पर्व.अध्याय 3.80

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

धनंजयोत्सुकास्ते तु वने तस्मिन्महारथाःन्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह पाण्डवाः

dhanaṃjayotsukāste tu vane tasminmahārathāḥnyavasanta mahābhāgā draupadyā saha pāṇḍavāḥ

अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम्दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्

athāpaśyanmahātmānaṃ devarṣiṃ tatra nāradamdīpyamānaṃ śriyā brāhmyā dīptāgnisamatejasam

स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुसत्तमःविबभावतिदीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः

sa taiḥ parivṛtaḥ śrīmānbhrātṛbhiḥ kurusattamaḥvibabhāvatidīptaujā devairiva śatakratuḥ

यथा च वेदान्सावित्री याज्ञसेनी तथा सतीन जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा

yathā ca vedānsāvitrī yājñasenī tathā satīna jahau dharmataḥ pārthānmerumarkaprabhā yathā

प्रतिगृह्य तु तां पूजां नारदो भगवानृषिःआश्वासयद्धर्मसुतं युक्तरूपमिवानघ

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ nārado bhagavānṛṣiḥāśvāsayaddharmasutaṃ yuktarūpamivānagha

उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम्ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददामि ते

uvāca ca mahātmānaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhirambrūhi dharmabhṛtāṃ śreṣṭha kenārthaḥ kiṃ dadāmi te

अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सहउवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं नारदं देवसंमितम्

atha dharmasuto rājā praṇamya bhrātṛbhiḥ sahauvāca prāñjalirvākyaṃ nāradaṃ devasaṃmitam

त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजितेकृतमित्येव मन्येऽहं प्रसादात्तव सुव्रत

tvayi tuṣṭe mahābhāga sarvalokābhipūjitekṛtamityeva manye'haṃ prasādāttava suvrata

यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघसंदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृदिस्थं छेत्तुमर्हसि

yadi tvahamanugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito'naghasaṃdehaṃ me muniśreṣṭha hṛdisthaṃ chettumarhasi

प्रदक्षिणं यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परःकिं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि

pradakṣiṇaṃ yaḥ kurute pṛthivīṃ tīrthatatparaḥkiṃ phalaṃ tasya kārtsnyena tadbrahmanvaktumarhasi

नारद उवाच · nārada uvāca

शृणु राजन्नवहितो यथा भीष्मेण भारतपुलस्त्यस्य सकाशाद्वै सर्वमेतदुपश्रुतम्

śṛṇu rājannavahito yathā bhīṣmeṇa bhāratapulastyasya sakāśādvai sarvametadupaśrutam

पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतां वरःपित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिवत्तदा

purā bhāgīrathītīre bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥpitryaṃ vrataṃ samāsthāya nyavasanmunivattadā

शुभे देशे महाराज पुण्ये देवर्षिसेवितेगङ्गाद्वारे महातेजा देवगन्धर्वसेविते

śubhe deśe mahārāja puṇye devarṣisevitegaṅgādvāre mahātejā devagandharvasevite

स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिःऋषींश्च तोषयामास विधिदृष्टेन कर्मणा

sa pitṝṃstarpayāmāsa devāṃśca paramadyutiḥṛṣīṃśca toṣayāmāsa vidhidṛṣṭena karmaṇā

कस्यचित्त्वथ कालस्य जपन्नेव महातपाःददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यमृषिसत्तमम्

kasyacittvatha kālasya japanneva mahātapāḥdadarśādbhutasaṃkāśaṃ pulastyamṛṣisattamam

स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानमिव श्रियाप्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं च परं ययौ

sa taṃ dṛṣṭvogratapasaṃ dīpyamānamiva śriyāpraharṣamatulaṃ lebhe vismayaṃ ca paraṃ yayau

उपस्थितं महाराज पूजयामास भारतभीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा

upasthitaṃ mahārāja pūjayāmāsa bhāratabhīṣmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho vidhidṛṣṭena karmaṇā

शिरसा चार्घ्यमादाय शुचिः प्रयतमानसःनाम संकीर्तयामास तस्मिन्ब्रह्मर्षिसत्तमे

śirasā cārghyamādāya śuciḥ prayatamānasaḥnāma saṃkīrtayāmāsa tasminbrahmarṣisattame

