पर्व.अध्याय 3.73

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा भृशं शोकपरायणाशङ्कमाना नलं तं वै केशिनीमिदमब्रवीत्

damayantī tu tacchrutvā bhṛśaṃ śokaparāyaṇāśaṅkamānā nalaṃ taṃ vai keśinīmidamabravīt

गच्छ केशिनि भूयस्त्वं परीक्षां कुरु बाहुकेअब्रुवाणा समीपस्था चरितान्यस्य लक्षय

gaccha keśini bhūyastvaṃ parīkṣāṃ kuru bāhukeabruvāṇā samīpasthā caritānyasya lakṣaya

यदा च किंचित्कुर्यात्स कारणं तत्र भामिनितत्र संचेष्टमानस्य संलक्ष्यं ते विचेष्टितम्

yadā ca kiṃcitkuryātsa kāraṇaṃ tatra bhāminitatra saṃceṣṭamānasya saṃlakṣyaṃ te viceṣṭitam

न चास्य प्रतिबन्धेन देयोऽग्निरपि भामिनियाचते न जलं देयं सम्यगत्वरमाणया

na cāsya pratibandhena deyo'gnirapi bhāminiyācate na jalaṃ deyaṃ samyagatvaramāṇayā

एतत्सर्वं समीक्ष्य त्वं चरितं मे निवेदययच्चान्यदपि पश्येथास्तच्चाख्येयं त्वया मम

etatsarvaṃ samīkṣya tvaṃ caritaṃ me nivedayayaccānyadapi paśyethāstaccākhyeyaṃ tvayā mama

दमयन्त्यैवमुक्ता सा जगामाथाशु केशिनीनिशाम्य च हयज्ञस्य लिङ्गानि पुनरागमत्

damayantyaivamuktā sā jagāmāthāśu keśinīniśāmya ca hayajñasya liṅgāni punarāgamat

सा तत्सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्यै न्यवेदयत्निमित्तं यत्तदा दृष्टं बाहुके दिव्यमानुषम्

sā tatsarvaṃ yathāvṛttaṃ damayantyai nyavedayatnimittaṃ yattadā dṛṣṭaṃ bāhuke divyamānuṣam

केशिन्युवाचदृढं शुच्युपचारोऽसौ न मया मानुषः क्वचित्दृष्टपूर्वः श्रुतो वापि दमयन्ति तथाविधः

keśinyuvācadṛḍhaṃ śucyupacāro'sau na mayā mānuṣaḥ kvacitdṛṣṭapūrvaḥ śruto vāpi damayanti tathāvidhaḥ

ह्रस्वमासाद्य संचारं नासौ विनमते क्वचित्तं तु दृष्ट्वा यथासङ्गमुत्सर्पति यथासुखम्संकटेऽप्यस्य सुमहद्विवरं जायतेऽधिकम्

hrasvamāsādya saṃcāraṃ nāsau vinamate kvacittaṃ tu dṛṣṭvā yathāsaṅgamutsarpati yathāsukhamsaṃkaṭe'pyasya sumahadvivaraṃ jāyate'dhikam

ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकशःप्रेषितं तत्र राज्ञा च मांसं सुबहु पाशवम्

ṛtuparṇasya cārthāya bhojanīyamanekaśaḥpreṣitaṃ tatra rājñā ca māṃsaṃ subahu pāśavam

तस्य प्रक्षालनार्थाय कुम्भस्तत्रोपकल्पितःस तेनावेक्षितः कुम्भः पूर्ण एवाभवत्तदा

tasya prakṣālanārthāya kumbhastatropakalpitaḥsa tenāvekṣitaḥ kumbhaḥ pūrṇa evābhavattadā

ततः प्रक्षालनं कृत्वा समधिश्रित्य बाहुकःतृणमुष्टिं समादाय आविध्यैनं समादधत्

tataḥ prakṣālanaṃ kṛtvā samadhiśritya bāhukaḥtṛṇamuṣṭiṃ samādāya āvidhyainaṃ samādadhat

अथ प्रज्वलितस्तत्र सहसा हव्यवाहनःतदद्भुततमं दृष्ट्वा विस्मिताहमिहागता

atha prajvalitastatra sahasā havyavāhanaḥtadadbhutatamaṃ dṛṣṭvā vismitāhamihāgatā

अन्यच्च तस्मिन्सुमहदाश्चर्यं लक्षितं मयायदग्निमपि संस्पृश्य नैव दह्यत्यसौ शुभे

anyacca tasminsumahadāścaryaṃ lakṣitaṃ mayāyadagnimapi saṃspṛśya naiva dahyatyasau śubhe

