पर्व.अध्याय 3.72

दमयन्त्युवाचगच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकःउपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः

damayantyuvācagaccha keśini jānīhi ka eṣa rathavāhakaḥupaviṣṭo rathopasthe vikṛto hrasvabāhukaḥ

अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वं समाहितापृच्छेथाः पुरुषं ह्येनं यथातत्त्वमनिन्दिते

abhyetya kuśalaṃ bhadre mṛdupūrvaṃ samāhitāpṛcchethāḥ puruṣaṃ hyenaṃ yathātattvamanindite

अत्र मे महती शङ्का भवेदेष नलो नृपःतथा च मे मनस्तुष्टिर्हृदयस्य च निर्वृतिः

atra me mahatī śaṅkā bhavedeṣa nalo nṛpaḥtathā ca me manastuṣṭirhṛdayasya ca nirvṛtiḥ

ब्रूयाश्चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथाप्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुध्येथास्त्वमनिन्दिते

brūyāścainaṃ kathānte tvaṃ parṇādavacanaṃ yathāprativākyaṃ ca suśroṇi budhyethāstvamanindite

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकमब्रवीत्दमयन्त्यपि कल्याणी प्रासादस्थान्ववैक्षत

evaṃ samāhitā gatvā dūtī bāhukamabravītdamayantyapi kalyāṇī prāsādasthānvavaikṣata

केशिन्युवाचस्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्यहम्दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ

keśinyuvācasvāgataṃ te manuṣyendra kuśalaṃ te bravīmyahamdamayantyā vacaḥ sādhu nibodha puruṣarṣabha

कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थमिह चागताःतत्त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुमिच्छति

kadā vai prasthitā yūyaṃ kimarthamiha cāgatāḥtattvaṃ brūhi yathānyāyaṃ vaidarbhī śrotumicchati

बाहुक उवाच · bāhuka uvāca

श्रुतः स्वयंवरो राज्ञा कौसल्येन यशस्विनाद्वितीयो दमयन्त्या वै श्वोभूत इति भामिनि

śrutaḥ svayaṃvaro rājñā kausalyena yaśasvinādvitīyo damayantyā vai śvobhūta iti bhāmini

श्रुत्वा तं प्रस्थितो राजा शतयोजनयायिभिःहयैर्वातजवैर्मुख्यैरहमस्य च सारथिः

śrutvā taṃ prasthito rājā śatayojanayāyibhiḥhayairvātajavairmukhyairahamasya ca sārathiḥ

केशिन्युवाचअथ योऽसौ तृतीयो वः स कुतः कस्य वा पुनःत्वं च कस्य कथं चेदं त्वयि कर्म समाहितम्

keśinyuvācaatha yo'sau tṛtīyo vaḥ sa kutaḥ kasya vā punaḥtvaṃ ca kasya kathaṃ cedaṃ tvayi karma samāhitam

बाहुक उवाच · bāhuka uvāca

पुण्यश्लोकस्य वै सूतो वार्ष्णेय इति विश्रुतःस नले विद्रुते भद्रे भाङ्गस्वरिमुपस्थितः

puṇyaślokasya vai sūto vārṣṇeya iti viśrutaḥsa nale vidrute bhadre bhāṅgasvarimupasthitaḥ

अहमप्यश्वकुशलः सूदत्वे च सुनिष्ठितःऋतुपर्णेन सारथ्ये भोजने च वृतः स्वयम्

ahamapyaśvakuśalaḥ sūdatve ca suniṣṭhitaḥṛtuparṇena sārathye bhojane ca vṛtaḥ svayam

केशिन्युवाचअथ जानाति वार्ष्णेयः क्व नु राजा नलो गतःकथंचित्त्वयि वैतेन कथितं स्यात्तु बाहुक

keśinyuvācaatha jānāti vārṣṇeyaḥ kva nu rājā nalo gataḥkathaṃcittvayi vaitena kathitaṃ syāttu bāhuka

बाहुक उवाच · bāhuka uvāca

इहैव पुत्रौ निक्षिप्य नलस्याशुभकर्मणःगतस्ततो यथाकामं नैष जानाति नैषधम्

ihaiva putrau nikṣipya nalasyāśubhakarmaṇaḥgatastato yathākāmaṃ naiṣa jānāti naiṣadham

न चान्यः पुरुषः कश्चिन्नलं वेत्ति यशस्विनिगूढश्चरति लोकेऽस्मिन्नष्टरूपो महीपतिः

na cānyaḥ puruṣaḥ kaścinnalaṃ vetti yaśasvinigūḍhaścarati loke'sminnaṣṭarūpo mahīpatiḥ