भीष्मोऽहमस्मि भद्रं ते दासोऽस्मि तव सुव्रततव संदर्शनादेव मुक्तोऽहं सर्वकिल्बिषैः

bhīṣmo'hamasmi bhadraṃ te dāso'smi tava suvratatava saṃdarśanādeva mukto'haṃ sarvakilbiṣaiḥ

एवमुक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतां वरःवाग्यतः प्राञ्जलिर्भूत्वा तूष्णीमासीद्युधिष्ठिर

evamuktvā mahārāja bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥvāgyataḥ prāñjalirbhūtvā tūṣṇīmāsīdyudhiṣṭhira

तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम्भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाभवत्

taṃ dṛṣṭvā niyamenātha svādhyāyāmnāyakarśitambhīṣmaṃ kurukulaśreṣṭhaṃ muniḥ prītamanābhavat

पुलस्त्य उवाच · pulastya uvāca

अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन चसत्येन च महाभाग तुष्टोऽस्मि तव सर्वशः

anena tava dharmajña praśrayeṇa damena casatyena ca mahābhāga tuṣṭo'smi tava sarvaśaḥ

यस्येदृशस्ते धर्मोऽयं पितृभक्त्याश्रितोऽनघतेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश्चापि मम त्वयि

yasyedṛśaste dharmo'yaṃ pitṛbhaktyāśrito'naghatena paśyasi māṃ putra prītiścāpi mama tvayi

अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि किं करवाणि तेयद्वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेऽनघ

amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi teyadvakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātāsmi te'nagha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजितेकृतमित्येव मन्येऽहं यदहं दृष्टवान्प्रभुम्

prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjitekṛtamityeva manye'haṃ yadahaṃ dṛṣṭavānprabhum

यदि त्वहमनुग्राह्यस्तव धर्मभृतां वरवक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

yadi tvahamanugrāhyastava dharmabhṛtāṃ varavakṣyāmi hṛtsthaṃ saṃdehaṃ tanme tvaṃ vaktumarhasi

अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थेभ्यो धर्मसंशयःतमहं श्रोतुमिच्छामि पृथक्संकीर्तितं त्वया

asti me bhagavankaścittīrthebhyo dharmasaṃśayaḥtamahaṃ śrotumicchāmi pṛthaksaṃkīrtitaṃ tvayā

प्रदक्षिणं यः पृथिवीं करोत्यमितविक्रमकिं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तपोधन

pradakṣiṇaṃ yaḥ pṛthivīṃ karotyamitavikramakiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tanme brūhi tapodhana

पुलस्त्य उवाच · pulastya uvāca

हन्त तेऽहं प्रवक्ष्यामि यदृषीणां परायणम्तदेकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्

hanta te'haṃ pravakṣyāmi yadṛṣīṇāṃ parāyaṇamtadekāgramanāstāta śṛṇu tīrtheṣu yatphalam

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम्विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatamvidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute

प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो नियतः शुचिःअहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते

pratigrahādupāvṛttaḥ saṃtuṣṭo niyataḥ śuciḥahaṃkāranivṛttaśca sa tīrthaphalamaśnute

अकल्कको निरारम्भो लघ्वाहारो जितेन्द्रियःविमुक्तः सर्वदोषैर्यः स तीर्थफलमश्नुते

akalkako nirārambho laghvāhāro jitendriyaḥvimuktaḥ sarvadoṣairyaḥ sa tīrthaphalamaśnute

अक्रोधनश्च राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रतःआत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

akrodhanaśca rājendra satyaśīlo dṛḍhavrataḥātmopamaśca bhūteṣu sa tīrthaphalamaśnute

ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता वेदेष्विह यथाक्रमम्फलं चैव यथातत्त्वं प्रेत्य चेह च सर्वशः

ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā vedeṣviha yathākramamphalaṃ caiva yathātattvaṃ pretya ceha ca sarvaśaḥ

न ते शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपतेबहूपकरणा यज्ञा नानासंभारविस्तराः

na te śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpatebahūpakaraṇā yajñā nānāsaṃbhāravistarāḥ

प्राप्यन्ते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित्नार्थन्यूनोपकरणैरेकात्मभिरसंहतैः

prāpyante pārthivairete samṛddhairvā naraiḥ kvacitnārthanyūnopakaraṇairekātmabhirasaṃhataiḥ