छन्देन चोदकं तस्य वहत्यावर्जितं द्रुतम्अतीव चान्यत्सुमहदाश्चर्यं दृष्टवत्यहम्

chandena codakaṃ tasya vahatyāvarjitaṃ drutamatīva cānyatsumahadāścaryaṃ dṛṣṭavatyaham

यत्स पुष्पाण्युपादाय हस्ताभ्यां ममृदे शनैःमृद्यमानानि पाणिभ्यां तेन पुष्पाणि तान्यथ

yatsa puṣpāṇyupādāya hastābhyāṃ mamṛde śanaiḥmṛdyamānāni pāṇibhyāṃ tena puṣpāṇi tānyatha

भूय एव सुगन्धीनि हृषितानि भवन्ति चएतान्यद्भुतकल्पानि दृष्ट्वाहं द्रुतमागता

bhūya eva sugandhīni hṛṣitāni bhavanti caetānyadbhutakalpāni dṛṣṭvāhaṃ drutamāgatā

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा पुण्यश्लोकस्य चेष्टितम्अमन्यत नलं प्राप्तं कर्मचेष्टाभिसूचितम्

damayantī tu tacchrutvā puṇyaślokasya ceṣṭitamamanyata nalaṃ prāptaṃ karmaceṣṭābhisūcitam

सा शङ्कमाना भर्तारं नलं बाहुकरूपिणम्केशिनीं श्लक्ष्णया वाचा रुदती पुनरब्रवीत्

sā śaṅkamānā bhartāraṃ nalaṃ bāhukarūpiṇamkeśinīṃ ślakṣṇayā vācā rudatī punarabravīt

पुनर्गच्छ प्रमत्तस्य बाहुकस्योपसंस्कृतम्महानसाच्छृतं मांसं समादायैहि भामिनि

punargaccha pramattasya bāhukasyopasaṃskṛtammahānasācchṛtaṃ māṃsaṃ samādāyaihi bhāmini

सा गत्वा बाहुके व्यग्रे तन्मांसमपकृष्य चअत्युष्णमेव त्वरिता तत्क्षणं प्रियकारिणीदमयन्त्यै ततः प्रादात्केशिनी कुरुनन्दन

sā gatvā bāhuke vyagre tanmāṃsamapakṛṣya caatyuṣṇameva tvaritā tatkṣaṇaṃ priyakāriṇīdamayantyai tataḥ prādātkeśinī kurunandana

सोचिता नलसिद्धस्य मांसस्य बहुशः पुराप्राश्य मत्वा नलं सूदं प्राक्रोशद्भृशदुःखिता

socitā nalasiddhasya māṃsasya bahuśaḥ purāprāśya matvā nalaṃ sūdaṃ prākrośadbhṛśaduḥkhitā

वैक्लव्यं च परं गत्वा प्रक्षाल्य च मुखं ततःमिथुनं प्रेषयामास केशिन्या सह भारत

vaiklavyaṃ ca paraṃ gatvā prakṣālya ca mukhaṃ tataḥmithunaṃ preṣayāmāsa keśinyā saha bhārata

इन्द्रसेनां सह भ्रात्रा समभिज्ञाय बाहुकःअभिद्रुत्य ततो राजा परिष्वज्याङ्कमानयत्

indrasenāṃ saha bhrātrā samabhijñāya bāhukaḥabhidrutya tato rājā pariṣvajyāṅkamānayat

बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौभृशं दुःखपरीतात्मा सस्वरं प्ररुरोद ह

bāhukastu samāsādya sutau surasutopamaubhṛśaṃ duḥkhaparītātmā sasvaraṃ praruroda ha

नैषधो दर्शयित्वा तु विकारमसकृत्तदाउत्सृज्य सहसा पुत्रौ केशिनीमिदमब्रवीत्

naiṣadho darśayitvā tu vikāramasakṛttadāutsṛjya sahasā putrau keśinīmidamabravīt

इदं सुसदृशं भद्रे मिथुनं मम पुत्रयोःततो दृष्ट्वैव सहसा बाष्पमुत्सृष्टवानहम्

idaṃ susadṛśaṃ bhadre mithunaṃ mama putrayoḥtato dṛṣṭvaiva sahasā bāṣpamutsṛṣṭavānaham

बहुशः संपतन्तीं त्वां जनः शङ्केत दोषतःवयं च देशातिथयो गच्छ भद्रे नमोऽस्तु ते

bahuśaḥ saṃpatantīṃ tvāṃ janaḥ śaṅketa doṣataḥvayaṃ ca deśātithayo gaccha bhadre namo'stu te