Parva.Adhyaya 3.50

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बलीउपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः

āsīdrājā nalo nāma vīrasenasuto balīupapanno guṇairiṣṭai rūpavānaśvakovidaḥ

अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथाउपर्युपरि सर्वेषामादित्य इव तेजसा

atiṣṭhanmanujendrāṇāṃ mūrdhni devapatiryathāuparyupari sarveṣāmāditya iva tejasā

ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो निषधेषु महीपतिःअक्षप्रियः सत्यवादी महानक्षौहिणीपतिः

brahmaṇyo vedavicchūro niṣadheṣu mahīpatiḥakṣapriyaḥ satyavādī mahānakṣauhiṇīpatiḥ

ईप्सितो वरनारीणामुदारः संयतेन्द्रियःरक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षादिव मनुः स्वयम्

īpsito varanārīṇāmudāraḥ saṃyatendriyaḥrakṣitā dhanvināṃ śreṣṭhaḥ sākṣādiva manuḥ svayam

तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमःशूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजः

tathaivāsīdvidarbheṣu bhīmo bhīmaparākramaḥśūraḥ sarvaguṇairyuktaḥ prajākāmaḥ sa cāprajaḥ

स प्रजार्थे परं यत्नमकरोत्सुसमाहितःतमभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत

sa prajārthe paraṃ yatnamakarotsusamāhitaḥtamabhyagacchadbrahmarṣirdamano nāma bhārata

तं स भीमः प्रजाकामस्तोषयामास धर्मवित्महिष्या सह राजेन्द्र सत्कारेण सुवर्चसम्

taṃ sa bhīmaḥ prajākāmastoṣayāmāsa dharmavitmahiṣyā saha rājendra satkāreṇa suvarcasam

तस्मै प्रसन्नो दमनः सभार्याय वरं ददौकन्यारत्नं कुमारांश्च त्रीनुदारान्महायशाः

tasmai prasanno damanaḥ sabhāryāya varaṃ dadaukanyāratnaṃ kumārāṃśca trīnudārānmahāyaśāḥ

दमयन्तीं दमं दान्तं दमनं च सुवर्चसम्उपपन्नान्गुणैः सर्वैर्भीमान्भीमपराक्रमान्

damayantīṃ damaṃ dāntaṃ damanaṃ ca suvarcasamupapannānguṇaiḥ sarvairbhīmānbhīmaparākramān

दमयन्ती तु रूपेण तेजसा यशसा श्रियासौभाग्येन च लोकेषु यशः प्राप सुमध्यमा

damayantī tu rūpeṇa tejasā yaśasā śriyāsaubhāgyena ca lokeṣu yaśaḥ prāpa sumadhyamā

अथ तां वयसि प्राप्ते दासीनां समलंकृतम्शतं सखीनां च तथा पर्युपास्ते शचीमिव

atha tāṃ vayasi prāpte dāsīnāṃ samalaṃkṛtamśataṃ sakhīnāṃ ca tathā paryupāste śacīmiva

तत्र स्म भ्राजते भैमी सर्वाभरणभूषितासखीमध्येऽनवद्याङ्गी विद्युत्सौदामिनी यथाअतीव रूपसंपन्ना श्रीरिवायतलोचना

tatra sma bhrājate bhaimī sarvābharaṇabhūṣitāsakhīmadhye'navadyāṅgī vidyutsaudāminī yathāatīva rūpasaṃpannā śrīrivāyatalocanā

न देवेषु न यक्षेषु तादृग्रूपवती क्वचित्मानुषेष्वपि चान्येषु दृष्टपूर्वा न च श्रुताचित्तप्रमाथिनी बाला देवानामपि सुन्दरी

na deveṣu na yakṣeṣu tādṛgrūpavatī kvacitmānuṣeṣvapi cānyeṣu dṛṣṭapūrvā na ca śrutācittapramāthinī bālā devānāmapi sundarī