यो दरिद्रैरपि विधिः शक्यः प्राप्तुं नरेश्वरतुल्यो यज्ञफलैः पुण्यैस्तं निबोध युधां वर

yo daridrairapi vidhiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvaratulyo yajñaphalaiḥ puṇyaistaṃ nibodha yudhāṃ vara

ऋषीणां परमं गुह्यमिदं भरतसत्तमतीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते

ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattamatīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य चअदत्त्वा काञ्चनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते

anupoṣya trirātrāṇi tīrthānyanabhigamya caadattvā kāñcanaṃ gāśca daridro nāma jāyate

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैःन तत्फलमवाप्नोति तीर्थाभिगमनेन यत्

agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥna tatphalamavāpnoti tīrthābhigamanena yat

नृलोके देवदेवस्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्पुष्करं नाम विख्यातं महाभागः समाविशेत्

nṛloke devadevasya tīrthaṃ trailokyaviśrutampuṣkaraṃ nāma vikhyātaṃ mahābhāgaḥ samāviśet

दश कोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महीपतेसांनिध्यं पुष्करे येषां त्रिसंध्यं कुरुनन्दन

daśa koṭisahasrāṇi tīrthānāṃ vai mahīpatesāṃnidhyaṃ puṣkare yeṣāṃ trisaṃdhyaṃ kurunandana

आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश्च समरुद्गणाःगन्धर्वाप्सरसश्चैव नित्यं संनिहिता विभो

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāśca samarudgaṇāḥgandharvāpsarasaścaiva nityaṃ saṃnihitā vibho

यत्र देवास्तपस्तप्त्वा दैत्या ब्रह्मर्षयस्तथादिव्ययोगा महाराज पुण्येन महतान्विताः

yatra devāstapastaptvā daityā brahmarṣayastathādivyayogā mahārāja puṇyena mahatānvitāḥ

मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनस्विनःपूयन्ते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते

manasāpyabhikāmasya puṣkarāṇi manasvinaḥpūyante sarvapāpāni nākapṛṣṭhe ca pūjyate

तस्मिंस्तीर्थे महाभाग नित्यमेव पितामहःउवास परमप्रीतो देवदानवसंमतः

tasmiṃstīrthe mahābhāga nityameva pitāmahaḥuvāsa paramaprīto devadānavasaṃmataḥ

पुष्करेषु महाभाग देवाः सर्षिपुरोगमाःसिद्धिं समभिसंप्राप्ताः पुण्येन महतान्विताः

puṣkareṣu mahābhāga devāḥ sarṣipurogamāḥsiddhiṃ samabhisaṃprāptāḥ puṇyena mahatānvitāḥ

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतःअश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātpitṛdevārcane rataḥaśvamedhaṃ daśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितःतेनासौ कर्मणा भीष्म प्रेत्य चेह च मोदते

apyekaṃ bhojayedvipraṃ puṣkarāraṇyamāśritaḥtenāsau karmaṇā bhīṣma pretya ceha ca modate

शाकमूलफलैर्वापि येन वर्तयते स्वयम्तद्वै दद्याद्ब्राह्मणाय श्रद्धावाननसूयकःतेनैव प्राप्नुयात्प्राज्ञो हयमेधफलं नरः

śākamūlaphalairvāpi yena vartayate svayamtadvai dadyādbrāhmaṇāya śraddhāvānanasūyakaḥtenaiva prāpnuyātprājño hayamedhaphalaṃ naraḥ

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तमन वियोनिं व्रजन्त्येते स्नातास्तीर्थे महात्मनः

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā rājasattamana viyoniṃ vrajantyete snātāstīrthe mahātmanaḥ

कार्त्तिक्यां तु विशेषेण योऽभिगच्छेत पुष्करम्फलं तत्राक्षयं तस्य वर्धते भरतर्षभ

kārttikyāṃ tu viśeṣeṇa yo'bhigaccheta puṣkaramphalaṃ tatrākṣayaṃ tasya vardhate bharatarṣabha

सायं प्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृताञ्जलिःउपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु भारतप्राप्नुयाच्च नरो लोकान्ब्रह्मणः सदनेऽक्षयान्

sāyaṃ prātaḥ smaredyastu puṣkarāṇi kṛtāñjaliḥupaspṛṣṭaṃ bhavettena sarvatīrtheṣu bhārataprāpnuyācca naro lokānbrahmaṇaḥ sadane'kṣayān

जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रियो वा पुरुषस्य वापुष्करे स्नातमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति

janmaprabhṛti yatpāpaṃ striyo vā puruṣasya vāpuṣkare snātamātrasya sarvameva praṇaśyati

यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदनःतथैव पुष्करं राजंस्तीर्थानामादिरुच्यते

yathā surāṇāṃ sarveṣāmādistu madhusūdanaḥtathaiva puṣkaraṃ rājaṃstīrthānāmādirucyate

उष्य द्वादश वर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिःक्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति

uṣya dvādaśa varṣāṇi puṣkare niyataḥ śuciḥkratūnsarvānavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati

यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासतेकार्त्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्

yastu varṣaśataṃ pūrṇamagnihotramupāsatekārttikīṃ vā vasedekāṃ puṣkare samameva tat

दुष्करं पुष्करं गन्तुं दुष्करं पुष्करे तपःदुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्

duṣkaraṃ puṣkaraṃ gantuṃ duṣkaraṃ puṣkare tapaḥduṣkaraṃ puṣkare dānaṃ vastuṃ caiva suduṣkaram

उष्य द्वादशरात्रं तु नियतो नियताशनःप्रदक्षिणमुपावृत्तो जम्बूमार्गं समाविशेत्

uṣya dvādaśarātraṃ tu niyato niyatāśanaḥpradakṣiṇamupāvṛtto jambūmārgaṃ samāviśet

जम्बूमार्गं समाविश्य देवर्षिपितृसेवितम्अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

jambūmārgaṃ samāviśya devarṣipitṛsevitamaśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati

तत्रोष्य रजनीः पञ्च षष्ठकालक्षमी नरःन दुर्गतिमवाप्नोति सिद्धिं प्राप्नोति चोत्तमाम्

tatroṣya rajanīḥ pañca ṣaṣṭhakālakṣamī naraḥna durgatimavāpnoti siddhiṃ prāpnoti cottamām

जम्बूमार्गादुपावृत्तो गच्छेत्तण्डुलिकाश्रमम्न दुर्गतिमवाप्नोति स्वर्गलोके च पूज्यते

jambūmārgādupāvṛtto gacchettaṇḍulikāśramamna durgatimavāpnoti svargaloke ca pūjyate

अगस्त्यसर आसाद्य पितृदेवार्चने रतःत्रिरात्रोपोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्

agastyasara āsādya pitṛdevārcane rataḥtrirātropoṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet

शाकवृत्तिः फलैर्वापि कौमारं विन्दते पदम्कण्वाश्रमं समासाद्य श्रीजुष्टं लोकपूजितम्

śākavṛttiḥ phalairvāpi kaumāraṃ vindate padamkaṇvāśramaṃ samāsādya śrījuṣṭaṃ lokapūjitam

धर्मारण्यं हि तत्पुण्यमाद्यं च भरतर्षभयत्र प्रविष्टमात्रो वै पापेभ्यो विप्रमुच्यते

dharmāraṇyaṃ hi tatpuṇyamādyaṃ ca bharatarṣabhayatra praviṣṭamātro vai pāpebhyo vipramucyate

अर्चयित्वा पितॄन्देवान्नियतो नियताशनःसर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते

arcayitvā pitṝndevānniyato niyatāśanaḥsarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा ययातिपतनं व्रजेत्हयमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति तत्र वै

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā yayātipatanaṃ vrajethayamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti tatra vai

महाकालं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनःकोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत्

mahākālaṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥkoṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ पुण्यस्थानमुमापतेःनाम्ना भद्रवटं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

tato gaccheta dharmajña puṇyasthānamumāpateḥnāmnā bhadravaṭaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam

तत्राभिगम्य चेशानं गोसहस्रफलं लभेत्महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यमवाप्नुयात्

tatrābhigamya ceśānaṃ gosahasraphalaṃ labhetmahādevaprasādācca gāṇapatyamavāpnuyāt

नर्मदामथ चासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम्तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्

narmadāmatha cāsādya nadīṃ trailokyaviśrutāmtarpayitvā pitṝndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet

दक्षिणं सिन्धुमासाद्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियःअग्निष्टोममवाप्नोति विमानं चाधिरोहति

dakṣiṇaṃ sindhumāsādya brahmacārī jitendriyaḥagniṣṭomamavāpnoti vimānaṃ cādhirohati

