Parva.Adhyaya 3.71

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

ततो विदर्भान्संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम्ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन्

tato vidarbhānsaṃprāptaṃ sāyāhne satyavikramamṛtuparṇaṃ janā rājñe bhīmāya pratyavedayan

स भीमवचनाद्राजा कुण्डिनं प्राविशत्पुरम्नादयन्रथघोषेण सर्वाः सोपदिशो दश

sa bhīmavacanādrājā kuṇḍinaṃ prāviśatpuramnādayanrathaghoṣeṇa sarvāḥ sopadiśo daśa

ततस्तं रथनिर्घोषं नलाश्वास्तत्र शुश्रुवुःश्रुत्वा च समहृष्यन्त पुरेव नलसंनिधौ

tatastaṃ rathanirghoṣaṃ nalāśvāstatra śuśruvuḥśrutvā ca samahṛṣyanta pureva nalasaṃnidhau

दमयन्ती च शुश्राव रथघोषं नलस्य तम्यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे

damayantī ca śuśrāva rathaghoṣaṃ nalasya tamyathā meghasya nadato gambhīraṃ jaladāgame

नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषुसदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः

nalena saṃgṛhīteṣu pureva nalavājiṣusadṛśaṃ rathanirghoṣaṃ mene bhaimī tathā hayāḥ

प्रासादस्थाश्च शिखिनः शालास्थाश्चैव वारणाःहयाश्च शुश्रुवुस्तत्र रथघोषं महीपतेः

prāsādasthāśca śikhinaḥ śālāsthāścaiva vāraṇāḥhayāśca śuśruvustatra rathaghoṣaṃ mahīpateḥ

ते श्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस्तथाप्रणेदुरुन्मुखा राजन्मेघोदयमिवेक्ष्य ह

te śrutvā rathanirghoṣaṃ vāraṇāḥ śikhinastathāpraṇedurunmukhā rājanmeghodayamivekṣya ha

दमयन्त्युवाचयथासौ रथनिर्घोषः पूरयन्निव मेदिनीम्मम ह्लादयते चेतो नल एष महीपतिः

damayantyuvācayathāsau rathanirghoṣaḥ pūrayanniva medinīmmama hlādayate ceto nala eṣa mahīpatiḥ

अद्य चन्द्राभवक्त्रं तं न पश्यामि नलं यदिअसंख्येयगुणं वीरं विनशिष्याम्यसंशयम्

adya candrābhavaktraṃ taṃ na paśyāmi nalaṃ yadiasaṃkhyeyaguṇaṃ vīraṃ vinaśiṣyāmyasaṃśayam

यदि वै तस्य वीरस्य बाह्वोर्नाद्याहमन्तरम्प्रविशामि सुखस्पर्शं विनशिष्याम्यसंशयम्

yadi vai tasya vīrasya bāhvornādyāhamantarampraviśāmi sukhasparśaṃ vinaśiṣyāmyasaṃśayam

यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधःअद्य चामीकरप्रख्यो विनशिष्याम्यसंशयम्

yadi māṃ meghanirghoṣo nopagacchati naiṣadhaḥadya cāmīkaraprakhyo vinaśiṣyāmyasaṃśayam

यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणवारणःनाभिगच्छति राजेन्द्रो विनशिष्याम्यसंशयम्

yadi māṃ siṃhavikrānto mattavāraṇavāraṇaḥnābhigacchati rājendro vinaśiṣyāmyasaṃśayam

न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यनुपाकृतम्न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः

na smarāmyanṛtaṃ kiṃcinna smarāmyanupākṛtamna ca paryuṣitaṃ vākyaṃ svaireṣvapi mahātmanaḥ

प्रभुः क्षमावान्वीरश्च मृदुर्दान्तो जितेन्द्रियःरहोऽनीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषधः

prabhuḥ kṣamāvānvīraśca mṛdurdānto jitendriyaḥraho'nīcānuvartī ca klībavanmama naiṣadhaḥ

गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम्हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम्

guṇāṃstasya smarantyā me tatparāyā divāniśamhṛdayaṃ dīryata idaṃ śokātpriyavinākṛtam

