पर्व.अध्याय 3.83

पुलस्त्य उवाच · pulastya uvāca

अथ संध्यां समासाद्य संवेद्यं तीर्थमुत्तमम्उपस्पृश्य नरो विद्वान्भवेन्नास्त्यत्र संशयः

atha saṃdhyāṃ samāsādya saṃvedyaṃ tīrthamuttamamupaspṛśya naro vidvānbhavennāstyatra saṃśayaḥ

रामस्य च प्रसादेन तीर्थं राजन्कृतं पुरातल्लोहित्यं समासाद्य विन्द्याद्बहु सुवर्णकम्

rāmasya ca prasādena tīrthaṃ rājankṛtaṃ purātallohityaṃ samāsādya vindyādbahu suvarṇakam

करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरःअश्वमेधमवाप्नोति कृते पैतामहे विधौ

karatoyāṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥaśvamedhamavāpnoti kṛte paitāmahe vidhau

गङ्गायास्त्वथ राजेन्द्र सागरस्य च संगमेअश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः

gaṅgāyāstvatha rājendra sāgarasya ca saṃgameaśvamedhaṃ daśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

गङ्गायास्त्वपरं द्वीपं प्राप्य यः स्नाति भारतत्रिरात्रोपोषितो राजन्सर्वकामानवाप्नुयात्

gaṅgāyāstvaparaṃ dvīpaṃ prāpya yaḥ snāti bhāratatrirātropoṣito rājansarvakāmānavāpnuyāt

ततो वैतरणीं गत्वा नदीं पापप्रमोचनीम्विरजं तीर्थमासाद्य विराजति यथा शशी

tato vaitaraṇīṃ gatvā nadīṃ pāpapramocanīmvirajaṃ tīrthamāsādya virājati yathā śaśī

प्रभवेच्च कुले पुण्ये सर्वपापं व्यपोहतिगोसहस्रफलं लब्ध्वा पुनाति च कुलं नरः

prabhavecca kule puṇye sarvapāpaṃ vyapohatigosahasraphalaṃ labdhvā punāti ca kulaṃ naraḥ

शोणस्य ज्योतिरथ्याश्च संगमे निवसञ्शुचिःतर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्

śoṇasya jyotirathyāśca saṃgame nivasañśuciḥtarpayitvā pitṝndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet

शोणस्य नर्मदायाश्च प्रभवे कुरुनन्दनवंशगुल्म उपस्पृश्य वाजिमेधफलं लभेत्

śoṇasya narmadāyāśca prabhave kurunandanavaṃśagulma upaspṛśya vājimedhaphalaṃ labhet

ऋषभं तीर्थमासाद्य कोशलायां नराधिपवाजपेयमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः

ṛṣabhaṃ tīrthamāsādya kośalāyāṃ narādhipavājapeyamavāpnoti trirātropoṣito naraḥ

कोशलायां समासाद्य कालतीर्थ उपस्पृशेत्वृषभैकादशफलं लभते नात्र संशयः

kośalāyāṃ samāsādya kālatīrtha upaspṛśetvṛṣabhaikādaśaphalaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

पुष्पवत्यामुपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषितो नरःगोसहस्रफलं विन्द्यात्कुलं चैव समुद्धरेत्

puṣpavatyāmupaspṛśya trirātropoṣito naraḥgosahasraphalaṃ vindyātkulaṃ caiva samuddharet

ततो बदरिकातीर्थे स्नात्वा प्रयतमानसःदीर्घमायुरवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति

tato badarikātīrthe snātvā prayatamānasaḥdīrghamāyuravāpnoti svargalokaṃ ca gacchati

ततो महेन्द्रमासाद्य जामदग्न्यनिषेवितम्रामतीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्

tato mahendramāsādya jāmadagnyaniṣevitamrāmatīrthe naraḥ snātvā vājimedhaphalaṃ labhet