आत्मैव हि नलं वेत्ति या चास्य तदनन्तरान हि वै तानि लिङ्गानि नलं शंसन्ति कर्हिचित्

ātmaiva hi nalaṃ vetti yā cāsya tadanantarāna hi vai tāni liṅgāni nalaṃ śaṃsanti karhicit

केशिन्युवाचयोऽसावयोध्यां प्रथमं गतवान्ब्राह्मणस्तदाइमानि नारीवाक्यानि कथयानः पुनः पुनः

keśinyuvācayo'sāvayodhyāṃ prathamaṃ gatavānbrāhmaṇastadāimāni nārīvākyāni kathayānaḥ punaḥ punaḥ

क्व नु त्वं कितव छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो ममउत्सृज्य विपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय

kva nu tvaṃ kitava chittvā vastrārdhaṃ prasthito mamautsṛjya vipine suptāmanuraktāṃ priyāṃ priya

सा वै यथा समादिष्टा तत्रास्ते त्वत्प्रतीक्षिणीदह्यमाना दिवारात्रं वस्त्रार्धेनाभिसंवृता

sā vai yathā samādiṣṭā tatrāste tvatpratīkṣiṇīdahyamānā divārātraṃ vastrārdhenābhisaṃvṛtā

तस्या रुदन्त्याः सततं तेन दुःखेन पार्थिवप्रसादं कुरु वै वीर प्रतिवाक्यं प्रयच्छ च

tasyā rudantyāḥ satataṃ tena duḥkhena pārthivaprasādaṃ kuru vai vīra prativākyaṃ prayaccha ca

तस्यास्तत्प्रियमाख्यानं प्रब्रवीहि महामतेतदेव वाक्यं वैदर्भी श्रोतुमिच्छत्यनिन्दिता

tasyāstatpriyamākhyānaṃ prabravīhi mahāmatetadeva vākyaṃ vaidarbhī śrotumicchatyaninditā

एतच्छ्रुत्वा प्रतिवचस्तस्य दत्तं त्वया किलयत्पुरा तत्पुनस्त्वत्तो वैदर्भी श्रोतुमिच्छति

etacchrutvā prativacastasya dattaṃ tvayā kilayatpurā tatpunastvatto vaidarbhī śrotumicchati

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

एवमुक्तस्य केशिन्या नलस्य कुरुनन्दनहृदयं व्यथितं चासीदश्रुपूर्णे च लोचने

evamuktasya keśinyā nalasya kurunandanahṛdayaṃ vyathitaṃ cāsīdaśrupūrṇe ca locane

स निगृह्यात्मनो दुःखं दह्यमानो महीपतिःबाष्पसंदिग्धया वाचा पुनरेवेदमब्रवीत्

sa nigṛhyātmano duḥkhaṃ dahyamāno mahīpatiḥbāṣpasaṃdigdhayā vācā punarevedamabravīt

वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियःआत्मानमात्मना सत्यो जितस्वर्गा न संशयः

vaiṣamyamapi saṃprāptā gopāyanti kulastriyaḥātmānamātmanā satyo jitasvargā na saṃśayaḥ

रहिता भर्तृभिश्चैव न क्रुध्यन्ति कदाचनप्राणांश्चारित्रकवचा धारयन्तीह सत्स्त्रियः

rahitā bhartṛbhiścaiva na krudhyanti kadācanaprāṇāṃścāritrakavacā dhārayantīha satstriyaḥ

प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससःआधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति

prāṇayātrāṃ pariprepsoḥ śakunairhṛtavāsasaḥādhibhirdahyamānasya śyāmā na kroddhumarhati

सत्कृतासत्कृता वापि पतिं दृष्ट्वा तथागतम्भ्रष्टराज्यं श्रिया हीनं क्षुधितं व्यसनाप्लुतम्

satkṛtāsatkṛtā vāpi patiṃ dṛṣṭvā tathāgatambhraṣṭarājyaṃ śriyā hīnaṃ kṣudhitaṃ vyasanāplutam

एवं ब्रुवाणस्तद्वाक्यं नलः परमदुःखितःन बाष्पमशकत्सोढुं प्ररुरोद च भारत

evaṃ bruvāṇastadvākyaṃ nalaḥ paramaduḥkhitaḥna bāṣpamaśakatsoḍhuṃ praruroda ca bhārata

ततः सा केशिनी गत्वा दमयन्त्यै न्यवेदयत्तत्सर्वं कथितं चैव विकारं चैव तस्य तम्

tataḥ sā keśinī gatvā damayantyai nyavedayattatsarvaṃ kathitaṃ caiva vikāraṃ caiva tasya tam