Parva.Adhyaya 3.59

नल उवाच · nala uvāca

यथा राज्यं पितुस्ते तत्तथा मम न संशयःन तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन

yathā rājyaṃ pituste tattathā mama na saṃśayaḥna tu tatra gamiṣyāmi viṣamasthaḥ kathaṃcana

कथं समृद्धो गत्वाहं तव हर्षविवर्धनःपरिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः

kathaṃ samṛddho gatvāhaṃ tava harṣavivardhanaḥparidyūno gamiṣyāmi tava śokavivardhanaḥ

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनःसान्त्वयामास कल्याणीं वाससोऽर्धेन संवृताम्

iti bruvannalo rājā damayantīṃ punaḥ punaḥsāntvayāmāsa kalyāṇīṃ vāsaso'rdhena saṃvṛtām

तावेकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततःक्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिदुपेयतुः

tāvekavastrasaṃvītāvaṭamānāvitastataḥkṣutpipāsāpariśrāntau sabhāṃ kāṃcidupeyatuḥ

तां सभामुपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपःवैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले

tāṃ sabhāmupasaṃprāpya tadā sa niṣadhādhipaḥvaidarbhyā sahito rājā niṣasāda mahītale

स वै विवस्त्रो मलिनो विकचः पांसुगुण्ठितःदमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले

sa vai vivastro malino vikacaḥ pāṃsuguṇṭhitaḥdamayantyā saha śrāntaḥ suṣvāpa dharaṇītale

दमयन्त्यपि कल्याणी निद्रयापहृता ततःसहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी

damayantyapi kalyāṇī nidrayāpahṛtā tataḥsahasā duḥkhamāsādya sukumārī tapasvinī

सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशां पतेशोकोन्मथितचित्तात्मा न स्म शेते यथा पुरा

suptāyāṃ damayantyāṃ tu nalo rājā viśāṃ pateśokonmathitacittātmā na sma śete yathā purā

स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशःवने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान्

sa tadrājyāpaharaṇaṃ suhṛttyāgaṃ ca sarvaśaḥvane ca taṃ paridhvaṃsaṃ prekṣya cintāmupeyivān

किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतःकिं नु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा

kiṃ nu me syādidaṃ kṛtvā kiṃ nu me syādakurvataḥkiṃ nu me maraṇaṃ śreyaḥ parityāgo janasya vā

मामियं ह्यनुरक्तेदं दुःखमाप्नोति मत्कृतेमद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति

māmiyaṃ hyanuraktedaṃ duḥkhamāpnoti matkṛtemadvihīnā tviyaṃ gacchetkadācitsvajanaṃ prati

मया निःसंशयं दुःखमियं प्राप्स्यत्यनुत्तमाउत्सर्गे संशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित्

mayā niḥsaṃśayaṃ duḥkhamiyaṃ prāpsyatyanuttamāutsarge saṃśayaḥ syāttu vindetāpi sukhaṃ kvacit

स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनः पुनःउत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिपः

sa viniścitya bahudhā vicārya ca punaḥ punaḥutsarge'manyata śreyo damayantyā narādhipaḥ

सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम्चिन्तयित्वाध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम्

so'vastratāmātmanaśca tasyāścāpyekavastratāmcintayitvādhyagādrājā vastrārdhasyāvakartanam

कथं वासो विकर्तेयं न च बुध्येत मे प्रियाचिन्त्यैवं नैषधो राजा सभां पर्यचरत्तदा

kathaṃ vāso vikarteyaṃ na ca budhyeta me priyācintyaivaṃ naiṣadho rājā sabhāṃ paryacarattadā

परिधावन्नथ नल इतश्चेतश्च भारतआससाद सभोद्देशे विकोशं खड्गमुत्तमम्

paridhāvannatha nala itaścetaśca bhārataāsasāda sabhoddeśe vikośaṃ khaḍgamuttamam

तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस्य च परंतपःसुप्तामुत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनः

tenārdhaṃ vāsasaśchittvā nivasya ca paraṃtapaḥsuptāmutsṛjya vaidarbhīṃ prādravadgatacetanaḥ

ततो निबद्धहृदयः पुनरागम्य तां सभाम्दमयन्तीं तथा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः

tato nibaddhahṛdayaḥ punarāgamya tāṃ sabhāmdamayantīṃ tathā dṛṣṭvā ruroda niṣadhādhipaḥ

यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम्सेयमद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत्

yāṃ na vāyurna cādityaḥ purā paśyati me priyāmseyamadya sabhāmadhye śete bhūmāvanāthavat

इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनीउन्मत्तेव वरारोहा कथं बुद्ध्वा भविष्यति

iyaṃ vastrāvakartena saṃvītā cāruhāsinīunmatteva varārohā kathaṃ buddhvā bhaviṣyati

कथमेका सती भैमी मया विरहिता शुभाचरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते

kathamekā satī bhaimī mayā virahitā śubhācariṣyati vane ghore mṛgavyālaniṣevite

गत्वा गत्वा नलो राजा पुनरेति सभां मुहुःआकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनापकृष्यते

gatvā gatvā nalo rājā punareti sabhāṃ muhuḥākṛṣyamāṇaḥ kalinā sauhṛdenāpakṛṣyate

द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदादोलेव मुहुरायाति याति चैव सभां मुहुः

dvidheva hṛdayaṃ tasya duḥkhitasyābhavattadādoleva muhurāyāti yāti caiva sabhāṃ muhuḥ

सोऽपकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलःसुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु

so'pakṛṣṭastu kalinā mohitaḥ prādravannalaḥsuptāmutsṛjya tāṃ bhāryāṃ vilapya karuṇaṃ bahu

नष्टात्मा कलिना स्पृष्टस्तत्तद्विगणयन्नृपःजगामैव वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य दुःखितः

naṣṭātmā kalinā spṛṣṭastattadvigaṇayannṛpaḥjagāmaiva vane śūnye bhāryāmutsṛjya duḥkhitaḥ