मतङ्गस्य तु केदारस्तत्रैव कुरुनन्दनतत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

mataṅgasya tu kedārastatraiva kurunandanatatra snātvā naro rājangosahasraphalaṃ labhet

श्रीपर्वतं समासाद्य नदीतीर उपस्पृशेत्अश्वमेधमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति

śrīparvataṃ samāsādya nadītīra upaspṛśetaśvamedhamavāpnoti svargalokaṃ ca gacchati

श्रीपर्वते महादेवो देव्या सह महाद्युतिःन्यवसत्परमप्रीतो ब्रह्मा च त्रिदशैर्वृतः

śrīparvate mahādevo devyā saha mahādyutiḥnyavasatparamaprīto brahmā ca tridaśairvṛtaḥ

तत्र देवह्रदे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसःअश्वमेधमवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति

tatra devahrade snātvā śuciḥ prayatamānasaḥaśvamedhamavāpnoti parāṃ siddhiṃ ca gacchati

ऋषभं पर्वतं गत्वा पाण्ड्येषु सुरपूजितम्वाजपेयमवाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते

ṛṣabhaṃ parvataṃ gatvā pāṇḍyeṣu surapūjitamvājapeyamavāpnoti nākapṛṣṭhe ca modate

ततो गच्छेत कावेरीं वृतामप्सरसां गणैःतत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

tato gaccheta kāverīṃ vṛtāmapsarasāṃ gaṇaiḥtatra snātvā naro rājangosahasraphalaṃ labhet

ततस्तीरे समुद्रस्य कन्यातीर्थ उपस्पृशेत्तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

tatastīre samudrasya kanyātīrtha upaspṛśettatropaspṛśya rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate

अथ गोकर्णमासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्समुद्रमध्ये राजेन्द्र सर्वलोकनमस्कृतम्

atha gokarṇamāsādya triṣu lokeṣu viśrutamsamudramadhye rājendra sarvalokanamaskṛtam

यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाःभूतयक्षपिशाचाश्च किंनराः समहोरगाः

yatra brahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥbhūtayakṣapiśācāśca kiṃnarāḥ samahoragāḥ

सिद्धचारणगन्धर्वा मानुषाः पन्नगास्तथासरितः सागराः शैला उपासन्त उमापतिम्

siddhacāraṇagandharvā mānuṣāḥ pannagāstathāsaritaḥ sāgarāḥ śailā upāsanta umāpatim

तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरःदशाश्वमेधमाप्नोति गाणपत्यं च विन्दतिउष्य द्वादशरात्रं तु कृतात्मा भवते नरः

tatreśānaṃ samabhyarcya trirātropoṣito naraḥdaśāśvamedhamāpnoti gāṇapatyaṃ ca vindatiuṣya dvādaśarātraṃ tu kṛtātmā bhavate naraḥ

तत एव तु गायत्र्याः स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम्त्रिरात्रमुषितस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्

tata eva tu gāyatryāḥ sthānaṃ trailokyaviśrutamtrirātramuṣitastatra gosahasraphalaṃ labhet

निदर्शनं च प्रत्यक्षं ब्राह्मणानां नराधिपगायत्रीं पठते यस्तु योनिसंकरजस्तथागाथा वा गीतिका वापि तस्य संपद्यते नृप

nidarśanaṃ ca pratyakṣaṃ brāhmaṇānāṃ narādhipagāyatrīṃ paṭhate yastu yonisaṃkarajastathāgāthā vā gītikā vāpi tasya saṃpadyate nṛpa

संवर्तस्य तु विप्रर्षेर्वापीमासाद्य दुर्लभाम्रूपस्य भागी भवति सुभगश्चैव जायते

saṃvartasya tu viprarṣervāpīmāsādya durlabhāmrūpasya bhāgī bhavati subhagaścaiva jāyate

ततो वेण्णां समासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताःमयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः

tato veṇṇāṃ samāsādya tarpayetpitṛdevatāḥmayūrahaṃsasaṃyuktaṃ vimānaṃ labhate naraḥ

