Parva.Adhyaya 4.36

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स राजधान्या निर्याय वैराटिः पृथिवींजयःप्रयाहीत्यब्रवीत्सूतं यत्र ते कुरवो गताः

sa rājadhānyā niryāya vairāṭiḥ pṛthivīṃjayaḥprayāhītyabravītsūtaṃ yatra te kuravo gatāḥ

समवेतान्कुरून्यावज्जिगीषूनवजित्य वैगाश्चैषां क्षिप्रमादाय पुनरायामि स्वं पुरम्

samavetānkurūnyāvajjigīṣūnavajitya vaigāścaiṣāṃ kṣipramādāya punarāyāmi svaṃ puram

ततस्तांश्चोदयामास सदश्वान्पाण्डुनन्दनःते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसःआलिखन्त इवाकाशमूहुः काञ्चनमालिनः

tatastāṃścodayāmāsa sadaśvānpāṇḍunandanaḥte hayā narasiṃhena coditā vātaraṃhasaḥālikhanta ivākāśamūhuḥ kāñcanamālinaḥ

नातिदूरमथो यात्वा मत्स्यपुत्रधनंजयौअवेक्षेताममित्रघ्नौ कुरूणां बलिनां बलम्श्मशानमभितो गत्वा आससाद कुरूनथ

nātidūramatho yātvā matsyaputradhanaṃjayauavekṣetāmamitraghnau kurūṇāṃ balināṃ balamśmaśānamabhito gatvā āsasāda kurūnatha

तदनीकं महत्तेषां विबभौ सागरस्वनम्सर्पमाणमिवाकाशे वनं बहुलपादपम्

tadanīkaṃ mahatteṣāṃ vibabhau sāgarasvanamsarpamāṇamivākāśe vanaṃ bahulapādapam

ददृशे पार्थिवो रेणुर्जनितस्तेन सर्पतादृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृङ्नरसत्तम

dadṛśe pārthivo reṇurjanitastena sarpatādṛṣṭipraṇāśo bhūtānāṃ divaspṛṅnarasattama

तदनीकं महद्दृष्ट्वा गजाश्वरथसंकुलम्कर्णदुर्योधनकृपैर्गुप्तं शांतनवेन च

tadanīkaṃ mahaddṛṣṭvā gajāśvarathasaṃkulamkarṇaduryodhanakṛpairguptaṃ śāṃtanavena ca

द्रोणेन च सपुत्रेण महेष्वासेन धीमताहृष्टरोमा भयोद्विग्नः पार्थं वैराटिरब्रवीत्

droṇena ca saputreṇa maheṣvāsena dhīmatāhṛṣṭaromā bhayodvignaḥ pārthaṃ vairāṭirabravīt

नोत्सहे कुरुभिर्योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मेबहुप्रवीरमत्युग्रं देवैरपि दुरासदम्प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि कुरुसैन्यमनन्तकम्

notsahe kurubhiryoddhuṃ romaharṣaṃ hi paśya mebahupravīramatyugraṃ devairapi durāsadampratiyoddhuṃ na śakṣyāmi kurusainyamanantakam

नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम्रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम्दृष्ट्वैव हि परानाजावात्मा प्रव्यथतीव मे

nāśaṃse bhāratīṃ senāṃ praveṣṭuṃ bhīmakārmukāmrathanāgāśvakalilāṃ pattidhvajasamākulāmdṛṣṭvaiva hi parānājāvātmā pravyathatīva me

यत्र द्रोणश्च भीष्मश्च कृपः कर्णो विविंशतिःअश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ बाह्लिकः

yatra droṇaśca bhīṣmaśca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥaśvatthāmā vikarṇaśca somadatto'tha bāhlikaḥ

दुर्योधनस्तथा वीरो राजा च रथिनां वरःद्युतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः

duryodhanastathā vīro rājā ca rathināṃ varaḥdyutimanto maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ

दृष्ट्वैव हि कुरूनेतान्व्यूढानीकान्प्रहारिणःहृषितानि च रोमाणि कश्मलं चागतं मम

dṛṣṭvaiva hi kurūnetānvyūḍhānīkānprahāriṇaḥhṛṣitāni ca romāṇi kaśmalaṃ cāgataṃ mama

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अवियातो वियातस्य मौर्ख्याद्धूर्तस्य पश्यतःपरिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः

aviyāto viyātasya maurkhyāddhūrtasya paśyataḥparidevayate mandaḥ sakāśe savyasācinaḥ

त्रिगर्तान्मे पिता यातः शून्ये संप्रणिधाय माम्सर्वां सेनामुपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः

trigartānme pitā yātaḥ śūnye saṃpraṇidhāya māmsarvāṃ senāmupādāya na me santīha sainikāḥ

