdhvaṃ trayodaśātpuraskṛtyopayāsyanti vāsudevaṃ mahārathāḥ

रामश्च कृष्णश्च धनंजयश्च; प्रद्युम्नसाम्बौ युयुधानभीमौमाद्रीसुतौ केकयराजपुत्राः; पाञ्चालपुत्राः सह धर्मराज्ञा

rāmaśca kṛṣṇaśca dhanaṃjayaśca; pradyumnasāmbau yuyudhānabhīmaumādrīsutau kekayarājaputrāḥ; pāñcālaputrāḥ saha dharmarājñā

एतान्सर्वाँल्लोकवीरानजेया;न्महात्मनः सानुबन्धान्ससैन्यान्को जीवितार्थी समरे प्रत्युदीया;त्क्रुद्धान्सिंहान्केसरिणो यथैव

etānsarvām̐llokavīrānajeyā;nmahātmanaḥ sānubandhānsasainyānko jīvitārthī samare pratyudīyā;tkruddhānsiṃhānkesariṇo yathaiva

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

यन्माब्रवीद्विदुरो द्यूतकाले; त्वं पाण्डवाञ्जेष्यसि चेन्नरेन्द्रध्रुवं कुरूणामयमन्तकालो; महाभयो भविता शोणितौघः

yanmābravīdviduro dyūtakāle; tvaṃ pāṇḍavāñjeṣyasi cennarendradhruvaṃ kurūṇāmayamantakālo; mahābhayo bhavitā śoṇitaughaḥ

मन्ये तथा तद्भवितेति सूत; यथा क्षत्ता प्राह वचः पुरा माम्असंशयं भविता युद्धमेत;द्गते काले पाण्डवानां यथोक्तम्

manye tathā tadbhaviteti sūta; yathā kṣattā prāha vacaḥ purā māmasaṃśayaṃ bhavitā yuddhameta;dgate kāle pāṇḍavānāṃ yathoktam