ततो गोदावरीं प्राप्य नित्यं सिद्धनिषेविताम्गवामयमवाप्नोति वासुकेर्लोकमाप्नुयात्

tato godāvarīṃ prāpya nityaṃ siddhaniṣevitāmgavāmayamavāpnoti vāsukerlokamāpnuyāt

वेण्णायाः संगमे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्वरदासंगमे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

veṇṇāyāḥ saṃgame snātvā vājapeyaphalaṃ labhetvaradāsaṃgame snātvā gosahasraphalaṃ labhet

ब्रह्मस्थानं समासाद्य त्रिरात्रमुषितो नरःगोसहस्रफलं विन्देत्स्वर्गलोकं च गच्छति

brahmasthānaṃ samāsādya trirātramuṣito naraḥgosahasraphalaṃ vindetsvargalokaṃ ca gacchati

कुशप्लवनमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितःत्रिरात्रमुषितः स्नात्वा अश्वमेधफलं लभेत्

kuśaplavanamāsādya brahmacārī samāhitaḥtrirātramuṣitaḥ snātvā aśvamedhaphalaṃ labhet

ततो देवह्रदे रम्ये कृष्णवेण्णाजलोद्भवेजातिमात्रह्रदे चैव तथा कन्याश्रमे नृप

tato devahrade ramye kṛṣṇaveṇṇājalodbhavejātimātrahrade caiva tathā kanyāśrame nṛpa

यत्र क्रतुशतैरिष्ट्वा देवराजो दिवं गतःअग्निष्टोमशतं विन्देद्गमनादेव भारत

yatra kratuśatairiṣṭvā devarājo divaṃ gataḥagniṣṭomaśataṃ vindedgamanādeva bhārata

सर्वदेवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्जातिमात्रह्रदे स्नात्वा भवेज्जातिस्मरो नरः

sarvadevahrade snātvā gosahasraphalaṃ labhetjātimātrahrade snātvā bhavejjātismaro naraḥ

ततोऽवाप्य महापुण्यां पयोष्णीं सरितां वराम्पितृदेवार्चनरतो गोसहस्रफलं लभेत्

tato'vāpya mahāpuṇyāṃ payoṣṇīṃ saritāṃ varāmpitṛdevārcanarato gosahasraphalaṃ labhet

दण्डकारण्यमासाद्य महाराज उपस्पृशेत्गोसहस्रफलं तत्र स्नातमात्रस्य भारत

daṇḍakāraṇyamāsādya mahārāja upaspṛśetgosahasraphalaṃ tatra snātamātrasya bhārata

शरभङ्गाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनःन दुर्गतिमवाप्नोति पुनाति च कुलं नरः

śarabhaṅgāśramaṃ gatvā śukasya ca mahātmanaḥna durgatimavāpnoti punāti ca kulaṃ naraḥ

ततः शूर्पारकं गच्छेज्जामदग्न्यनिषेवितम्रामतीर्थे नरः स्नात्वा विन्द्याद्बहु सुवर्णकम्

tataḥ śūrpārakaṃ gacchejjāmadagnyaniṣevitamrāmatīrthe naraḥ snātvā vindyādbahu suvarṇakam

सप्तगोदावरे स्नात्वा नियतो नियताशनःमहत्पुण्यमवाप्नोति देवलोकं च गच्छति

saptagodāvare snātvā niyato niyatāśanaḥmahatpuṇyamavāpnoti devalokaṃ ca gacchati

ततो देवपथं गच्छेन्नियतो नियताशनःदेवसत्रस्य यत्पुण्यं तदवाप्नोति मानवः

tato devapathaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥdevasatrasya yatpuṇyaṃ tadavāpnoti mānavaḥ

तुङ्गकारण्यमासाद्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियःवेदानध्यापयत्तत्र ऋषिः सारस्वतः पुरा

tuṅgakāraṇyamāsādya brahmacārī jitendriyaḥvedānadhyāpayattatra ṛṣiḥ sārasvataḥ purā

