Parva.Adhyaya 4.30

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम्छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम्

tatasteṣāṃ mahārāja tatraivāmitatejasāmchadmaliṅgapraviṣṭānāṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām

व्यतीतः समयः सम्यग्वसतां वै पुरोत्तमेकुर्वतां तस्य कर्माणि विराटस्य महीपतेः

vyatītaḥ samayaḥ samyagvasatāṃ vai purottamekurvatāṃ tasya karmāṇi virāṭasya mahīpateḥ

ततस्त्रयोदशस्यान्ते तस्य वर्षस्य भारतसुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा बहु

tatastrayodaśasyānte tasya varṣasya bhāratasuśarmaṇā gṛhītaṃ tu godhanaṃ tarasā bahu

ततो जवेन महता गोपाः पुरमथाव्रजत्अपश्यन्मत्स्यराजं च रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली

tato javena mahatā gopāḥ puramathāvrajatapaśyanmatsyarājaṃ ca rathātpraskandya kuṇḍalī

शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिःसद्भिश्च मन्त्रिभिः सार्धं पाण्डवैश्च नरर्षभैः

śūraiḥ parivṛtaṃ yodhaiḥ kuṇḍalāṅgadadhāribhiḥsadbhiśca mantribhiḥ sārdhaṃ pāṇḍavaiśca nararṣabhaiḥ

तं सभायां महाराजमासीनं राष्ट्रवर्धनम्सोऽब्रवीदुपसंगम्य विराटं प्रणतस्तदा

taṃ sabhāyāṃ mahārājamāsīnaṃ rāṣṭravardhanamso'bravīdupasaṃgamya virāṭaṃ praṇatastadā

अस्मान्युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान्गवां शतसहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति तेतान्परीप्स मनुष्येन्द्र मा नेशुः पशवस्तव

asmānyudhi vinirjitya paribhūya sabāndhavāngavāṃ śatasahasrāṇi trigartāḥ kālayanti tetānparīpsa manuṣyendra mā neśuḥ paśavastava

तच्छ्रुत्वा नृपतिः सेनां मत्स्यानां समयोजयत्रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम्

tacchrutvā nṛpatiḥ senāṃ matsyānāṃ samayojayatrathanāgāśvakalilāṃ pattidhvajasamākulām

राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यत्र भेजिरेभानुमन्ति विचित्राणि सूपसेव्यानि भागशः

rājāno rājaputrāśca tanutrāṇyatra bhejirebhānumanti vicitrāṇi sūpasevyāni bhāgaśaḥ

सवज्रायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम्विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीकोऽभ्यहारयत्

savajrāyasagarbhaṃ tu kavacaṃ taptakāñcanamvirāṭasya priyo bhrātā śatānīko'bhyahārayat

सर्वपारसवं वर्म कल्याणपटलं दृढम्शतानीकादवरजो मदिराश्वोऽभ्यहारयत्

sarvapārasavaṃ varma kalyāṇapaṭalaṃ dṛḍhamśatānīkādavarajo madirāśvo'bhyahārayat

शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत्अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचमाहरत्

śatasūryaṃ śatāvartaṃ śatabindu śatākṣimatabhedyakalpaṃ matsyānāṃ rājā kavacamāharat

उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि चसुवर्णपृष्ठं सूर्याभं सूर्यदत्तोऽभ्यहारयत्

utsedhe yasya padmāni śataṃ saugandhikāni casuvarṇapṛṣṭhaṃ sūryābhaṃ sūryadatto'bhyahārayat

दृढमायसगर्भं तु श्वेतं वर्म शताक्षिमत्विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खोऽभ्यहारयत्

dṛḍhamāyasagarbhaṃ tu śvetaṃ varma śatākṣimatvirāṭasya suto jyeṣṭho vīraḥ śaṅkho'bhyahārayat

शतशश्च तनुत्राणि यथास्वानि महारथाःयोत्स्यमानाभ्यनह्यन्त देवरूपाः प्रहारिणः

śataśaśca tanutrāṇi yathāsvāni mahārathāḥyotsyamānābhyanahyanta devarūpāḥ prahāriṇaḥ

सूपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाःपृथक्काञ्चनसंनाहान्रथेष्वश्वानयोजयन्

sūpaskareṣu śubhreṣu mahatsu ca mahārathāḥpṛthakkāñcanasaṃnāhānratheṣvaśvānayojayan

