Parva.Adhyaya 3.77

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

स मासमुष्य कौन्तेय भीममामन्त्र्य नैषधःपुरादल्पपरीवारो जगाम निषधान्प्रति

sa māsamuṣya kaunteya bhīmamāmantrya naiṣadhaḥpurādalpaparīvāro jagāma niṣadhānprati

रथेनैकेन शुभ्रेण दन्तिभिः परिषोडशैःपञ्चाशद्भिर्हयैश्चैव षट्शतैश्च पदातिभिः

rathenaikena śubhreṇa dantibhiḥ pariṣoḍaśaiḥpañcāśadbhirhayaiścaiva ṣaṭśataiśca padātibhiḥ

स कम्पयन्निव महीं त्वरमाणो महीपतिःप्रविवेशातिसंरब्धस्तरसैव महामनाः

sa kampayanniva mahīṃ tvaramāṇo mahīpatiḥpraviveśātisaṃrabdhastarasaiva mahāmanāḥ

ततः पुष्करमासाद्य वीरसेनसुतो नलःउवाच दीव्याव पुनर्बहु वित्तं मयार्जितम्

tataḥ puṣkaramāsādya vīrasenasuto nalaḥuvāca dīvyāva punarbahu vittaṃ mayārjitam

दमयन्ती च यच्चान्यन्मया वसु समर्जितम्एष वै मम संन्यासस्तव राज्यं तु पुष्कर

damayantī ca yaccānyanmayā vasu samarjitameṣa vai mama saṃnyāsastava rājyaṃ tu puṣkara

पुनः प्रवर्ततां द्यूतमिति मे निश्चिता मतिःएकपाणेन भद्रं ते प्राणयोश्च पणावहे

punaḥ pravartatāṃ dyūtamiti me niścitā matiḥekapāṇena bhadraṃ te prāṇayośca paṇāvahe

जित्वा परस्वमाहृत्य राज्यं वा यदि वा वसुप्रतिपाणः प्रदातव्यः परं हि धनमुच्यते

jitvā parasvamāhṛtya rājyaṃ vā yadi vā vasupratipāṇaḥ pradātavyaḥ paraṃ hi dhanamucyate

न चेद्वाञ्छसि तद्द्यूतं युद्धद्यूतं प्रवर्तताम्द्वैरथेनास्तु वै शान्तिस्तव वा मम वा नृप

na cedvāñchasi taddyūtaṃ yuddhadyūtaṃ pravartatāmdvairathenāstu vai śāntistava vā mama vā nṛpa

वंशभोज्यमिदं राज्यं मार्गितव्यं यथा तथायेन तेनाप्युपायेन वृद्धानामिति शासनम्

vaṃśabhojyamidaṃ rājyaṃ mārgitavyaṃ yathā tathāyena tenāpyupāyena vṛddhānāmiti śāsanam

द्वयोरेकतरे बुद्धिः क्रियतामद्य पुष्करकैतवेनाक्षवत्यां वा युद्धे वा नम्यतां धनुः

dvayorekatare buddhiḥ kriyatāmadya puṣkarakaitavenākṣavatyāṃ vā yuddhe vā namyatāṃ dhanuḥ

नैषधेनैवमुक्तस्तु पुष्करः प्रहसन्निवध्रुवमात्मजयं मत्वा प्रत्याह पृथिवीपतिम्

naiṣadhenaivamuktastu puṣkaraḥ prahasannivadhruvamātmajayaṃ matvā pratyāha pṛthivīpatim

दिष्ट्या त्वयार्जितं वित्तं प्रतिपाणाय नैषधदिष्ट्या च दुष्कृतं कर्म दमयन्त्याः क्षयं गतम्दिष्ट्या च ध्रियसे राजन्सदारोऽरिनिबर्हण

diṣṭyā tvayārjitaṃ vittaṃ pratipāṇāya naiṣadhadiṣṭyā ca duṣkṛtaṃ karma damayantyāḥ kṣayaṃ gatamdiṣṭyā ca dhriyase rājansadāro'rinibarhaṇa

धनेनानेन वैदर्भी जितेन समलंकृतामामुपस्थास्यति व्यक्तं दिवि शक्रमिवाप्सराः

dhanenānena vaidarbhī jitena samalaṃkṛtāmāmupasthāsyati vyaktaṃ divi śakramivāpsarāḥ

नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षामि च नैषधदेवने च मम प्रीतिर्न भवत्यसुहृद्गणैः

nityaśo hi smarāmi tvāṃ pratīkṣāmi ca naiṣadhadevane ca mama prītirna bhavatyasuhṛdgaṇaiḥ

जित्वा त्वद्य वरारोहां दमयन्तीमनिन्दिताम्कृतकृत्यो भविष्यामि सा हि मे नित्यशो हृदि

jitvā tvadya varārohāṃ damayantīmaninditāmkṛtakṛtyo bhaviṣyāmi sā hi me nityaśo hṛdi