तत्र वेदान्प्रनष्टांस्तु मुनेरङ्गिरसः सुतःउपविष्टो महर्षीणामुत्तरीयेषु भारत

tatra vedānpranaṣṭāṃstu muneraṅgirasaḥ sutaḥupaviṣṭo maharṣīṇāmuttarīyeṣu bhārata

ओंकारेण यथान्यायं सम्यगुच्चारितेन चयेन यत्पूर्वमभ्यस्तं तत्तस्य समुपस्थितम्

oṃkāreṇa yathānyāyaṃ samyaguccāritena cayena yatpūrvamabhyastaṃ tattasya samupasthitam

ऋषयस्तत्र देवाश्च वरुणोऽग्निः प्रजापतिःहरिर्नारायणो देवो महादेवस्तथैव च

ṛṣayastatra devāśca varuṇo'gniḥ prajāpatiḥharirnārāyaṇo devo mahādevastathaiva ca

पितामहश्च भगवान्देवैः सह महाद्युतिःभृगुं नियोजयामास याजनार्थे महाद्युतिम्

pitāmahaśca bhagavāndevaiḥ saha mahādyutiḥbhṛguṃ niyojayāmāsa yājanārthe mahādyutim

ततः स चक्रे भगवानृषीणां विधिवत्तदासर्वेषां पुनराधानं विधिदृष्टेन कर्मणा

tataḥ sa cakre bhagavānṛṣīṇāṃ vidhivattadāsarveṣāṃ punarādhānaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

आज्यभागेन वै तत्र तर्पितास्तु यथाविधिदेवास्त्रिभुवणं याता ऋषयश्च यथासुखम्

ājyabhāgena vai tatra tarpitāstu yathāvidhidevāstribhuvaṇaṃ yātā ṛṣayaśca yathāsukham

तदरण्यं प्रविष्टस्य तुङ्गकं राजसत्तमपापं प्रणश्यते सर्वं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा

tadaraṇyaṃ praviṣṭasya tuṅgakaṃ rājasattamapāpaṃ praṇaśyate sarvaṃ striyo vā puruṣasya vā

तत्र मासं वसेद्धीरो नियतो नियताशनःब्रह्मलोकं व्रजेद्राजन्पुनीते च कुलं नरः

tatra māsaṃ vaseddhīro niyato niyatāśanaḥbrahmalokaṃ vrajedrājanpunīte ca kulaṃ naraḥ

मेधाविकं समासाद्य पितॄन्देवांश्च तर्पयेत्अग्निष्टोममवाप्नोति स्मृतिं मेधां च विन्दति

medhāvikaṃ samāsādya pitṝndevāṃśca tarpayetagniṣṭomamavāpnoti smṛtiṃ medhāṃ ca vindati

ततः कालंजरं गत्वा पर्वतं लोकविश्रुतम्तत्र देवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

tataḥ kālaṃjaraṃ gatvā parvataṃ lokaviśrutamtatra devahrade snātvā gosahasraphalaṃ labhet

आत्मानं साधयेत्तत्र गिरौ कालंजरे नृपस्वर्गलोके महीयेत नरो नास्त्यत्र संशयः

ātmānaṃ sādhayettatra girau kālaṃjare nṛpasvargaloke mahīyeta naro nāstyatra saṃśayaḥ

ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशां पतेमन्दाकिनीं समासाद्य नदीं पापप्रमोचनीम्

tato girivaraśreṣṭhe citrakūṭe viśāṃ patemandākinīṃ samāsādya nadīṃ pāpapramocanīm

तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतःअश्वमेधमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत्

tatrābhiṣekaṃ kurvāṇaḥ pitṛdevārcane rataḥaśvamedhamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet

ततो गच्छेत राजेन्द्र भर्तृस्थानमनुत्तमम्यत्र देवो महासेनो नित्यं संनिहितो नृपः

tato gaccheta rājendra bhartṛsthānamanuttamamyatra devo mahāseno nityaṃ saṃnihito nṛpaḥ

