Parva.Adhyaya 4.18

द्रौपद्युवाचइदं तु मे महद्दुःखं यत्प्रवक्ष्यामि भारतन मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम्

draupadyuvācaidaṃ tu me mahadduḥkhaṃ yatpravakṣyāmi bhāratana me'bhyasūyā kartavyā duḥkhādetadbravīmyaham

शार्दूलैर्महिषैः सिंहैरागारे युध्यसे यदाकैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलो भवेत्

śārdūlairmahiṣaiḥ siṃhairāgāre yudhyase yadākaikeyyāḥ prekṣamāṇāyāstadā me kaśmalo bhavet

प्रेक्षासमुत्थिता चापि कैकेयी ताः स्त्रियो वदेत्प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गी कश्मलोपहतामिव

prekṣāsamutthitā cāpi kaikeyī tāḥ striyo vadetprekṣya māmanavadyāṅgī kaśmalopahatāmiva

स्नेहात्संवासजान्मन्ये सूदमेषा शुचिस्मितायोध्यमानं महावीर्यैरिमं समनुशोचति

snehātsaṃvāsajānmanye sūdameṣā śucismitāyodhyamānaṃ mahāvīryairimaṃ samanuśocati

कल्याणरूपा सैरन्ध्री बल्लवश्चातिसुन्दरःस्त्रीणां च चित्तं दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ च मे मतौ

kalyāṇarūpā sairandhrī ballavaścātisundaraḥstrīṇāṃ ca cittaṃ durjñeyaṃ yuktarūpau ca me matau

सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवेदिनीअस्मिन्राजकुले चेमौ तुल्यकालनिवासिनौ

sairandhrī priyasaṃvāsānnityaṃ karuṇavedinīasminrājakule cemau tulyakālanivāsinau

इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमवेदयत्क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य समशङ्कत मां त्वयि

iti bruvāṇā vākyāni sā māṃ nityamavedayatkrudhyantīṃ māṃ ca saṃprekṣya samaśaṅkata māṃ tvayi

तस्यां तथा ब्रुवत्यां तु दुःखं मां महदाविशत्शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे

tasyāṃ tathā bruvatyāṃ tu duḥkhaṃ māṃ mahadāviśatśoke yaudhiṣṭhire magnā nāhaṃ jīvitumutsahe

यः सदेवान्मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथोऽजयत्सोऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा

yaḥ sadevānmanuṣyāṃśca sarpāṃścaikaratho'jayatso'yaṃ rājño virāṭasya kanyānāṃ nartako yuvā

योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम्सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः

yo'tarpayadameyātmā khāṇḍave jātavedasamso'ntaḥpuragataḥ pārthaḥ kūpe'gniriva saṃvṛtaḥ

यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात्स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः

yasmādbhayamamitrāṇāṃ sadaiva puruṣarṣabhātsa lokaparibhūtena veṣeṇāste dhanaṃjayaḥ

यस्य ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवःस्त्रियो गीतस्वनं तस्य मुदिताः पर्युपासते

yasya jyātalanirghoṣātsamakampanta śatravaḥstriyo gītasvanaṃ tasya muditāḥ paryupāsate

किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धनि शोभतेवेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः

kirīṭaṃ sūryasaṃkāśaṃ yasya mūrdhani śobhateveṇīvikṛtakeśāntaḥ so'yamadya dhanaṃjayaḥ

यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनिआधारः सर्वविद्यानां स धारयति कुण्डले

yasminnastrāṇi divyāni samastāni mahātmaniādhāraḥ sarvavidyānāṃ sa dhārayati kuṇḍale

यं स्म राजसहस्राणि तेजसाप्रतिमानि वैसमरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महार्णवः

yaṃ sma rājasahasrāṇi tejasāpratimāni vaisamare nātivartante velāmiva mahārṇavaḥ

सोऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवाआस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः

so'yaṃ rājño virāṭasya kanyānāṃ nartako yuvāāste veṣapraticchannaḥ kanyānāṃ paricārakaḥ

यस्य स्म रथघोषेण समकम्पत मेदिनीसपर्वतवना भीम सहस्थावरजङ्गमा

yasya sma rathaghoṣeṇa samakampata medinīsaparvatavanā bhīma sahasthāvarajaṅgamā

यस्मिञ्जाते महाभागे कुन्त्याः शोको व्यनश्यतस शोचयति मामद्य भीमसेन तवानुजः

yasmiñjāte mahābhāge kuntyāḥ śoko vyanaśyatasa śocayati māmadya bhīmasena tavānujaḥ

भूषितं तमलंकारैः कुण्डलैः परिहाटकैःकम्बुपाणिनमायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः

bhūṣitaṃ tamalaṃkāraiḥ kuṇḍalaiḥ parihāṭakaiḥkambupāṇinamāyāntaṃ dṛṣṭvā sīdati me manaḥ