सोऽहमेको बहून्बालः कृतास्त्रानकृतश्रमःप्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि निवर्तस्व बृहन्नडे

so'hameko bahūnbālaḥ kṛtāstrānakṛtaśramaḥpratiyoddhuṃ na śakṣyāmi nivartasva bṛhannaḍe

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

भयेन दीनरूपोऽसि द्विषतां हर्षवर्धनःन च तावत्कृतं किंचित्परैः कर्म रणाजिरे

bhayena dīnarūpo'si dviṣatāṃ harṣavardhanaḥna ca tāvatkṛtaṃ kiṃcitparaiḥ karma raṇājire

स्वयमेव च मामात्थ वह मां कौरवान्प्रतिसोऽहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः

svayameva ca māmāttha vaha māṃ kauravānpratiso'haṃ tvāṃ tatra neṣyāmi yatraite bahulā dhvajāḥ

मध्यमामिषगृध्राणां कुरूणामाततायिनाम्नेष्यामि त्वां महाबाहो पृथिव्यामपि युध्यताम्

madhyamāmiṣagṛdhrāṇāṃ kurūṇāmātatāyināmneṣyāmi tvāṃ mahābāho pṛthivyāmapi yudhyatām

तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु चकत्थमानोऽभिनिर्याय किमर्थं न युयुत्ससे

tathā strīṣu pratiśrutya pauruṣaṃ puruṣeṣu cakatthamāno'bhiniryāya kimarthaṃ na yuyutsase

न चेद्विजित्य गास्तास्त्वं गृहान्वै प्रतियास्यसिप्रहसिष्यन्ति वीर त्वां नरा नार्यश्च संगताः

na cedvijitya gāstāstvaṃ gṛhānvai pratiyāsyasiprahasiṣyanti vīra tvāṃ narā nāryaśca saṃgatāḥ

अहमप्यत्र सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणिन हि शक्ष्याम्यनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति

ahamapyatra sairandhryā stutaḥ sārathyakarmaṇina hi śakṣyāmyanirjitya gāḥ prayātuṃ puraṃ prati

स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास्तव वाक्येन तेन चकथं न युध्येयमहं कुरून्सर्वान्स्थिरो भव

stotreṇa caiva sairandhryāstava vākyena tena cakathaṃ na yudhyeyamahaṃ kurūnsarvānsthiro bhava

उत्तर उवाच · uttara uvāca

कामं हरन्तु मत्स्यानां भूयांसं कुरवो धनम्प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वापि बृहन्नडे

kāmaṃ harantu matsyānāṃ bhūyāṃsaṃ kuravo dhanamprahasantu ca māṃ nāryo narā vāpi bṛhannaḍe

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा प्राद्रवद्भीतो रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डलीत्यक्त्वा मानं स मन्दात्मा विसृज्य सशरं धनुः

ityuktvā prādravadbhīto rathātpraskandya kuṇḍalītyaktvā mānaṃ sa mandātmā visṛjya saśaraṃ dhanuḥ

बृहन्नडोवाचनैष पूर्वैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम्श्रेयस्ते मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम्

bṛhannaḍovācanaiṣa pūrvaiḥ smṛto dharmaḥ kṣatriyasya palāyanamśreyaste maraṇaṃ yuddhe na bhītasya palāyanam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा तु कौन्तेयः सोऽवप्लुत्य रथोत्तमात्तमन्वधावद्धावन्तं राजपुत्रं धनंजयःदीर्घां वेणीं विधुन्वानः साधु रक्ते च वाससी

evamuktvā tu kaunteyaḥ so'vaplutya rathottamāttamanvadhāvaddhāvantaṃ rājaputraṃ dhanaṃjayaḥdīrghāṃ veṇīṃ vidhunvānaḥ sādhu rakte ca vāsasī

विधूय वेणीं धावन्तमजानन्तोऽर्जुनं तदासैनिकाः प्राहसन्केचित्तथारूपमवेक्ष्य तम्

vidhūya veṇīṃ dhāvantamajānanto'rjunaṃ tadāsainikāḥ prāhasankecittathārūpamavekṣya tam

तं शीघ्रमभिधावन्तं संप्रेक्ष्य कुरवोऽब्रुवन्क एष वेषप्रच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः

taṃ śīghramabhidhāvantaṃ saṃprekṣya kuravo'bruvanka eṣa veṣapracchanno bhasmaneva hutāśanaḥ

किंचिदस्य यथा पुंसः किंचिदस्य यथा स्त्रियःसारूप्यमर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च

kiṃcidasya yathā puṃsaḥ kiṃcidasya yathā striyaḥsārūpyamarjunasyeva klībarūpaṃ bibharti ca

तदेवैतच्छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौतद्वदेवास्य विक्रान्तं नायमन्यो धनंजयात्

tadevaitacchirogrīvaṃ tau bāhū parighopamautadvadevāsya vikrāntaṃ nāyamanyo dhanaṃjayāt