पुमांस्तत्र नरश्रेष्ठ गमनादेव सिध्यतिकोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

pumāṃstatra naraśreṣṭha gamanādeva sidhyatikoṭitīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet

प्रदक्षिणमुपावृत्य ज्येष्ठस्थानं व्रजेन्नरःअभिगम्य महादेवं विराजति यथा शशी

pradakṣiṇamupāvṛtya jyeṣṭhasthānaṃ vrajennaraḥabhigamya mahādevaṃ virājati yathā śaśī

तत्र कूपो महाराज विश्रुतो भरतर्षभसमुद्रास्तत्र चत्वारो निवसन्ति युधिष्ठिर

tatra kūpo mahārāja viśruto bharatarṣabhasamudrāstatra catvāro nivasanti yudhiṣṭhira

तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्नियतात्मा नरः पूतो गच्छेत परमां गतिम्

tatropaspṛśya rājendra kṛtvā cāpi pradakṣiṇamniyatātmā naraḥ pūto gaccheta paramāṃ gatim

ततो गच्छेत्कुरुश्रेष्ठ शृङ्गवेरपुरं महत्यत्र तीर्णो महाराज रामो दाशरथिः पुरा

tato gacchetkuruśreṣṭha śṛṅgaverapuraṃ mahatyatra tīrṇo mahārāja rāmo dāśarathiḥ purā

गङ्गायां तु नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितःविधूतपाप्मा भवति वाजपेयं च विन्दति

gaṅgāyāṃ tu naraḥ snātvā brahmacārī samāhitaḥvidhūtapāpmā bhavati vājapeyaṃ ca vindati

अभिगम्य महादेवमभ्यर्च्य च नराधिपप्रदक्षिणमुपावृत्य गाणपत्यमवाप्नुयात्

abhigamya mahādevamabhyarcya ca narādhipapradakṣiṇamupāvṛtya gāṇapatyamavāpnuyāt

ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रयागमृषिसंस्तुतम्यत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः

tato gaccheta rājendra prayāgamṛṣisaṃstutamyatra brahmādayo devā diśaśca sadigīśvarāḥ

लोकपालाश्च साध्याश्च नैरृताः पितरस्तथासनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः

lokapālāśca sādhyāśca nairṛtāḥ pitarastathāsanatkumārapramukhāstathaiva paramarṣayaḥ

अङ्गिरःप्रमुखाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपरेतथा नागाः सुपर्णाश्च सिद्धाश्चक्रचरास्तथा

aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā brahmarṣayo'paretathā nāgāḥ suparṇāśca siddhāścakracarāstathā

सरितः सागराश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथाहरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः

saritaḥ sāgarāścaiva gandharvāpsarasastathāhariśca bhagavānāste prajāpatipuraskṛtaḥ

तत्र त्रीण्यग्निकुण्डानि येषां मध्ये च जाह्नवीप्रयागादभिनिष्क्रान्ता सर्वतीर्थपुरस्कृता

tatra trīṇyagnikuṇḍāni yeṣāṃ madhye ca jāhnavīprayāgādabhiniṣkrāntā sarvatīrthapuraskṛtā

तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुतायमुना गङ्गया सार्धं संगता लोकपावनी

tapanasya sutā tatra triṣu lokeṣu viśrutāyamunā gaṅgayā sārdhaṃ saṃgatā lokapāvanī

गङ्गायमुनयोर्मध्यं पृथिव्या जघनं स्मृतम्प्रयागं जघनस्यान्तमुपस्थमृषयो विदुः

gaṅgāyamunayormadhyaṃ pṛthivyā jaghanaṃ smṛtamprayāgaṃ jaghanasyāntamupasthamṛṣayo viduḥ

प्रयागं सप्रतिष्ठानं कम्बलाश्वतरौ तथातीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः

prayāgaṃ sapratiṣṭhānaṃ kambalāśvatarau tathātīrthaṃ bhogavatī caiva vedī proktā prajāpateḥ

तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमन्तो युधिष्ठिरप्रजापतिमुपासन्ते ऋषयश्च महाव्रताःयजन्ते क्रतुभिर्देवास्तथा चक्रचरा नृप

tatra vedāśca yajñāśca mūrtimanto yudhiṣṭhiraprajāpatimupāsante ṛṣayaśca mahāvratāḥyajante kratubhirdevāstathā cakracarā nṛpa

ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारतप्रयागः सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो

tataḥ puṇyatamaṃ nāsti triṣu lokeṣu bhārataprayāgaḥ sarvatīrthebhyaḥ prabhavatyadhikaṃ vibho

श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपिमृत्तिकालम्भनाद्वापि नरः पापात्प्रमुच्यते

śravaṇāttasya tīrthasya nāmasaṃkīrtanādapimṛttikālambhanādvāpi naraḥ pāpātpramucyate

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे संशितव्रतःपुण्यं स फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsaṃgame saṃśitavrataḥpuṇyaṃ sa phalamāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ

एषा यजनभूमिर्हि देवानामपि सत्कृतातत्र दत्तं सूक्ष्ममपि महद्भवति भारत

eṣā yajanabhūmirhi devānāmapi satkṛtātatra dattaṃ sūkṣmamapi mahadbhavati bhārata

न वेदवचनात्तात न लोकवचनादपिमतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति

na vedavacanāttāta na lokavacanādapimatirutkramaṇīyā te prayāgamaraṇaṃ prati

दश तीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराःयेषां सांनिध्यमत्रैव कीर्तितं कुरुनन्दन

daśa tīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathāparāḥyeṣāṃ sāṃnidhyamatraiva kīrtitaṃ kurunandana

चातुर्वेदे च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत्स्नात एव तदाप्नोति गङ्गायमुनसंगमे

cāturvede ca yatpuṇyaṃ satyavādiṣu caiva yatsnāta eva tadāpnoti gaṅgāyamunasaṃgame

तत्र भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम्तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधमवाप्नुयात्

tatra bhogavatī nāma vāsukestīrthamuttamamtatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātso'śvamedhamavāpnuyāt

तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्दशाश्वमेधिकं चैव गङ्गायां कुरुनन्दन

tatra haṃsaprapatanaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutamdaśāśvamedhikaṃ caiva gaṅgāyāṃ kurunandana

यत्र गङ्गा महाराज स देशस्तत्तपोवनम्सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम्

yatra gaṅgā mahārāja sa deśastattapovanamsiddhakṣetraṃ tu tajjñeyaṃ gaṅgātīrasamāśritam

इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य चसुहृदां च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य च

idaṃ satyaṃ dvijātīnāṃ sādhūnāmātmajasya casuhṛdāṃ ca japetkarṇe śiṣyasyānugatasya ca

इदं धर्म्यमिदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं सुखम्इदं स्वर्ग्यमिदं रम्यमिदं पावनमुत्तमम्

idaṃ dharmyamidaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ sukhamidaṃ svargyamidaṃ ramyamidaṃ pāvanamuttamam

महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम्अधीत्य द्विजमध्ये च निर्मलत्वमवाप्नुयात्

maharṣīṇāmidaṃ guhyaṃ sarvapāpapramocanamadhītya dvijamadhye ca nirmalatvamavāpnuyāt

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थपुण्यं सदा शुचिःजातीः स स्मरते बह्वीर्नाकपृष्ठे च मोदते

yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ tīrthapuṇyaṃ sadā śuciḥjātīḥ sa smarate bahvīrnākapṛṣṭhe ca modate

गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमानि चमनसा तानि गच्छेत सर्वतीर्थसमीक्षया

gamyānyapi ca tīrthāni kīrtitānyagamāni camanasā tāni gaccheta sarvatīrthasamīkṣayā

एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिःऋषिभिर्देवकल्पैश्च श्रितानि सुकृतैषिभिः

etāni vasubhiḥ sādhyairādityairmarudaśvibhiḥṛṣibhirdevakalpaiśca śritāni sukṛtaiṣibhiḥ

एवं त्वमपि कौरव्य विधिनानेन सुव्रतव्रज तीर्थानि नियतः पुण्यं पुण्येन वर्धते

evaṃ tvamapi kauravya vidhinānena suvratavraja tīrthāni niyataḥ puṇyaṃ puṇyena vardhate

भावितैः कारणैः पूर्वमास्तिक्याच्छ्रुतिदर्शनात्प्राप्यन्ते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः

bhāvitaiḥ kāraṇaiḥ pūrvamāstikyācchrutidarśanātprāpyante tāni tīrthāni sadbhiḥ śiṣṭānudarśibhiḥ

नाव्रतो नाकृतात्मा च नाशुचिर्न च तस्करःस्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः

nāvrato nākṛtātmā ca nāśucirna ca taskaraḥsnāti tīrtheṣu kauravya na ca vakramatirnaraḥ

त्वया तु सम्यग्वृत्तेन नित्यं धर्मार्थदर्शिनापितरस्तारितास्तात सर्वे च प्रपितामहाः

tvayā tu samyagvṛttena nityaṃ dharmārthadarśināpitarastāritāstāta sarve ca prapitāmahāḥ

पितामहपुरोगाश्च देवाः सर्षिगणा नृपतव धर्मेण धर्मज्ञ नित्यमेवाभितोषिताः

pitāmahapurogāśca devāḥ sarṣigaṇā nṛpatava dharmeṇa dharmajña nityamevābhitoṣitāḥ

अवाप्स्यसि च लोकान्वै वसूनां वासवोपमकीर्तिं च महतीं भीष्म प्राप्स्यसे भुवि शाश्वतीम्

avāpsyasi ca lokānvai vasūnāṃ vāsavopamakīrtiṃ ca mahatīṃ bhīṣma prāpsyase bhuvi śāśvatīm

नारद उवाच · nārada uvāca

एवमुक्त्वाभ्यनुज्ञाप्य पुलस्त्यो भगवानृषिःप्रीतः प्रीतेन मनसा तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvābhyanujñāpya pulastyo bhagavānṛṣiḥprītaḥ prītena manasā tatraivāntaradhīyata

भीष्मश्च कुरुशार्दूल शास्त्रतत्त्वार्थदर्शिवान्पुलस्त्यवचनाच्चैव पृथिवीमनुचक्रमे

bhīṣmaśca kuruśārdūla śāstratattvārthadarśivānpulastyavacanāccaiva pṛthivīmanucakrame

अनेन विधिना यस्तु पृथिवीं संचरिष्यतिअश्वमेधशतस्याग्र्यं फलं प्रेत्य स भोक्ष्यते

anena vidhinā yastu pṛthivīṃ saṃcariṣyatiaśvamedhaśatasyāgryaṃ phalaṃ pretya sa bhokṣyate

अतश्चाष्टगुणं पार्थ प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम्नेता च त्वमृषीन्यस्मात्तेन तेऽष्टगुणं फलम्

ataścāṣṭaguṇaṃ pārtha prāpsyase dharmamuttamamnetā ca tvamṛṣīnyasmāttena te'ṣṭaguṇaṃ phalam

रक्षोगणावकीर्णानि तीर्थान्येतानि भारतन गतिर्विद्यतेऽन्यस्य त्वामृते कुरुनन्दन

rakṣogaṇāvakīrṇāni tīrthānyetāni bhāratana gatirvidyate'nyasya tvāmṛte kurunandana

इदं देवर्षिचरितं सर्वतीर्थार्थसंश्रितम्यः पठेत्कल्यमुत्थाय सर्वपापैः प्रमुच्यते

idaṃ devarṣicaritaṃ sarvatīrthārthasaṃśritamyaḥ paṭhetkalyamutthāya sarvapāpaiḥ pramucyate