नलश्च नरशार्दूलो रूपेणाप्रतिमो भुविकन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम्

nalaśca naraśārdūlo rūpeṇāpratimo bhuvikandarpa iva rūpeṇa mūrtimānabhavatsvayam

तस्याः समीपे तु नलं प्रशशंसुः कुतूहलात्नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः

tasyāḥ samīpe tu nalaṃ praśaśaṃsuḥ kutūhalātnaiṣadhasya samīpe tu damayantīṃ punaḥ punaḥ

तयोरदृष्टकामोऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान्अन्योन्यं प्रति कौन्तेय स व्यवर्धत हृच्छयः

tayoradṛṣṭakāmo'bhūcchṛṇvatoḥ satataṃ guṇānanyonyaṃ prati kaunteya sa vyavardhata hṛcchayaḥ

अशक्नुवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदाअन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः

aśaknuvannalaḥ kāmaṃ tadā dhārayituṃ hṛdāantaḥpurasamīpasthe vana āste rahogataḥ

स ददर्श तदा हंसाञ्जातरूपपरिच्छदान्वने विचरतां तेषामेकं जग्राह पक्षिणम्

sa dadarśa tadā haṃsāñjātarūpaparicchadānvane vicaratāṃ teṣāmekaṃ jagrāha pakṣiṇam

ततोऽन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार तदा नलम्न हन्तव्योऽस्मि ते राजन्करिष्यामि हि ते प्रियम्

tato'ntarikṣago vācaṃ vyājahāra tadā nalamna hantavyo'smi te rājankariṣyāmi hi te priyam

दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषधयथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित्

damayantīsakāśe tvāṃ kathayiṣyāmi naiṣadhayathā tvadanyaṃ puruṣaṃ na sā maṃsyati karhicit

एवमुक्तस्ततो हंसमुत्ससर्ज महीपतिःते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भानगमंस्ततः

evamuktastato haṃsamutsasarja mahīpatiḥte tu haṃsāḥ samutpatya vidarbhānagamaṃstataḥ

विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिकेनिपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान्

vidarbhanagarīṃ gatvā damayantyāstadāntikenipetuste garutmantaḥ sā dadarśātha tānkhagān

सा तानद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखिगणावृताहृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे

sā tānadbhutarūpānvai dṛṣṭvā sakhigaṇāvṛtāhṛṣṭā grahītuṃ khagamāṃstvaramāṇopacakrame

अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावनेएकैकशस्ततः कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन्

atha haṃsā visasṛpuḥ sarvataḥ pramadāvaneekaikaśastataḥ kanyāstānhaṃsānsamupādravan

दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिकेस मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत्

damayantī tu yaṃ haṃsaṃ samupādhāvadantikesa mānuṣīṃ giraṃ kṛtvā damayantīmathābravīt

दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिःअश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः

damayanti nalo nāma niṣadheṣu mahīpatiḥaśvinoḥ sadṛśo rūpe na samāstasya mānuṣāḥ

तस्य वै यदि भार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनिसफलं ते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे

tasya vai yadi bhāryā tvaṃ bhavethā varavarṇinisaphalaṃ te bhavejjanma rūpaṃ cedaṃ sumadhyame

वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान्दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः

vayaṃ hi devagandharvamanuṣyoragarākṣasāndṛṣṭavanto na cāsmābhirdṛṣṭapūrvastathāvidhaḥ

त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरःविशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत्

tvaṃ cāpi ratnaṃ nārīṇāṃ nareṣu ca nalo varaḥviśiṣṭāyā viśiṣṭena saṃgamo guṇavānbhavet

एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशां पतेअब्रवीत्तत्र तं हंसं तमप्येवं नलं वद

evamuktā tu haṃsena damayantī viśāṃ pateabravīttatra taṃ haṃsaṃ tamapyevaṃ nalaṃ vada

तथेत्युक्त्वाण्डजः कन्यां वैदर्भस्य विशां पतेपुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत्

tathetyuktvāṇḍajaḥ kanyāṃ vaidarbhasya viśāṃ patepunarāgamya niṣadhānnale sarvaṃ nyavedayat