श्रुत्वा तु तस्य ता वाचो बह्वबद्धप्रलापिनःइयेष स शिरश्छेत्तुं खड्गेन कुपितो नलः

śrutvā tu tasya tā vāco bahvabaddhapralāpinaḥiyeṣa sa śiraśchettuṃ khaḍgena kupito nalaḥ

स्मयंस्तु रोषताम्राक्षस्तमुवाच ततो नृपःपणावः किं व्याहरसे जित्वा वै व्याहरिष्यसि

smayaṃstu roṣatāmrākṣastamuvāca tato nṛpaḥpaṇāvaḥ kiṃ vyāharase jitvā vai vyāhariṣyasi

ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य चएकपाणेन भद्रं ते नलेन स पराजितःसरत्नकोशनिचयः प्राणेन पणितोऽपि च

tataḥ prāvartata dyūtaṃ puṣkarasya nalasya caekapāṇena bhadraṃ te nalena sa parājitaḥsaratnakośanicayaḥ prāṇena paṇito'pi ca

जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्निदमब्रवीत्मम सर्वमिदं राज्यमव्यग्रं हतकण्टकम्

jitvā ca puṣkaraṃ rājā prahasannidamabravītmama sarvamidaṃ rājyamavyagraṃ hatakaṇṭakam

वैदर्भी न त्वया शक्या राजापसद वीक्षितुम्तस्यास्त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वमागतः

vaidarbhī na tvayā śakyā rājāpasada vīkṣitumtasyāstvaṃ saparīvāro mūḍha dāsatvamāgataḥ

न तत्त्वया कृतं कर्म येनाहं निर्जितः पुराकलिना तत्कृतं कर्म त्वं तु मूढ न बुध्यसेनाहं परकृतं दोषं त्वय्याधास्ये कथंचन

na tattvayā kṛtaṃ karma yenāhaṃ nirjitaḥ purākalinā tatkṛtaṃ karma tvaṃ tu mūḍha na budhyasenāhaṃ parakṛtaṃ doṣaṃ tvayyādhāsye kathaṃcana

यथासुखं त्वं जीवस्व प्राणानभ्युत्सृजामि तेतथैव च मम प्रीतिस्त्वयि वीर न संशयः

yathāsukhaṃ tvaṃ jīvasva prāṇānabhyutsṛjāmi tetathaiva ca mama prītistvayi vīra na saṃśayaḥ

सौभ्रात्रं चैव मे त्वत्तो न कदाचित्प्रहास्यतिपुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीवस्व शतं समाः

saubhrātraṃ caiva me tvatto na kadācitprahāsyatipuṣkara tvaṃ hi me bhrātā saṃjīvasva śataṃ samāḥ

एवं नलः सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रमःस्वपुरं प्रेषयामास परिष्वज्य पुनः पुनः

evaṃ nalaḥ sāntvayitvā bhrātaraṃ satyavikramaḥsvapuraṃ preṣayāmāsa pariṣvajya punaḥ punaḥ

सान्त्वितो नैषधेनैवं पुष्करः प्रत्युवाच तम्पुण्यश्लोकं तदा राजन्नभिवाद्य कृताञ्जलिः

sāntvito naiṣadhenaivaṃ puṣkaraḥ pratyuvāca tampuṇyaślokaṃ tadā rājannabhivādya kṛtāñjaliḥ

कीर्तिरस्तु तवाक्षय्या जीव वर्षायुतं सुखीयो मे वितरसि प्राणानधिष्ठानं च पार्थिव

kīrtirastu tavākṣayyā jīva varṣāyutaṃ sukhīyo me vitarasi prāṇānadhiṣṭhānaṃ ca pārthiva

स तथा सत्कृतो राज्ञा मासमुष्य तदा नृपःप्रययौ स्वपुरं हृष्टः पुष्करः स्वजनावृतः

sa tathā satkṛto rājñā māsamuṣya tadā nṛpaḥprayayau svapuraṃ hṛṣṭaḥ puṣkaraḥ svajanāvṛtaḥ

महत्या सेनया राजन्विनीतैः परिचारकैःभ्राजमान इवादित्यो वपुषा पुरुषर्षभ

mahatyā senayā rājanvinītaiḥ paricārakaiḥbhrājamāna ivādityo vapuṣā puruṣarṣabha

प्रस्थाप्य पुष्करं राजा वित्तवन्तमनामयम्प्रविवेश पुरं श्रीमानत्यर्थमुपशोभितम्प्रविश्य सान्त्वयामास पौरांश्च निषधाधिपः

prasthāpya puṣkaraṃ rājā vittavantamanāmayampraviveśa puraṃ śrīmānatyarthamupaśobhitampraviśya sāntvayāmāsa paurāṃśca niṣadhādhipaḥ