तं वेणीकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम्कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा भीम सीदति मे मनः

taṃ veṇīkṛtakeśāntaṃ bhīmadhanvānamarjunamkanyāparivṛtaṃ dṛṣṭvā bhīma sīdati me manaḥ

यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम्प्रभिन्नमिव मातङ्गं परिकीर्णं करेणुभिः

yadā hyenaṃ parivṛtaṃ kanyābhirdevarūpiṇamprabhinnamiva mātaṅgaṃ parikīrṇaṃ kareṇubhiḥ

मत्स्यमर्थपतिं पार्थं विराटं समुपस्थितम्पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दिशो नश्यन्ति मे तदा

matsyamarthapatiṃ pārthaṃ virāṭaṃ samupasthitampaśyāmi tūryamadhyasthaṃ diśo naśyanti me tadā

नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम्अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं दुर्द्यूतदेविनम्

nūnamāryā na jānāti kṛcchraṃ prāptaṃ dhanaṃjayamajātaśatruṃ kauravyaṃ magnaṃ durdyūtadevinam

तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधां पतिम्गोषु गोवेषमायान्तं पाण्डुभूतास्मि भारत

tathā dṛṣṭvā yavīyāṃsaṃ sahadevaṃ yudhāṃ patimgoṣu goveṣamāyāntaṃ pāṇḍubhūtāsmi bhārata

सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनः पुनःन विन्दामि महाबाहो सहदेवस्य दुष्कृतम्यस्मिन्नेवंविधं दुःखं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः

sahadevasya vṛttāni cintayantī punaḥ punaḥna vindāmi mahābāho sahadevasya duṣkṛtamyasminnevaṃvidhaṃ duḥkhaṃ prāpnuyātsatyavikramaḥ

दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम्गोषु गोवृषसंकाशं मत्स्येनाभिनिवेशितम्

dūyāmi bharataśreṣṭha dṛṣṭvā te bhrātaraṃ priyamgoṣu govṛṣasaṃkāśaṃ matsyenābhiniveśitam

संरब्धं रक्तनेपथ्यं गोपालानां पुरोगमम्विराटमभिनन्दन्तमथ मे भवति ज्वरः

saṃrabdhaṃ raktanepathyaṃ gopālānāṃ purogamamvirāṭamabhinandantamatha me bhavati jvaraḥ

सहदेवं हि मे वीरं नित्यमार्या प्रशंसतिमहाभिजनसंपन्नो वृत्तवाञ्शीलवानिति

sahadevaṃ hi me vīraṃ nityamāryā praśaṃsatimahābhijanasaṃpanno vṛttavāñśīlavāniti

ह्रीनिषेधो मधुरवाग्धार्मिकश्च प्रियश्च मेस तेऽरण्येषु बोद्धव्यो याज्ञसेनि क्षपास्वपि

hrīniṣedho madhuravāgdhārmikaśca priyaśca mesa te'raṇyeṣu boddhavyo yājñaseni kṣapāsvapi

तं दृष्ट्वा व्यापृतं गोषु वत्सचर्मक्षपाशयम्सहदेवं युधां श्रेष्ठं किं नु जीवामि पाण्डव

taṃ dṛṣṭvā vyāpṛtaṃ goṣu vatsacarmakṣapāśayamsahadevaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ kiṃ nu jīvāmi pāṇḍava

यस्त्रिभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधयासोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम्

yastribhirnityasaṃpanno rūpeṇāstreṇa medhayāso'śvabandho virāṭasya paśya kālasya paryayam

अभ्यकीर्यन्त वृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षताम्विनयन्तं जवेनाश्वान्महाराजस्य पश्यतः

abhyakīryanta vṛndāni dāmagranthimudīkṣatāmvinayantaṃ javenāśvānmahārājasya paśyataḥ

अपश्यमेनं श्रीमन्तं मत्स्यं भ्राजिष्णुमुत्तमम्विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनः

apaśyamenaṃ śrīmantaṃ matsyaṃ bhrājiṣṇumuttamamvirāṭamupatiṣṭhantaṃ darśayantaṃ ca vājinaḥ

किं नु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परंतपएवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः

kiṃ nu māṃ manyase pārtha sukhiteti paraṃtapaevaṃ duḥkhaśatāviṣṭā yudhiṣṭhiranimittataḥ

अतः प्रतिविशिष्टानि दुःखान्यन्यानि भारतवर्तन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्यामि शृणु तान्यपि

ataḥ prativiśiṣṭāni duḥkhānyanyāni bhāratavartante mayi kaunteya vakṣyāmi śṛṇu tānyapi

युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युतशोषयन्ति शरीरं मे किं नु दुःखमतः परम्

yuṣmāsu dhriyamāṇeṣu duḥkhāni vividhānyutaśoṣayanti śarīraṃ me kiṃ nu duḥkhamataḥ param