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारतआरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया

evaṃ vilapamānā sā naṣṭasaṃjñeva bhārataāruroha mahadveśma puṇyaślokadidṛkṣayā

ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम्ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम्

tato madhyamakakṣāyāṃ dadarśa rathamāsthitamṛtuparṇaṃ mahīpālaṃ sahavārṣṇeyabāhukam

ततोऽवतीर्य वार्ष्णेयो बाहुकश्च रथोत्तमात्हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम्

tato'vatīrya vārṣṇeyo bāhukaśca rathottamāthayāṃstānavamucyātha sthāpayāmāsatū ratham

सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपःउपतस्थे महाराज भीमं भीमपराक्रमम्

so'vatīrya rathopasthādṛtuparṇo narādhipaḥupatasthe mahārāja bhīmaṃ bhīmaparākramam

तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया ततःअकस्मात्सहसा प्राप्तं स्त्रीमन्त्रं न स्म विन्दति

taṃ bhīmaḥ pratijagrāha pūjayā parayā tataḥakasmātsahasā prāptaṃ strīmantraṃ na sma vindati

किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टश्च भारतनाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम्

kiṃ kāryaṃ svāgataṃ te'stu rājñā pṛṣṭaśca bhāratanābhijajñe sa nṛpatirduhitrarthe samāgatam

ऋतुपर्णोऽपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमःराजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचननैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम्

ṛtuparṇo'pi rājā sa dhīmānsatyaparākramaḥrājānaṃ rājaputraṃ vā na sma paśyati kaṃcananaiva svayaṃvarakathāṃ na ca viprasamāgamam

ततो विगणयन्राजा मनसा कोसलाधिपःआगतोऽस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादकः

tato vigaṇayanrājā manasā kosalādhipaḥāgato'smītyuvācainaṃ bhavantamabhivādakaḥ

राजापि च स्मयन्भीमो मनसाभिविचिन्तयत्अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्

rājāpi ca smayanbhīmo manasābhivicintayatadhikaṃ yojanaśataṃ tasyāgamanakāraṇam

ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम्अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम्

grāmānbahūnatikramya nādhyagacchadyathātathamalpakāryaṃ vinirdiṣṭaṃ tasyāgamanakāraṇam

नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत्विश्राम्यतामिति वदन्क्लान्तोऽसीति पुनः पुनः

naitadevaṃ sa nṛpatistaṃ satkṛtya vyasarjayatviśrāmyatāmiti vadanklānto'sīti punaḥ punaḥ

स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवःराजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत्

sa satkṛtaḥ prahṛṣṭātmā prītaḥ prītena pārthivaḥrājapreṣyairanugato diṣṭaṃ veśma samāviśat

ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपेबाहुको रथमास्थाय रथशालामुपागमत्

ṛtuparṇe gate rājanvārṣṇeyasahite nṛpebāhuko rathamāsthāya rathaśālāmupāgamat

स मोचयित्वा तानश्वान्परिचार्य च शास्त्रतःस्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत्

sa mocayitvā tānaśvānparicārya ca śāstrataḥsvayaṃ caitānsamāśvāsya rathopastha upāviśat

दमयन्ती तु शोकार्ता दृष्ट्वा भाङ्गस्वरिं नृपम्सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम्

damayantī tu śokārtā dṛṣṭvā bhāṅgasvariṃ nṛpamsūtaputraṃ ca vārṣṇeyaṃ bāhukaṃ ca tathāvidham

चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिस्वनःनलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम्

cintayāmāsa vaidarbhī kasyaiṣa rathanisvanaḥnalasyeva mahānāsīnna ca paśyāmi naiṣadham

वार्ष्णेयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षितातेनास्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत्

vārṣṇeyena bhavennūnaṃ vidyā saivopaśikṣitātenāsya rathanirghoṣo nalasyeva mahānabhūt

आहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्तथाततोऽयं रथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते

āhosvidṛtuparṇo'pi yathā rājā nalastathātato'yaṃ rathanirghoṣo naiṣadhasyeva lakṣyate

एवं वितर्कयित्वा तु दमयन्ती विशां पतेदूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे नृप

evaṃ vitarkayitvā tu damayantī viśāṃ patedūtīṃ prasthāpayāmāsa naiṣadhānveṣaṇe nṛpa