चर्मण्वतीं समासाद्य नियतो नियताशनःरन्तिदेवाभ्यनुज्ञातो अग्निष्टोमफलं लभेत्

carmaṇvatīṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥrantidevābhyanujñāto agniṣṭomaphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ हिमवत्सुतमर्बुदम्पृथिव्यां यत्र वै छिद्रं पूर्वमासीद्युधिष्ठिर

tato gaccheta dharmajña himavatsutamarbudampṛthivyāṃ yatra vai chidraṃ pūrvamāsīdyudhiṣṭhira

तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतःतत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्

tatrāśramo vasiṣṭhasya triṣu lokeṣu viśrutaḥtatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet

पिङ्गातीर्थमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियःकपिलानां नरव्याघ्र शतस्य फलमश्नुते

piṅgātīrthamupaspṛśya brahmacārī jitendriyaḥkapilānāṃ naravyāghra śatasya phalamaśnute

ततो गच्छेत धर्मज्ञ प्रभासं लोकविश्रुतम्यत्र संनिहितो नित्यं स्वयमेव हुताशनःदेवतानां मुखं वीर अनलोऽनिलसारथिः

tato gaccheta dharmajña prabhāsaṃ lokaviśrutamyatra saṃnihito nityaṃ svayameva hutāśanaḥdevatānāṃ mukhaṃ vīra analo'nilasārathiḥ

तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसःअग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः

tasmiṃstīrthavare snātvā śuciḥ prayatamānasaḥagniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

ततो गत्वा सरस्वत्याः सागरस्य च संगमेगोसहस्रफलं प्राप्य स्वर्गलोके महीयतेदीप्यमानोऽग्निवन्नित्यं प्रभया भरतर्षभ

tato gatvā sarasvatyāḥ sāgarasya ca saṃgamegosahasraphalaṃ prāpya svargaloke mahīyatedīpyamāno'gnivannityaṃ prabhayā bharatarṣabha

त्रिरात्रमुषितस्तत्र तर्पयेत्पितृदेवताःप्रभासते यथा सोमो अश्वमेधं च विन्दति

trirātramuṣitastatra tarpayetpitṛdevatāḥprabhāsate yathā somo aśvamedhaṃ ca vindati

वरदानं ततो गच्छेत्तीर्थं भरतसत्तमविष्णोर्दुर्वाससा यत्र वरो दत्तो युधिष्ठिर

varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattamaviṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira

वरदाने नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्ततो द्वारवतीं गच्छेन्नियतो नियताशनःपिण्डारके नरः स्नात्वा लभेद्बहु सुवर्णकम्

varadāne naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhettato dvāravatīṃ gacchenniyato niyatāśanaḥpiṇḍārake naraḥ snātvā labhedbahu suvarṇakam

तस्मिंस्तीर्थे महाभाग पद्मलक्षणलक्षिताःअद्यापि मुद्रा दृश्यन्ते तदद्भुतमरिंदम

tasmiṃstīrthe mahābhāga padmalakṣaṇalakṣitāḥadyāpi mudrā dṛśyante tadadbhutamariṃdama

त्रिशूलाङ्कानि पद्मानि दृश्यन्ते कुरुनन्दनमहादेवस्य सांनिध्यं तत्रैव भरतर्षभ

triśūlāṅkāni padmāni dṛśyante kurunandanamahādevasya sāṃnidhyaṃ tatraiva bharatarṣabha

सागरस्य च सिन्धोश्च संगमं प्राप्य भारततीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानसः

sāgarasya ca sindhośca saṃgamaṃ prāpya bhāratatīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ

तर्पयित्वा पितॄन्देवानृषींश्च भरतर्षभप्राप्नोति वारुणं लोकं दीप्यमानः स्वतेजसा

tarpayitvā pitṝndevānṛṣīṃśca bharatarṣabhaprāpnoti vāruṇaṃ lokaṃ dīpyamānaḥ svatejasā

शङ्कुकर्णेश्वरं देवमर्चयित्वा युधिष्ठिरअश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः

śaṅkukarṇeśvaraṃ devamarcayitvā yudhiṣṭhiraaśvamedhaṃ daśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभतीर्थं कुरुवरश्रेष्ठ त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्दृमीति नाम्ना विख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्

pradakṣiṇamupāvṛtya gaccheta bharatarṣabhatīrthaṃ kuruvaraśreṣṭha triṣu lokeṣu viśrutamdṛmīti nāmnā vikhyātaṃ sarvapāpapramocanam