सूर्यचन्द्रप्रतीकाशो रथे दिव्ये हिरण्मयःमहानुभावो मत्स्यस्य ध्वज उच्छिश्रिये तदा

sūryacandrapratīkāśo rathe divye hiraṇmayaḥmahānubhāvo matsyasya dhvaja ucchiśriye tadā

अथान्यान्विविधाकारान्ध्वजान्हेमविभूषितान्यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन्

athānyānvividhākārāndhvajānhemavibhūṣitānyathāsvaṃ kṣatriyāḥ śūrā ratheṣu samayojayan

अथ मत्स्योऽब्रवीद्राजा शतानीकं जघन्यजम्कङ्कबल्लवगोपाला दामग्रन्थिश्च वीर्यवान्युध्येयुरिति मे बुद्धिर्वर्तते नात्र संशयः

atha matsyo'bravīdrājā śatānīkaṃ jaghanyajamkaṅkaballavagopālā dāmagranthiśca vīryavānyudhyeyuriti me buddhirvartate nātra saṃśayaḥ

एतेषामपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनःकवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि चप्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्तामायुधानि च

eteṣāmapi dīyantāṃ rathā dhvajapatākinaḥkavacāni vicitrāṇi dṛḍhāni ca mṛdūni capratimuñcantu gātreṣu dīyantāmāyudhāni ca

वीराङ्गरूपाः पुरुषा नागराजकरोपमाःनेमे जातु न युध्येरन्निति मे धीयते मतिः

vīrāṅgarūpāḥ puruṣā nāgarājakaropamāḥneme jātu na yudhyeranniti me dhīyate matiḥ

एतच्छ्रुत्वा तु नृपतेर्वाक्यं त्वरितमानसःशतानीकस्तु पार्थेभ्यो रथान्राजन्समादिशत्सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च

etacchrutvā tu nṛpatervākyaṃ tvaritamānasaḥśatānīkastu pārthebhyo rathānrājansamādiśatsahadevāya rājñe ca bhīmāya nakulāya ca

तान्प्रहृष्टास्ततः सूता राजभक्तिपुरस्कृताःनिर्दिष्टान्नरदेवेन रथाञ्शीघ्रमयोजयन्

tānprahṛṣṭāstataḥ sūtā rājabhaktipuraskṛtāḥnirdiṣṭānnaradevena rathāñśīghramayojayan

कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि चविराटः प्रादिशद्यानि तेषामक्लिष्टकर्मणाम्तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते परंतपाः

kavacāni vicitrāṇi dṛḍhāni ca mṛdūni cavirāṭaḥ prādiśadyāni teṣāmakliṣṭakarmaṇāmtānyāmucya śarīreṣu daṃśitāste paraṃtapāḥ

तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वे युद्धविशारदाःविराटमन्वयुः पश्चात्सहिताः कुरुपुंगवाःचत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः

tarasvinaśchannarūpāḥ sarve yuddhaviśāradāḥvirāṭamanvayuḥ paścātsahitāḥ kurupuṃgavāḥcatvāro bhrātaraḥ śūrāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ

भीमाश्च मत्तमातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाःक्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षष्टिहायनाः

bhīmāśca mattamātaṅgāḥ prabhinnakaraṭāmukhāḥkṣaranta iva jīmūtāḥ sudantāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ

स्वारूढा युद्धकुशलैः शिक्षितैर्हस्तिसादिभिःराजानमन्वयुः पश्चाच्चलन्त इव पर्वताः

svārūḍhā yuddhakuśalaiḥ śikṣitairhastisādibhiḥrājānamanvayuḥ paścāccalanta iva parvatāḥ

विशारदानां वश्यानां हृष्टानां चानुयायिनाम्अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि चषष्टिश्चाश्वसहस्राणि मत्स्यानामभिनिर्ययुः

viśāradānāṃ vaśyānāṃ hṛṣṭānāṃ cānuyāyināmaṣṭau rathasahasrāṇi daśa nāgaśatāni caṣaṣṭiścāśvasahasrāṇi matsyānāmabhiniryayuḥ

तदनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभसंप्रयातं महाराज निनीषन्तं गवां पदम्

tadanīkaṃ virāṭasya śuśubhe bharatarṣabhasaṃprayātaṃ mahārāja ninīṣantaṃ gavāṃ padam

तद्बलाग्र्यं विराटस्य संप्रस्थितमशोभतदृढायुधजनाकीर्णं गजाश्वरथसंकुलम्

tadbalāgryaṃ virāṭasya saṃprasthitamaśobhatadṛḍhāyudhajanākīrṇaṃ gajāśvarathasaṃkulam