अमरेष्विव देवेन्द्रो मानुषेषु धनंजयःएकः कोऽस्मानुपायायादन्यो लोके धनंजयात्

amareṣviva devendro mānuṣeṣu dhanaṃjayaḥekaḥ ko'smānupāyāyādanyo loke dhanaṃjayāt

एकः पुत्रो विराटस्य शून्ये संनिहितः पुरेस एष किल निर्यातो बालभावान्न पौरुषात्

ekaḥ putro virāṭasya śūnye saṃnihitaḥ puresa eṣa kila niryāto bālabhāvānna pauruṣāt

सत्रेण नूनं छन्नं हि चरन्तं पार्थमर्जुनम्उत्तरः सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः

satreṇa nūnaṃ channaṃ hi carantaṃ pārthamarjunamuttaraḥ sārathiṃ kṛtvā niryāto nagarādbahiḥ

स नो मन्ये ध्वजान्दृष्ट्वा भीत एष पलायतितं नूनमेष धावन्तं जिघृक्षति धनंजयः

sa no manye dhvajāndṛṣṭvā bhīta eṣa palāyatitaṃ nūnameṣa dhāvantaṃ jighṛkṣati dhanaṃjayaḥ

इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पृथक्पृथक्न च व्यवसितुं किंचिदुत्तरं शक्नुवन्ति तेछन्नं तथा तं सत्रेण पाण्डवं प्रेक्ष्य भारत

iti sma kuravaḥ sarve vimṛśantaḥ pṛthakpṛthakna ca vyavasituṃ kiṃciduttaraṃ śaknuvanti techannaṃ tathā taṃ satreṇa pāṇḍavaṃ prekṣya bhārata

उत्तरं तु प्रधावन्तमनुद्रुत्य धनंजयःगत्वा पदशतं तूर्णं केशपक्षे परामृशत्

uttaraṃ tu pradhāvantamanudrutya dhanaṃjayaḥgatvā padaśataṃ tūrṇaṃ keśapakṣe parāmṛśat

सोऽर्जुनेन परामृष्टः पर्यदेवयदार्तवत्बहुलं कृपणं चैव विराटस्य सुतस्तदा

so'rjunena parāmṛṣṭaḥ paryadevayadārtavatbahulaṃ kṛpaṇaṃ caiva virāṭasya sutastadā

शातकुम्भस्य शुद्धस्य शतं निष्कान्ददामि तेमणीनष्टौ च वैडूर्यान्हेमबद्धान्महाप्रभान्

śātakumbhasya śuddhasya śataṃ niṣkāndadāmi temaṇīnaṣṭau ca vaiḍūryānhemabaddhānmahāprabhān

हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं च सुव्रजैःमत्तांश्च दश मातङ्गान्मुञ्च मां त्वं बृहन्नडे

hemadaṇḍapraticchannaṃ rathaṃ yuktaṃ ca suvrajaiḥmattāṃśca daśa mātaṅgānmuñca māṃ tvaṃ bṛhannaḍe

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तमचेतसम्प्रहस्य पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकमानयत्

evamādīni vākyāni vilapantamacetasamprahasya puruṣavyāghro rathasyāntikamānayat

अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम्यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शनएहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः

athainamabravītpārtho bhayārtaṃ naṣṭacetasamyadi notsahase yoddhuṃ śatrubhiḥ śatrukarśanaehi me tvaṃ hayānyaccha yudhyamānasya śatrubhiḥ

प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुबलरक्षितःअप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं वीरैर्महारथैः

prayāhyetadrathānīkaṃ madbāhubalarakṣitaḥapradhṛṣyatamaṃ ghoraṃ guptaṃ vīrairmahārathaiḥ

मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोऽसि परंतपअहं वै कुरुभिर्योत्स्याम्यवजेष्यामि ते पशून्

mā bhaistvaṃ rājaputrāgrya kṣatriyo'si paraṃtapaahaṃ vai kurubhiryotsyāmyavajeṣyāmi te paśūn

प्रविश्यैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम्यन्ता भूस्त्वं नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह

praviśyaitadrathānīkamapradhṛṣyaṃ durāsadamyantā bhūstvaṃ naraśreṣṭha yotsye'haṃ kurubhiḥ saha

एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्वैराटिमपराजितःसमाश्वास्य मुहूर्तं तमुत्तरं भरतर्षभ

evaṃ bruvāṇo bībhatsurvairāṭimaparājitaḥsamāśvāsya muhūrtaṃ tamuttaraṃ bharatarṣabha

तत एनं विचेष्टन्तमकामं भयपीडितम्रथमारोपयामास पार्थः प्रहरतां वरः

tata enaṃ viceṣṭantamakāmaṃ bhayapīḍitamrathamāropayāmāsa pārthaḥ praharatāṃ varaḥ