यत्र ब्रह्मादयो देवा उपासन्ते महेश्वरम्तत्र स्नात्वार्चयित्वा च रुद्रं देवगणैर्वृतम्जन्मप्रभृति पापानि कृतानि नुदते नरः

yatra brahmādayo devā upāsante maheśvaramtatra snātvārcayitvā ca rudraṃ devagaṇairvṛtamjanmaprabhṛti pāpāni kṛtāni nudate naraḥ

दृमी चात्र नरश्रेष्ठ सर्वदेवैरभिष्टुतातत्र स्नात्वा नरव्याघ्र हयमेधमवाप्नुयात्

dṛmī cātra naraśreṣṭha sarvadevairabhiṣṭutātatra snātvā naravyāghra hayamedhamavāpnuyāt

जित्वा यत्र महाप्राज्ञ विष्णुना प्रभविष्णुनापुरा शौचं कृतं राजन्हत्वा दैवतकण्टकान्

jitvā yatra mahāprājña viṣṇunā prabhaviṣṇunāpurā śaucaṃ kṛtaṃ rājanhatvā daivatakaṇṭakān

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वसोर्धारामभिष्टुताम्गमनादेव तस्यां हि हयमेधमवाप्नुयात्

tato gaccheta dharmajña vasordhārāmabhiṣṭutāmgamanādeva tasyāṃ hi hayamedhamavāpnuyāt

स्नात्वा कुरुवरश्रेष्ठ प्रयतात्मा तु मानवःतर्प्य देवान्पितॄंश्चैव विष्णुलोके महीयते

snātvā kuruvaraśreṣṭha prayatātmā tu mānavaḥtarpya devānpitṝṃścaiva viṣṇuloke mahīyate

तीर्थं चात्र परं पुण्यं वसूनां भरतर्षभतत्र स्नात्वा च पीत्वा च वसूनां संमतो भवेत्

tīrthaṃ cātra paraṃ puṇyaṃ vasūnāṃ bharatarṣabhatatra snātvā ca pītvā ca vasūnāṃ saṃmato bhavet

सिन्धूत्तममिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ लभेद्बहु सुवर्णकम्

sindhūttamamiti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanamtatra snātvā naraśreṣṭha labhedbahu suvarṇakam

ब्रह्मतुङ्गं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसःब्रह्मलोकमवाप्नोति सुकृती विरजा नरः

brahmatuṅgaṃ samāsādya śuciḥ prayatamānasaḥbrahmalokamavāpnoti sukṛtī virajā naraḥ

कुमारिकाणां शक्रस्य तीर्थं सिद्धनिषेवितम्तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं शक्रलोकमवाप्नुयात्

kumārikāṇāṃ śakrasya tīrthaṃ siddhaniṣevitamtatra snātvā naraḥ kṣipraṃ śakralokamavāpnuyāt

रेणुकायाश्च तत्रैव तीर्थं देवनिषेवितम्तत्र स्नात्वा भवेद्विप्रो विमलश्चन्द्रमा यथा

reṇukāyāśca tatraiva tīrthaṃ devaniṣevitamtatra snātvā bhavedvipro vimalaścandramā yathā

अथ पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनःपञ्च यज्ञानवाप्नोति क्रमशो येऽनुकीर्तिताः

atha pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥpañca yajñānavāpnoti kramaśo ye'nukīrtitāḥ

ततो गच्छेत धर्मज्ञ भीमायाः स्थानमुत्तमम्तत्र स्नात्वा तु योन्यां वै नरो भरतसत्तम

tato gaccheta dharmajña bhīmāyāḥ sthānamuttamamtatra snātvā tu yonyāṃ vai naro bharatasattama

देव्याः पुत्रो भवेद्राजंस्तप्तकुण्डलविग्रहःगवां शतसहस्रस्य फलं चैवाप्नुयान्महत्

devyāḥ putro bhavedrājaṃstaptakuṇḍalavigrahaḥgavāṃ śatasahasrasya phalaṃ caivāpnuyānmahat

गिरिमुञ्जं समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्पितामहं नमस्कृत्य गोसहस्रफलं लभेत्

girimuñjaṃ samāsādya triṣu lokeṣu viśrutampitāmahaṃ namaskṛtya gosahasraphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ विमलं तीर्थमुत्तमम्अद्यापि यत्र दृश्यन्ते मत्स्याः सौवर्णराजताः

tato gaccheta dharmajña vimalaṃ tīrthamuttamamadyāpi yatra dṛśyante matsyāḥ sauvarṇarājatāḥ

तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ वाजपेयमवाप्नुयात्सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेच्च परमां गतिम्

tatra snātvā naraśreṣṭha vājapeyamavāpnuyātsarvapāpaviśuddhātmā gacchecca paramāṃ gatim

ततो गच्छेत मलदां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम्पश्चिमायां तु संध्यायामुपस्पृश्य यथाविधि

tato gaccheta maladāṃ triṣu lokeṣu viśrutāmpaścimāyāṃ tu saṃdhyāyāmupaspṛśya yathāvidhi

चरुं नरेन्द्र सप्तार्चेर्यथाशक्ति निवेदयेत्पितॄणामक्षयं दानं प्रवदन्ति मनीषिणः

caruṃ narendra saptārceryathāśakti nivedayetpitṝṇāmakṣayaṃ dānaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

गवां शतसहस्रेण राजसूयशतेन चअश्वमेधसहस्रेण श्रेयान्सप्तार्चिषश्चरुः

gavāṃ śatasahasreṇa rājasūyaśatena caaśvamedhasahasreṇa śreyānsaptārciṣaścaruḥ

ततो निवृत्तो राजेन्द्र वस्त्रापदमथाविशेत्अभिगम्य महादेवमश्वमेधफलं लभेत्

tato nivṛtto rājendra vastrāpadamathāviśetabhigamya mahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet

मणिमन्तं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितःएकरात्रोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्

maṇimantaṃ samāsādya brahmacārī samāhitaḥekarātroṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet

अथ गच्छेत राजेन्द्र देविकां लोकविश्रुताम्प्रसूतिर्यत्र विप्राणां श्रूयते भरतर्षभ

atha gaccheta rājendra devikāṃ lokaviśrutāmprasūtiryatra viprāṇāṃ śrūyate bharatarṣabha

त्रिशूलपाणेः स्थानं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्देविकायां नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य महेश्वरम्

triśūlapāṇeḥ sthānaṃ ca triṣu lokeṣu viśrutamdevikāyāṃ naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram

यथाशक्ति चरुं तत्र निवेद्य भरतर्षभसर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य लभते फलम्

yathāśakti caruṃ tatra nivedya bharatarṣabhasarvakāmasamṛddhasya yajñasya labhate phalam

कामाख्यं तत्र रुद्रस्य तीर्थं देवर्षिसेवितम्तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं सिद्धिमाप्नोति भारत

kāmākhyaṃ tatra rudrasya tīrthaṃ devarṣisevitamtatra snātvā naraḥ kṣipraṃ siddhimāpnoti bhārata

यजनं याजनं गत्वा तथैव ब्रह्मवालुकाम्पुष्पन्यास उपस्पृश्य न शोचेन्मरणं ततः

yajanaṃ yājanaṃ gatvā tathaiva brahmavālukāmpuṣpanyāsa upaspṛśya na śocenmaraṇaṃ tataḥ

अर्धयोजनविस्तारां पञ्चयोजनमायताम्एतावद्देविकामाहुः पुण्यां देवर्षिसेविताम्

ardhayojanavistārāṃ pañcayojanamāyatāmetāvaddevikāmāhuḥ puṇyāṃ devarṣisevitām

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दीर्घसत्रं यथाक्रमम्यत्र ब्रह्मादयो देवाः सिद्धाश्च परमर्षयःदीर्घसत्रमुपासन्ते दक्षिणाभिर्यतव्रताः

tato gaccheta dharmajña dīrghasatraṃ yathākramamyatra brahmādayo devāḥ siddhāśca paramarṣayaḥdīrghasatramupāsante dakṣiṇābhiryatavratāḥ

गमनादेव राजेन्द्र दीर्घसत्रमरिंदमराजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः

gamanādeva rājendra dīrghasatramariṃdamarājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

ततो विनशनं गच्छेन्नियतो नियताशनःगच्छत्यन्तर्हिता यत्र मरुपृष्ठे सरस्वतीचमसे च शिवोद्भेदे नागोद्भेदे च दृश्यते

tato vinaśanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥgacchatyantarhitā yatra marupṛṣṭhe sarasvatīcamase ca śivodbhede nāgodbhede ca dṛśyate