ऋषिमुख्याः सदा यत्र वाल्मीकिस्त्वथ काश्यपःआत्रेयस्त्वथ कौण्डिन्यो विश्वामित्रोऽथ गौतमः

ṛṣimukhyāḥ sadā yatra vālmīkistvatha kāśyapaḥātreyastvatha kauṇḍinyo viśvāmitro'tha gautamaḥ

असितो देवलश्चैव मार्कण्डेयोऽथ गालवःभरद्वाजो वसिष्ठश्च मुनिरुद्दालकस्तथा

asito devalaścaiva mārkaṇḍeyo'tha gālavaḥbharadvājo vasiṣṭhaśca muniruddālakastathā

शौनकः सह पुत्रेण व्यासश्च जपतां वरःदुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो गालवश्च महातपाः

śaunakaḥ saha putreṇa vyāsaśca japatāṃ varaḥdurvāsāśca muniśreṣṭho gālavaśca mahātapāḥ

एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्षास्तपोधनाःएभिः सह महाराज तीर्थान्येतान्यनुव्रज

ete ṛṣivarāḥ sarve tvatpratīkṣāstapodhanāḥebhiḥ saha mahārāja tīrthānyetānyanuvraja

एष वै लोमशो नाम देवर्षिरमितद्युतिःसमेष्यति त्वया चैव तेन सार्धमनुव्रज

eṣa vai lomaśo nāma devarṣiramitadyutiḥsameṣyati tvayā caiva tena sārdhamanuvraja

मया च सह धर्मज्ञ तीर्थान्येतान्यनुव्रजप्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं यथा राजा महाभिषः

mayā ca saha dharmajña tīrthānyetānyanuvrajaprāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ yathā rājā mahābhiṣaḥ

यथा ययातिर्धर्मात्मा यथा राजा पुरूरवाःतथा त्वं कुरुशार्दूल स्वेन धर्मेण शोभसे

yathā yayātirdharmātmā yathā rājā purūravāḥtathā tvaṃ kuruśārdūla svena dharmeṇa śobhase

यथा भगीरथो राजा यथा रामश्च विश्रुतःतथा त्वं सर्वराजभ्यो भ्राजसे रश्मिवानिव

yathā bhagīratho rājā yathā rāmaśca viśrutaḥtathā tvaṃ sarvarājabhyo bhrājase raśmivāniva

यथा मनुर्यथेक्ष्वाकुर्यथा पूरुर्महायशाःयथा वैन्यो महातेजास्तथा त्वमपि विश्रुतः

yathā manuryathekṣvākuryathā pūrurmahāyaśāḥyathā vainyo mahātejāstathā tvamapi viśrutaḥ

यथा च वृत्रहा सर्वान्सपत्नान्निर्दहत्पुरातथा शत्रुक्षयं कृत्वा प्रजास्त्वं पालयिष्यसि

yathā ca vṛtrahā sarvānsapatnānnirdahatpurātathā śatrukṣayaṃ kṛtvā prajāstvaṃ pālayiṣyasi

स्वधर्मविजितामुर्वीं प्राप्य राजीवलोचनख्यातिं यास्यसि धर्मेण कार्तवीर्यार्जुनो यथा

svadharmavijitāmurvīṃ prāpya rājīvalocanakhyātiṃ yāsyasi dharmeṇa kārtavīryārjuno yathā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमाश्वास्य राजानं नारदो भगवानृषिःअनुज्ञाप्य महात्मानं तत्रैवान्तरधीयत

evamāśvāsya rājānaṃ nārado bhagavānṛṣiḥanujñāpya mahātmānaṃ tatraivāntaradhīyata

युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा तमेवार्थं विचिन्तयन्तीर्थयात्राश्रयं पुण्यमृषीणां प्रत्यवेदयत्

yudhiṣṭhiro'pi dharmātmā tamevārthaṃ vicintayantīrthayātrāśrayaṃ puṇyamṛṣīṇāṃ pratyavedayat