स्नात्वा च चमसोद्भेदे अग्निष्टोमफलं लभेत्शिवोद्भेदे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

snātvā ca camasodbhede agniṣṭomaphalaṃ labhetśivodbhede naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet

नागोद्भेदे नरः स्नात्वा नागलोकमवाप्नुयात्शशयानं च राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम्शशरूपप्रतिच्छन्नाः पुष्करा यत्र भारत

nāgodbhede naraḥ snātvā nāgalokamavāpnuyātśaśayānaṃ ca rājendra tīrthamāsādya durlabhamśaśarūpapraticchannāḥ puṣkarā yatra bhārata

सरस्वत्यां महाराज अनु संवत्सरं हि तेस्नायन्ते भरतश्रेष्ठ वृत्तां वै कार्त्तिकीं सदा

sarasvatyāṃ mahārāja anu saṃvatsaraṃ hi tesnāyante bharataśreṣṭha vṛttāṃ vai kārttikīṃ sadā

तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र द्योतते शशिवत्सदागोसहस्रफलं चैव प्राप्नुयाद्भरतर्षभ

tatra snātvā naravyāghra dyotate śaśivatsadāgosahasraphalaṃ caiva prāpnuyādbharatarṣabha

कुमारकोटिमासाद्य नियतः कुरुनन्दनतत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतःगवामयमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्

kumārakoṭimāsādya niyataḥ kurunandanatatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥgavāmayamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ रुद्रकोटिं समाहितःपुरा यत्र महाराज ऋषिकोटिः समाहिताप्रहर्षेण च संविष्टा देवदर्शनकाङ्क्षया

tato gaccheta dharmajña rudrakoṭiṃ samāhitaḥpurā yatra mahārāja ṛṣikoṭiḥ samāhitāpraharṣeṇa ca saṃviṣṭā devadarśanakāṅkṣayā

अहं पूर्वमहं पूर्वं द्रक्ष्यामि वृषभध्वजम्एवं संप्रस्थिता राजन्नृषयः किल भारत

ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ drakṣyāmi vṛṣabhadhvajamevaṃ saṃprasthitā rājannṛṣayaḥ kila bhārata

ततो योगेश्वरेणापि योगमास्थाय भूपतेतेषां मन्युप्रणाशार्थमृषीणां भावितात्मनाम्

tato yogeśvareṇāpi yogamāsthāya bhūpateteṣāṃ manyupraṇāśārthamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

सृष्टा कोटिस्तु रुद्राणामृषीणामग्रतः स्थितामया पूर्वतरं दृष्ट इति ते मेनिरे पृथक्

sṛṣṭā koṭistu rudrāṇāmṛṣīṇāmagrataḥ sthitāmayā pūrvataraṃ dṛṣṭa iti te menire pṛthak

तेषां तुष्टो महादेव ऋषीणामुग्रतेजसाम्भक्त्या परमया राजन्वरं तेषां प्रदिष्टवान्अद्य प्रभृति युष्माकं धर्मवृद्धिर्भविष्यति

teṣāṃ tuṣṭo mahādeva ṛṣīṇāmugratejasāmbhaktyā paramayā rājanvaraṃ teṣāṃ pradiṣṭavānadya prabhṛti yuṣmākaṃ dharmavṛddhirbhaviṣyati

तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र रुद्रकोट्यां नरः शुचिःअश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्

tatra snātvā naravyāghra rudrakoṭyāṃ naraḥ śuciḥaśvamedhamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet

ततो गच्छेत राजेन्द्र संगमं लोकविश्रुतम्सरस्वत्या महापुण्यमुपासन्ते जनार्दनम्

tato gaccheta rājendra saṃgamaṃ lokaviśrutamsarasvatyā mahāpuṇyamupāsante janārdanam

यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाःअभिगच्छन्ति राजेन्द्र चैत्रशुक्लचतुर्दशीम्

yatra brahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥabhigacchanti rājendra caitraśuklacaturdaśīm

तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र विन्देद्बहु सुवर्णकम्सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं च गच्छति

tatra snātvā naravyāghra vindedbahu suvarṇakamsarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ ca gacchati

ऋषीणां यत्र सत्राणि समाप्तानि नराधिपसत्रावसानमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्

ṛṣīṇāṃ yatra satrāṇi samāptāni narādhipasatrāvasānamāsādya gosahasraphalaṃ labhet